Πως τα βαριά «σλόγκαν» έχασαν την μεγάλη τους αίγλη
Αν κάτι διαφοροποιεί το δρόμο προς την κάλπη για τις επερχόμενες βουλευτικές του Μαΐου σε σχέση με προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις εκτός από την ενίσχυση της λεγόμενης αντισυστημικής ψήφου, είναι και η απουσία του ηχηρού αποτυπώματος που κάποτε άφηναν οι βαρύγδουποι τίτλοι και τα μεγάλα συνθήματα. Συνθήματά βλέπουμε διαρκώς στους δρόμους, στα social media και στις πλατείες τόσο από παραδοσιακά όσο και από νέα κόμματα, ωστόσο ελάχιστη σημασία φαίνεται ότι τους αποδίδεται στην δημόσια σφαίρα και την πολιτική σκηνή. Και αυτό γιατί ο τρόπος με τον οποίο διαμορφώνεται πλέον το πολιτικό σκηνικό, με ρηξικέλευθες μεθόδους επικοινωνίας και προβολής δεν αφήνει και πολύ χώρο στα πάλαι ποτέ πανίσχυρα συνθήματα που κατέκλυζαν δρόμους, καφενεία και τηλεοπτικές διαφημίσεις, να εμπεδωθούν στη συνείδηση των πολιτών όπως παλιά. Είναι και μια μεγάλη μερίδα πολιτών βέβαια που έχει γυρίσει την πλάτη στις βαρύγδουπες υποσχέσεις και συνθήματα, απογοητευμένη από τα λόγια που κάποτε στα αυτιά της ακούγονταν εύηχα.
Το νέο συναισθηματικά «άδειο» πολιτικό μάρκετινγκ
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Στο παρελθόν τα συνθήματα αποτελούσαν αποτέλεσμα ιδεολογικών και πολιτικών ζυμώσεων. Σήμερα, όλα σχεδόν λανσάρονται στην πολιτική «αγορά» εφόσον πρώτα έχουν περάσει από κόσκινο πίσω από τις κλειστές πόρτες με τους επικοινωνιολόγους να έχουν συνήθως τον πρώτο λόγο.
Επικοινωνιολόγοι πάντοτε υπήρχαν, σήμερα ωστόσο το πολιτικό marketing φαίνεται να έχει άλλες απαιτήσεις με την ηγεσία ενός κόμματος να παραδίδεται τυφλά πολλές φορές στα χέρια ενός εμπειρογνώμονα. Η παγίδα σε αυτή την περίπτωση είναι ότι ένας επικοινωνιολόγος δεν προέρχεται από τον κομματικό σωλήνα ούτε είναι γαλουχημένος με την εκάστοτε κομματική ή πολιτική ιδεολογία που καλείται να προωθήσει. Η απουσία λοιπόν του συναισθήματος και του συναισθηματισμού που απορρέει από μια ιδεολογία, αντηχεί στα ίδια τα μέλη μιας παράταξης τα οποία ξεκίνησαν να αντιλαμβάνονται ότι σε αρκετές περιπτώσεις τα συνθήματα δεν είναι κάτι περισσότερο από μια πρόταξη στο χαρτί. Αυτή είναι μια παραδοχή που γίνεται και ευρύτερα στο κοινωνικό σύνολο.
Η πολιτική έχει πλέον εμπορευματοποιηθεί όπως όλα βέβαια μετά από ριζικές αλλαγές στην ίδια την κοινωνική δομή που έχει γίνει σε ένα μεγάλο βαθμό απρόσωπη. Γι’ αυτό ενδεχομένως και τα κόμματα καταφεύγουν στη λύση των «ειδικών» οι οποίοι χαράσσουν σε ένα μεγάλο βαθμό τη δημόσια εικόνα μιας παράταξης, όπως ακριβώς κάνουν και με ένα εταιρικό brand.
Αν πάρουμε τα δύο μεγάλα κόμματα διαπιστώνεται ότι οι ψηφοφόροι του ΑΚΕΛ και του ΔΗΣΥ, είτε δεν γνωρίζουν τα συνθήματα της παράταξης τους πολλές φορές, είτε εξακολουθούν να υιοθετούν αυτά τα οποία κατέκλυζαν τις αφίσες και τα πανό του κόμματος στις παλιές καλές εποχές.
