ALPHA της Κυριακής

Αν αφεθείς, τότε ο δρόμος μπορεί να σε βγάλει πιο πέρα, μέχρι εκείνη τη μία λέξη: ελευθερία.

Στο Stedelijk Museum του Άμστερνταμ τρέχει μια αναδρομική έκθεση του ολλανδού φωτογράφου Erwin Olaf με τίτλο «Freedom». Το κεντρικό της θέμα, η Ελευθερία, απλώνεται παντού, σε ό,τι έχει να κάνει με την ανθρώπινη συνθήκη. Ελευθερία να είσαι όποιος θέλεις, όπως θέλεις, να κάνεις ό,τι θέλεις, να αγαπάς όποιον θέλεις, να δίνεσαι και να δίνεις όπως θέλεις, να αναλώνεσαι και να χάνεσαι όπως θέλεις.

Ο φακός του δεν διστάζει να πιάσει και τις σκοτεινές όψεις, εκεί που ένα μέρος του κόσμου αποφασίζει να ορίσει τους πιο λίγους, τους πιο αδύναμους, τους διαφορετικούς, να δαμάσει την επιθυμία τους, να πνίξει την έκφρασή τους, να υπαγορεύσει τα « θέλω». Το ταξίδι στις δεκαετίες πιάνει τη νύχτα, τον άνδρα και τη γυναίκα και ό,τι έρχεται ανάμεσά τους, την LGBTQ+ κοινότητα, τη βία, το  Aids, την ακροδεξιά. Σκηνοθετεί, στήνει, συγκρατεί, συγκροτεί, πατάει το κουμπί. Βλέπει, κοιτάει, παρατηρεί, προσηλώνεται.

Μπήκα ανυποψίαστος στο μουσείο, με την καλή τύχη να με σπρώχνει σιωπηλά (όπως σε κάθε τι ωραίο που μου έχει τύχει). Η θεματολογία του είναι πυρήνας και αφορμή. Αν θέλεις, επικεντρώνεσαι στο κάδρο, κοιτάς τις λεπτομέρειες, παρατηρείς με ένταση τα στιλπνά σώματα, ανασυγκροτείς τη στιγμή που το διάφραγμα ανοιγοκλείνει. Και μετά: αιωνιότητα.

Αν αφεθείς, τότε ο δρόμος μπορεί να σε βγάλει πιο πέρα, μέχρι εκείνη τη μία λέξη: ελευθερία. Κι αφού η μοίρα του κάθε ξενιτεμένου είναι να γυρνάει το βλέμμα πίσω, άλλοτε αραιά άλλοτε συχνά, ούτως έπραξα κι εγώ. Κι αναρωτήθηκα για την ελευθερία  στον τόπο μας, που βασανίζεται με τις εμμονές του, τις κακοδαιμονίες του μικρού χωριού, τα πρέπει, τις φωνές και τους ηθικούς πανικούς, τις στολές και τις σημαίες του, τους κομφορμισμούς του, τις υποκριτικές του δικαιολογίες, την αδυναμία του να κοιταχτεί στον καθρέφτη. Αναλογίστηκα τις γενιές ανδρών και γυναικών, αγοριών και κοριτσιών, μικρών και μεγάλων, που δεν τους επετράπη, που δεν μπόρεσαν, που αναγκάστηκαν να χωρέσουν κάπου, που πέρασαν στο περιθώριο για να αναπνεύσουν, που πνίγηκαν στο μέσο όρο από το φόβο να μην οστρακιστούν, που θέλησαν μα δεν τόλμησαν, που τόλμησαν αλλά εν τέλει …

Και σκέφτηκα ειδικά εκείνη την ωραία ελευθερία, την ελευθερία του λόγου, που πάει να πει ελευθερία να σκέφτεσαι ελεύθερα, να επικοινωνείς ελεύθερα, να μαθαίνεις και να αναζητάς, να συγκρίνεις και να απορρίπτεις, να μπαίνεις σε συζητήσεις και να σωπαίνεις όταν εσύ κρίνεις, να συμφωνείς με λίγους και να διαφωνείς με πολλούς (ή και ανάποδα), να ψελλίζεις για μία γνώμη, μία ιδέα, για δικαιοσύνη, να φτιάχνεις απόψεις από μπετόν αρμέ και να αλλάζεις γνώμη την επόμενη ημέρα ή μετά από σαράντα χρόνια, να επινοείς τον εαυτό σου και να τον απορρίπτεις, να απευθύνεσαι στην ιεραρχία, στους Δυνατούς, στην εξουσία, στην κοινή γνώμη, στο κοινό περί δικαίου αίσθημα με φωνή, κραυγή και πείσμα. Να πληρώνεις το τίμημα, να μην στοιχίζεσαι, να γράφεις με κουράγιο ή από απελπισία, να απλώνεις ένα χέρι στο κενό με ελπίδα, μέχρι να κρατηθεί από ένα άλλο.

Αυτή την ελευθερία.

Την ελευθερία να κάνεις λάθος.

*Η κεντρική φωτογραφία είναι του Erwin Olaf “April fool 2020”