Έρευνα σε εργαζόμενες στην Κύπρο αποκαλύπτει στερεότυπα, burnout και ασαφή μονοπάτια εξέλιξης
Η συζήτηση για την ισότητα των φύλων στο χώρο της εργασίας συχνά περιορίζεται σε γενικές διατυπώσεις και «ξύλινες» πολιτικές που είναι άγνωστο αν όντως εφαρμόζονται. Το πρόβλημα αυτό εντοπίζεται και σε έναν από τους πιο σύγχρονους τομείς στην Κύπρο, αυτό του STEM, όπου πολλές γυναίκες ενώ μπαίνουν στον κλάδο με αρκετά προσόντα, κίνητρο και εμπειρία, φτάνουν στο σημείο να σκέφτονται σοβαρά -τουλάχιστον οι μισές- να αποχωρήσουν.
Οι λόγοι καταγράφονται σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2025 (δημοσιεύτηκε Νοέμβριο 2025 για λογαριασμό της TechIsland από την IMR και το University of Nicosia) σε δείγμα 320 γυναικών που εργάζονται στους τομείς της Επιστήμης, Τεχνολογίας, Μηχανικής και Μαθηματικών (STEM) στην Κύπρο, αποτυπώνει με αριθμούς μια πραγματικότητα που συχνά περιγράφεται μόνο εμπειρικά.
Η έρευνα, βασίστηκε σε ένα αρκετά καταρτισμένο δείγμα, όπου το 59% διαθέτει μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών, το 24% πτυχίο, το 12% διδακτορικό, ενώ μόλις το 5% έχει τεχνικό ή επαγγελματικό δίπλωμα. Παράλληλα, το 41% εργάζεται στον κλάδο για περισσότερα από δέκα χρόνια, ενώ ακόμη ένα 33% έχει εμπειρία 6 έως 10 ετών και το 25% έως 5 χρόνια. Για τους αριθμούς, οι ηλικίες που συμμετείχαν ήταν 18-34 το 48%, 35-44 το 39% και 45+ το 13%.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Επομένως, πρόκειται για δείγμα με γυναίκες όπου κατέχουν γνώση, εμπειρία και με επαγγελματική πορεία.
Για τους λάτρεις των αριθμών ο τομέας της τεχνολογίας εξελίσσεται σε έναν από τους ισχυρότερους πυλώνες της κυπριακής οικονομίας, δημιουργώντας σημαντικές ευκαιρίες στην αγορά εργασίας. Σύμφωνα με έκθεση της KPMG (Μάρτιος 2025) κατά 2024, ο κλάδος ICT συνέβαλε άμεσα κατά 16% στο Ακαθάριστο Προστιθέμενο Αξίας (GVA), περί τα €8 δισ.
Σε βάθος δεκαετίας, η Κύπρος καταγράφει την υψηλότερη αύξηση GVA στον τομέα ICT στην ΕΕ, με άνοδο που ξεπερνά το 347%, ενώ η απασχόληση στον κλάδο αυξήθηκε κατά 12% την περίοδο 2015–2024. Παράλληλα, η χώρα κατατάσσεται δεύτερη στην ΕΕ ως προς τη συμβολή του ICT στο GVA (€29,7 δισ. έναντι μέσου όρου €3,4 δισ.) και πέμπτη ως προς τη συνεισφορά ανά εργαζόμενο στον κλάδο (€130 χιλ. έναντι €116 χιλ. στην ΕΕ). Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν ότι ο τομέας έχει κάτι περισσότερο από σημαντικό μερίδιο τόσο στην κυπριακή οικονομία, όσο και τις επιχειρήσεις,
Η διαδρομή ξεκινά θετικά αλλά…
Σε αντίθεση με τη συχνή και ενδεχομένως παλαιωμένη αφήγηση περί αποθάρρυνσης από νεαρή ηλικία, τα στοιχεία της έρευνας δείχνουν ότι η πλειονότητα των γυναικών ένιωσε στήριξη στα πρώτα της βήματα με το 43% να δηλώνουν ότι ένιωσαν πολύ ενθαρρυμένες να ακολουθήσουν STEM και ακόμη 41% κάπως ενθαρρυμένες. Το υπόλοιπο 16% από ελαφρώς μέχρι καθόλου ενθαρρυμένες.
Το βασικό κίνητρο εισόδου στο STEM ήταν ξεκάθαρα το προσωπικό ενδιαφέρον (81%), ενώ ακολουθούν η οικονομική ή επαγγελματική ασφάλεια (37%), η οικογενειακή στήριξη (28%) και το 19% ενθάρρυνση από καθηγητές.