Στην Πινδάρου ιδιαίτερα εν καιρώ διακυβέρνησης Δημήτρη Χριστόφια, ο ΔΗΣΥ επιχείρησε να στήσει ένα πολιτικό προφίλ μέσα από τοποθετήσεις όπως «Η Κύπρος Μπροστά» ή «Σταθερή Προοπτική» ή «Δεν ρισκάρουμε». Παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως κόμμα που θα έχτιζε ξανά την οικονομία με σωφροσύνη και υπευθυνότητα μετά την διακυβέρνηση Χριστόφια, όπως ο ΔΗΣΥ διεμήνυε και διαμηνύει. Σήμερα η σταθερότητα κυρίως η οικονομική εξακολουθεί να αποτελεί σλόγκαν του κόμματος της Αννίτας Δημητρίου, χωρίς όμως να έχει προωθηθεί μια νέα πολιτική τοποθέτηση που θα κάνει τη νέα ηγεσία να ξεχωρίζει. Για την ακρίβεια ή δεν έχει προωθηθεί ή απλά τα μέλη πλέον δεν ενδιαφέρονται για συνθήματα.
Από την άλλη οι τοποθετήσεις του ΑΚΕΛ ήταν ανέκαθεν εμπνευσμένες από τον ιδεολογικό πυρήνα του κόμματος. Οι τοποθετήσεις δεν αφορούσαν τόσο την ικανότητα του κόμματος της Εζεκία Παπαϊωάννου να διοικήσει αλλά το πως μπορεί να συνδράμει για μια πιο δίκαιη κοινωνία. Βασικό σύνθημα του κόμματος της Αριστεράς ήταν η Δημοκρατία και πως μέσα από τις πολιτικές του ΑΚΕΛ μπορεί να ενισχυθεί στον τόπο.
Τα συνθήματα του ΑΚΕΛ μέχρι και σήμερα έχουν στο επίκεντρό τους τον άνθρωπο και δη τον εργαζόμενο. Τις δεκαετίες του ’90 και του ‘00 κυριαρχούσαν αφίσες και σλόγκαν με ενωμένα χέρια τα οποία κάλυπταν ένα μεγάλο μέρος του κοινωνικού ιστού. Λέξεις όπως «Αγρότες», «εργάτες», «οικοδόμοι» κ.α. κυριαρχούσαν στα συνθήματα του κόμματος, όπως και η φράση «Κοντά στους πολίτες» η οποία φιγουράρει και σήμερα στις καμπάνιες του κόμματος. Διαχρονικά το ΑΚΕΛ δεν ξεχώριζε για την οικονομική του πολιτική, ούτε τα συνθήματα του παρέπεμπαν στην ικανότητα του να κυβερνήσει. Αυτό συνέβαινε κατ’ εξαίρεση σε προεκλογικές καμπάνιες που αφορούσαν τις προεδρικές εκλογές.
Σε αντίθεση με τον ΔΗΣΥ, το ΑΚΕΛ σπάνια πρότασσε τα εθνικά του αισθήματα, δηλώνοντας επανειλημμένα ότι «κόμμα» του κόμματος είναι η Κύπρος.
Μια άλλη προσέγγιση κομμάτων όπως το ΔΗΚΟ ήταν το να διακηρύττουν μέσα από συνθήματα την ιστορικότητά τους αλλά και την ικανότητα τους να κερδίσουν σε μια εκλογική μάχη. Ποιος μπορεί να ξεχάσει το «Στο ΔΗΚΟ ανήκει αυτή η μεγάλη Νίκη». Για χρόνια ο Μακάριος και η πορεία του αποτελούσαν το βασικό σύνθημα του κόμματος που παλαιότερα έβαζε ένα μεγάλο μέρος ψηφοφόρων στις δεξαμενές του. Το πρόσωπο του Μακαρίου δεν έμπαινε απλά σε μια προεκλογική αφίσα αλλά αποτελούσε μέρος της ευρύτερης φιλοσοφίας του κόμματος, αφού ξυπνούσε σε ένα μεγάλο βαθμό τα πατριωτικά αισθήματα των μελών του, αποτελώντας πολλές φορές την κινητήριο δύναμή τους.
