ALPHA της Κυριακής

Aκόμα και στην Κύπρο η Γάζα υποβαθμίστηκε σε ένα μιντιακό θέαμα, μια μακρινή τραγωδία.

Ο Νικόλας Καρύδης είναι διευθυντής του ΙΜΜΕ.

Στις φιλελεύθερες δημοκρατίες η πολιτεία παραχωρεί -και προστατεύει- το δικαίωμα στην ελευθεροτυπία. Το δικαίωμα που αποκτούν τα μέσα ενημέρωσης –το οποίο όταν απειλείται, οι πολίτες κινητοποιούνται για να το υπερασπιστούν– αυτονόητα συνοδεύεται από την υποχρέωση ότι αυτά λειτουργούν για το δημόσιο συμφέρον, εις αναζήτηση της αλήθειας αλλά και για κάτι που συχνά ξεχνούμε: υπέρ αυτών που δεν έχουν φωνή.

Για χρόνια τώρα η λογική της διευθέτησης δοκιμάζεται – τόσο διεθνώς όσο και στην Κύπρο – λόγω της υποταγής του Τύπου στην έννοια της όχι τόσο ελεύθερης πλέον αγοράς, της σκοτεινής σχέσης των μέσων με εταιρικά ή πολιτικά συμφέροντα, της αδιαφάνειας του ιδιοκτησιακού καθεστώτος τους, της πίεσης από τις ψηφιακές πλατφόρμες, της λογικής των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της διάβρωσης της εμπιστοσύνης ενός αποπροσανατολισμένου και συχνά αδιάφορου κοινού.

Τα τελευταία δύο χρόνια, στο ενδιάμεσο της αποτρόπαιας τρομοκρατικής πράξης της 7^ης Οκτωβρίου 2023 από την μια και της γελοιότητας του Συμβουλίου Ειρήνης των Δικτατορίσκων του συλλόγου του Ντόναλτ Τραμπ από την άλλη, το γενοκτονικό εγχείρημα εναντίον των Παλαιστινίων αποτέλεσε το πιο θλιβερό παράδειγμα αυτής της δοκιμασίας.

Ξεκινά από το ότι το Ισραήλ δεν επέτρεψε την είσοδο δημοσιογράφων στην Λωρίδα για να ελέγχει πλήρως το αφήγημα των εξελίξεων. Οι δημοσιογράφοι μη έχοντας άμεση πρόσβαση στα γεγονότα βασίστηκαν σε δευτερογενείς πηγές, επίσημες ανακοινώσεις και οπτικό υλικό που δεν ήταν πάντοτε δυνατόν να επαληθευτεί. Τις πιο πολλές φορές κατέληγαν να παπαγαλίζουν τις κυρίαρχες ισραηλινές αφηγήσεις. Αποκλείοντας τα μέσα από τη Γάζα και στη συνέχεια δολοφονώντας Παλαιστίνιους δημοσιογράφους και προβάλλοντας αναίσχυντους ισχυρισμούς για να δικαιολογήσει τις δολοφονίες τους, το Ισραήλ φίμωσε τις φωνές τους, στέρησε από τα διεθνή μέσα πρόσβαση σε πηγές, και εδραίωσε στη διεθνή δημόσια συνείδηση ​​την ιδέα ότι οι Παλαιστίνιοι δημοσιογράφοι δεν είχαν αξία.

Σταδιακά, ακόμα και στην Κύπρο, τα μέσα αποδέχτηκαν την κατάσταση που επιβλήθηκε και σε μια περίοδο που οι οικονομικές σχέσεις της χώρας με το Ισραήλ αναπτύσσονταν, η Γάζα υποβαθμίστηκε σε ένα μιντιακό θέαμα, μια μακρινή τραγωδία. Τα μέσα ξεκίνησαν πολύ νωρίς να δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στον ρόλο της Κύπρου στην κρίση, στις διπλωματικές πρωτοβουλίες της κυβέρνησης, στις γεωπολιτικές ευκαιρίες και τους κινδύνους για την χώρα, όλα πάντα με φόντο την κοινοτυπία αυτού που συνέβαινε στους Παλαιστινίους, απανθρωποιώντας μια για δεκαετίες εγκαταλειμμένη και διωγμένη κοινωνία. 

Μελέτη του Ινστιτούτου Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης με τίτλο Media Coverage of Gaza – The Case of Cyprus η οποία κυκλοφόρησε από την Universitas Publications και το ΙΜΜΕ αυτή τη βδομάδα, εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι επιλογές των μέσων ενημέρωσης διαμόρφωσαν τη δημόσια κατανόηση της κρίσης. Παράλληλα αναλύει πως η καθημερινή πίεση του clickbait και των breaking news, η επιλογή των τίτλων και των λέξεων, ο τρόπος παρουσίασης των γεγονότων, η ιεράρχηση των πληροφοριών και η χρήση εικόνων, δόμησαν το πλαίσιο μέσα από το οποίο το κοινό εκτίθετο στις εξελίξεις πολλές φορές εις βάρος της αλήθειας.

Ακόμη και όταν δεν υπήρχε πρόθεση μεροληψίας, η κάλυψη οδηγούσε σε απλουστευμένες ή αποσπασματικές εικόνες της πραγματικότητας και αποπροσανατόλιζε την κοινή γνώμη. Υπήρχαν φυσικά εξαιρέσεις και σημαντικά θετικά στην κάλυψη. Η μελέτη βρήκε όμως πως τα μέσα μη πιέζοντας αρκετά για τα πραγματικά γεγονότα, μη καθιστώντας αρκετά σαφείς τις διακρίσεις ή μη αμφισβητώντας την γλώσσα που χρησιμοποιείτο, μη επισημαίνοντας με την απαραίτητη τόλμη τις υποχρεώσεις της διεθνούς κοινότητας και μη υπερασπιζόμενα τους διωγμένους – διευκόλυναν και τελικά κανονικοποίησαν το γενοκτονικό εγχείρημα του Ισραήλ.

Για λόγους για τους οποίους μπορεί να μην ευθύνονταν τα ίδια, άλλοτε από άγνοια αλλά και μερικές φορές εσκεμμένα, στην προσπάθεια τους να μην θίξουν τα συμφέροντα της Κύπρου (όπως τουλάχιστον τα αντιλαμβάνονταν), πολλά μέσα αποδέχτηκαν τα νέα δεδομένα και αρκέστηκαν σε μια αβλαβή και αποστασιοποιημένη κάλυψη. Αυτή επέφερε μια ανώδυνη, αναλγητική μετριότητα στην ενημέρωση και τελικά εξυπηρέτησε ή και συγκάλυψε τα στρατηγικά συμφέροντα εκείνων που έπαιρναν τις αποφάσεις για την Γάζα, στην προκειμένη περίπτωση του Ισραήλ, των Ηνωμένων Πολιτειών, της Βρετανίας και μιας ηθικά εκτεθειμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Εν πολλοίς αυτό ήταν αναμενόμενο με δεδομένο το αποικιοκρατικό βλέμμα με το οποίο πολλά δυτικά μέσα ενημέρωσης αντικρύζουν εδώ και δεκαετίες την ανατολική Μεσόγειο και ειδικά τους Παλαιστίνιους. Δεν ήταν αναμενόμενο όμως από τα κυπριακά.

Η μελέτη είναι διαθέσιμη εδώ: https://imme-universitas.org/wp-content/uploads/2026/01/MEDIA-and-G%CE%91%CE%96%CE%91-2026.pdf