Αξιοσημείωτο είναι ότι μόλις το 9% ανέφερε ότι επηρεάστηκαν από γυναικεία πρότυπα, ένδειξη της διαχρονικής απουσίας ορατών ρόλων που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως σημεία αναφοράς.
Ωστόσο, αυτή η αρχική ώθηση δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη στήριξη στη συνέχεια.
Δρόμος γεμάτος αγκάθια
Η μετάβαση από τις σπουδές στην αγορά εργασίας δεν είναι ξεκάθαρο από την έρευνα ότι εμπεριείχε σε όλες τις περιπτώσεις ευκολίες. Αν και το 71% τη χαρακτηρίζει εύκολη ή κάπως εύκολη, ένα σημαντικό ποσοστό ήρθε αντιμέτωπο με ουσιαστικές δυσκολίες από την αρχή της καριέρας τους.
Το 43% αναφέρει έλλειψη mentoring ή καθοδήγησης, ενώ το 36% δηλώνει περιορισμένη πληροφόρηση για τις διαθέσιμες επαγγελματικές διαδρομές που θα μπορούσαν να ακολουθήσουν. Ένα 33% δήλωσε πως δυσκολεύτηκε να ισορροπήσει εργασία και προσωπική ζωή, ενώ σχεδόν τρεις στις δέκα γυναίκες βίωσαν την γονεϊκότητα ως εμπόδιο στην αρχή της καριέρας τους. Παράλληλα, 24% αναφέρουν διακρίσεις λόγω φύλου σε διαδικασίες πρόσληψης. Ένα 23% έκανε λόγο για οικονομικούς περιορισμούς ή ακόμα και απλήρωτη πρώτη εργασία και το 13% των ερωτηθεισών ανέδειξε πως δεν υπήρχε ευελιξία για γυναίκες με υποχρεώσεις φροντίδας άλλων ατόμων.
Σεβασμός υπό όρους
Η έρευνα αποκαλύπτει και μια αρκετά προβληματική εικόνα στο χώρο εργασίας, όπου τα στερεότυπα παίζουν αρκετό ρόλο.
Το 75% των ερωτηθεισών θεωρεί ότι τα έμφυλα στερεότυπα επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι γυναίκες στο STEM, ενώ το 81% δηλώνει ότι χρειάζεται να αποδείξει περισσότερα από τους άνδρες συναδέλφους της για να αναγνωριστεί.
Την ίδια ώρα, το 66% διαφωνεί ότι οι εργοδότες λαμβάνουν ενεργά μέτρα στήριξης για τις γυναίκες στον κλάδο, δείχνοντας ότι η έννοια της ισότητας συχνά μένει σε επίπεδο δηλώσεων.
Εξίσου σημαντικό είναι το στατιστικό του 57%, όπου οι συμμετέχουσες αναφέρουν ότι δεν υπάρχουν αρκετά ορατά γυναικεία πρότυπα στην Κύπρο.
Ο καθημερινός βίος
Περισσότερο από το ένα τρίτο των γυναικών δηλώνει ότι έχει βιώσει στερεοτυπική αντιμετώπιση λόγω φύλου (38%), πίεση να αποδείξει τεχνική επάρκεια έναντι των ανδρών (37%) ή έχουν δεχθεί συμπεριφορά πατροναρίσματος (35%). Το 32% αναφέρει σεξιστικά ή ακατάλληλα σχόλια, ενώ ένα στα τέσσερα άτομα έχει αποκλειστεί από projects, meetings ή διαδικασίες λήψης αποφάσεων (25%).
Το γυάλινο ταβάνι της ισότητας
Παρά την πρόοδο στη συζήτηση περί ισότητας, η ηγεσία παραμένει ανδροκρατούμενη. Το 50% των γυναικών σπάνια βλέπει γυναίκες σε ηγετικούς ρόλους, από την άλλη το 44% δηλώνει «συχνά» και ένα 6% ποτέ.
Όσον αφορά, αν οι προαγωγές στον εργασιακό χώρο δίνονται με δίκαιο ή όχι τρόπο, μόλις 8% τις θεωρεί δίκαιες και το 53% «κάπως». Αντίθετα το 36%, θεωρεί ότι δεν είναι και πολύ δίκαιες οι προαγωγές ενώ το 3% καθόλου.