Ο Γιώργος Ζερβίδης, Σύμβουλος Marketing και επικοινωνίας αναλύει ακριβώς το χάσμα μεταξύ του παρελθόντος και του παρόντος στο πως τα κόμματα πλέον διακηρύττουν τα συνθήματα τους, αλλά και πως ο κόσμος τα εκλαμβάνει σε σχέση με το παρελθόν.
Στην Κύπρο πιο παλιά, ιδιαίτερα στις δεκαετίες 1970 – 1990, τα πολιτικά σλόγκαν ήταν απλά, εύκολα απομνημονεύσιμα και συμπύκνωναν ολόκληρες ιδεολογίες. Για παράδειγμα, συνθήματα όπως, «Ειρήνη – Επανένωση – Κοινωνική Δικαιοσύνη», «Μαζί για την Ευρώπη» των περασμένων δεκαετιών, αποτύπωναν την πολιτική φιλοσοφία των κομμάτων και τα συνέδεαν άμεσα με συγκεκριμένες πολιτικές κατευθύνσεις. Μη ξεχνάμε ότι το κυπριακό κυριαρχούσε τότε στην πολιτική ατζέντα και ήταν πιο εύκολο να συμπυκνώσει τη φιλοσοφία του ένα κόμμα σε ένα σύνθημα. Ήταν δηλαδή μονοθεματική η ατζέντα. Σημειώνεται επίσης η συναισθηματική σύνδεση του κόσμου με τα κόμματα ακόμη και ο φανατισμός που επικρατούσε, αφού τα γεγονότα του πραξικοπήματος και της εισβολής ήταν ακόμη νωπά στα μυαλά των πολιτών.
Σήμερα τα κόμματα δεν βασίζονται πλέον σε ένα ενιαίο μήνυμα που τα καθοδηγεί σε βάθος χρόνου. Αντίθετα, προσαρμόζουν τη ρητορική τους ανάλογα με τις περιστάσεις, τα μέσα επικοινωνίας και το κοινό στο οποίο απευθύνονται. Η πολιτική επικοινωνία γίνεται έτσι πιο άμεση, γρήγορη και κατακερματισμένη, με σύντομα μηνύματα που αλλάζουν διαρκώς.
Τα σύγχρονα προβλήματα είναι πιο σύνθετα και δύσκολα χωρούν σε μια απλή φράση, όπως συνέβαινε παλαιότερα. Ζητήματα όπως η οικονομική κρίση η κλιματική αλλαγή, η διαφθορά και άλλα απαιτούν πιο αναλυτικές και ευέλικτες προσεγγίσεις. Έτσι, τα κόμματα προτιμούν πιο προσεκτική και στοχευμένη επικοινωνία.
Συνολικά, τα σλόγκαν δεν έχουν εξαφανιστεί, αλλά έχουν χάσει τον κεντρικό τους ρόλο και τη δυναμική τους, αντικαθιστώμενα από μια κατακερματισμένη πολιτική επικοινωνία.
Σήμερα τα συνθήματα αποτελούν περισσότερο προϊόντα για εσωτερική κατανάλωση. Το παρελθόν αποτελεί ίσως ιδιαίτερα για τα παραδοσιακά κόμματα το δυνατό χαρτί της επικοινωνίας τους. Τα κόμματα σήμερα επικεντρώνονται σε βαθμό παρελθοντολαγνίας όπως εύλογα μπορεί να λεχθεί στην ιστορία τους και στους αγώνες που έδωσαν, με εμφανή αδυναμία να γυρίσουν σελίδα και να καταφέρνουν να δημιουργήσουν μια καινούργια ιστορία με ηχηρό αποτύπωμα.
Πάντως για να ακριβολογούμε τα συνθήματα δεν έχουν ακόμα ολοκληρωτικά σβηστεί από την συνείδηση του κόσμου, απλώς έχουν περάσει σε μια νέα εποχή. Απόδειξη ότι ακόμα και νεοφανή κόμματα επιδίδονται σήμερα στον αγώνα της αφίσας και των συνθημάτων. Ακόμα και τα λεγόμενα αντισυστημικά δεν κατάφεραν να απεγκλωβιστούν από τα μεγάλα συνθήματα τα οποία κάνουν ήδη την εμφάνιση τους σε κεντρικές αρτηρίες.