Οι συμμετέχουσες της έρευνας κλήθηκαν να αξιολογήσουν την πρόσβαση σε ευκαιρίες και μηχανισμούς στήριξης στο χώρο εργασίας τους, με τα αποτελέσματα να είναι ελαφρώς μέτρια.
Η καλύτερη αξιολόγηση αφορά τη στήριξη στην ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής (7,10/10), καθώς και τη συμμετοχή σε στρατηγικά ή υψηλής σημασίας έργα (6,76/10) και την πρόσβαση σε προγράμματα κατάρτισης και επαγγελματικής ανάπτυξης (6,80/10).
Αντίθετα, χαμηλότερα βαθμολογούνται η ένταξη στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων (6,41/10), το mentoring (6,12/10) και, κυρίως, η ύπαρξη καθαρών και διαφανών διαδρομών εξέλιξης προς θέσεις ευθύνης, που καταγράφεται ως το πιο αδύναμο σημείο με μόλις 5,40/10.
Το εύρημα αυτό έρχεται να επιβεβαιώσει ότι, ακόμη κι όταν υπάρχουν ευκαιρίες ανάπτυξης, η προοπτική ουσιαστικής ανέλιξης παραμένει ασαφής για πολλές γυναίκες στο STEM.
Η σκιά της φροντίδας
Για τις γυναίκες με φροντιστικές υποχρεώσεις, βλέπουν το πρόβλημα να εντείνεται.
Το 85% δηλώνει ότι αυτές που έχουν παιδιά ή φροντίζουν κάποιο άλλο άτομο, έχει επηρεαστεί σημαντικά ή μέτρια η καριέρα τους, ενώ σχεδόν οι μισές έχουν κάνει διακοπή καριέρας σε κάποια στιγμή.
Το πιο ενδεικτικό στοιχείο είναι ότι το 97% δήλωσε ότι νιώθουν ενοχές ή πίεση όταν προσπαθούν να ισορροπήσουν επαγγελματικούς και οικογενειακούς ρόλους.
Προς αποχώρηση…
Το πιο ανησυχητικό και τρανταχτό εύρημα είναι ίσως ότι παραπάνω από τις μισές γυναίκες σκέφτονται σοβαρά να αποχωρήσουν από το κλάδο (59%)
Κύριοι λόγοι είναι το burnout/ψυχική κόπωση (82%), ακολουθούμενο από την έλλειψη προοπτικών ανέλιξης (50%) και τις διακρίσεις ή το τοξικό εργασιακό περιβάλλον (36%) και το 26% την έλλειψη ευελιξίας. Ακόμη, το 21% αισθάνεται απομόνωση και χωρίς στήριξη και το 18% λόγω των φροντιστικών υποχρεώσεων.
Το ζητούμενο
Όσον αφορά τις λύσεις, οι γυναίκες του STEM δεν αποζητούν την προνομιακή μεταχείριση, αλλά δείχνουν τις δομικές αλλαγές που θεωρούν πιο αποτελεσματικές για την ενίσχυση της ισότητας των φύλων στην Κύπρο.
Στην κορυφή των προτάσεων βρίσκεται η υιοθέτηση ευέλικτου ωραρίου και επιλογών εξ αποστάσεως ή υβριδικής εργασίας (72%), ενώ ακολουθούν η διαφάνεια στις διαδικασίες προαγωγών και αμοιβών (69%) και οι εθνικές υποτροφίες STEM μαζί με πρωτοβουλίες πρώιμης ένταξης κοριτσιών στον κλάδο (60%).
Στο ίδιο ποσοστό (60%) καταγράφεται η ανάγκη για ουσιαστικά προγράμματα mentoring και ανάπτυξης ηγετικών δεξιοτήτων για γυναίκες, ενώ σχεδόν οι μισές συμμετέχουσες τονίζουν τη σημασία της κρατικής χρηματοδότησης για τεχνολογικές επιχειρήσεις υπό γυναικεία ηγεσία (47%) και της ύπαρξης ανώνυμων μηχανισμών καταγγελίας για διακρίσεις ή παρενόχληση (46%).
Λιγότερο, αλλά όχι αμελητέο, βάρος δίνεται στις δημόσιες εκστρατείες προώθησης των γυναικών στην τεχνολογία (40%) και στην υποχρεωτική αναφορά στοιχείων φύλου από μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες (29%), αποτυπώνοντας μια σαφή προτίμηση σε πρακτικά μέτρα με άμεσο αντίκτυπο έναντι συμβολικών παρεμβάσεων.
