ALPHA της Κυριακής

Τα θεσμικά αντίβαρα είναι σημαντικά διότι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε ότι οι δημόσιοι αξιωματούχοι ασκούν σύννομα και ηθικά την εξουσία που τους έχουμε εκχωρήσει

Κανένα σύστημα εξουσίας δεν επιθυμεί ιδιαίτερα τη λογοδοσία, δηλαδή τη διαφάνεια, δηλαδή την αλήθεια. Όχι γιατί αυτοί που το απαρτίζουν είναι απαραίτητα κακοί, αλλά γιατί η άσκηση εξουσίας εμπεριέχει, σε κάποιο βαθμό, την αδιαφάνεια. Γι’ αυτό το λόγο, η φιλελεύθερη διάσταση της δημοκρατίας είναι μείζονος σημασίας: τα θεσμικά αντίβαρα είναι σημαντικά διότι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε ότι οι δημόσιοι αξιωματούχοι ασκούν σύννομα και ηθικά την εξουσία που τους έχουμε εκχωρήσει. Ζητούμε τη λογοδοσία τους για να ελέγχουμε τις πράξεις τους.

Δεν είναι τυχαίο ότι το κατ’ εξοχήν αδιαφανές σύστημα είναι αυτό των δικτατορικών καθεστώτων – δηλαδή εξουσιών που δεν υπόκεινται σε δημόσιο έλεγχο και λαϊκή νομιμοποίηση μέσω ελεύθερων εκλογών. Ούτε είναι τυχαίο ότι ο ένας από τους δύο σημαντικότερους άξονες μεταρρύθμισης του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ στην πάλαι ποτέ Σοβιετική Ένωση ήταν «γκλάσνοστ» (διαφάνεια). Τα κομμουνιστικά καθεστώτα ήταν, ευλόγως, αλλεργικά στη διαφάνεια.

Δεν ήταν τα μόνα. Οι κατ’ όνομα φιλελεύθερες δημοκρατίες που είναι δέσμιες πελατειακών σχέσεων και/ή πρακτικών διαπλοκής και διαφθοράς, με αναιμικά θεσμικά αντίβαρα, αν και δεν μπορούν να αρνηθούν την αξία της λογοδοσίας, κάνουν ότι μπορούν να την υποσκάψουν. Οι ταγοί τους είναι υποχρεωμένοι να υποκρίνονται. Να λένε πόσο σημαντική είναι η λογοδοσία και, συγχρόνως να την ποδοπατούν.  Είναι οι σύγχρονοι Φαρισαίοι.

Ο Γενικός Λογιστής της Δημοκρατίας και Ταμίας του Φορέα Κοινωνικής Στήριξης (με πρόεδρο τη σύζυγο του Προέδρου της Δημοκρατίας), αρνήθηκε να καταθέσει στην Επιτροπή Θεσμών της Βουλής τα ονόματα των χορηγών του Φορέα Κοινωνικής Στήριξης και τις εισφορές στις οποίες προέβησαν από το 2020 και μετά. Ο λόγος; Η συναφής γνωμάτευση του υποτιθέμενου θεματοφύλακα της νομιμότητας – της Νομικής Υπηρεσίας της Κυπριακής Δημοκρατίας – περί προστασίας προσωπικών δεδομένων!

Αντιλαμβάνεστε τι σημαίνει αυτό; Οι εκπρόσωποι των πολιτών δεν έχουν πρόσβαση στις σχετικές πληροφορίες δημοσίου ενδιαφέροντος, έτσι ώστε να είναι σε θέση να θέσουν ερωτήματα και να ζητήσουν εξηγήσεις από τη διοίκηση του Ταμείου. Αν λ.χ. η τάδε εταιρία είχε κάνει μια εξαιρετικά γενναιόδωρη προσφορά στο Ταμείο, σε χρονική στιγμή που είχε δοσοληψίες σημαντικής αξίας με το κράτος, οι εκπρόσωποί μας απαγορεύεται να το γνωρίζουν. Διότι, αν το μάθουν, θα παραβιαστούν τα προσωπικά δεδομένα των χορηγών, αποφάνθηκε ο Γενικός Εισαγγελέας. Η αδιαφάνεια είναι προτιμότερη.

Ένα σημαντικό θέμα, όπως είναι τα προσωπικά δεδομένα, χρησιμοποιείται από το σύστημα εξουσίας προκειμένου να περιορισθεί η λογοδοσία. Φυσικά, τα προσχήματα τηρούνται, δεν μπορεί να γίνει αλλιώς. Αλλά παραμένουν προσχήματα. Δεν ζητάμε από τους χορηγούς να μας αποκαλύψουν στοιχεία της προσωπικής και οικογενειακής τους ζωής. Ζητούμε να ανακοινωθούν τα ονόματά τους στην εθνική αντιπροσωπεία, έτσι ώστε να εξετασθεί η όλη εικόνα των χορηγιών αναφορικά με την τυχόν ύπαρξη σύγκρουσης συμφέροντος ή περιπτώσεων διαπλοκής. Ο Γενικός Εισαγγελέας, πρώην υπουργός της κυβέρνησης Αναστασιάδη, στην οποία υπηρετούσε ως υπουργός και ο νυν Πρόεδρος της Δημοκρατίας, δεν το επιτρέπει. Μαντέψτε γιατί…

Δεν είναι η πρώτη φορά, ούτε, είμαι βέβαιος, η τελευταία. Όταν, τον Ιανουάριο 2023, ο τότε Γενικός Ελεγκτής, κατόπιν καταγγελίας που έλαβε, ζήτησε από το Υπουργείο Άμυνας να του δοθεί η λίστα των στρατευμένων (επι το πλείστον, τέκνα οικογενειών με πολιτική επιρροή), οι οποίοι υπηρετούν υπό προνομιακές συνθήκες στο Υπουργείο Άμυνας και στη Γενική Φρουρά, προκειμένου να ελέγξει το ενδεχόμενο σπατάλης δημοσίου χρήματος, το Υπουργείο Άμυνας αρνήθηκε παρανόμως να το πράξει. Τι έκανε ο Γενικός Εισαγγελέας, στον οποίο αρμοδίως προσέφυγε η Ελεγκτική Υπηρεσία; Όχι μόνο παρείχε κάλυψη στο Υπουργείο, αλλά  αποφάνθηκε ότι ουδεμία σπατάλη πόρων υπήρξε! Με λίγα λόγια, ο Γενικός Εισαγγελέας αναγόρευσε τον εαυτό του σε Γενικό Ελεγκτή και αποφάνθηκε επί ερωτήματος της αναρμοδιότητάς του! Φυσικά, η λίστα ουδέποτε δημοσιοποιήθηκε.

Υπάρχουν πάμπολλα τέτοια, και μάλιστα σημαντικότερα, παραδείγματα θεσμικής συγκάλυψης. Όταν η πολιτική εξουσία στριμώχνεται, αναζητά την υποστήριξη της Γενικής Εισαγγελίας, η οποία, υπό τον τέως υπουργό κ. Σαββίδη, γενναιόδωρα παρέχεται. Το σύστημα αυτοπροστατεύεται. Το ανοσοποιητικό του σύστημα ενισχύεται όταν προβεβλημένα μέλη του κατέχουν θέσεις-κλειδιά, χρησιμοποιώντας τα απαραίτητα θεσμικά εργαλεία για σκοπούς συστημικής επιβίωσης. Το ερώτημα είναι: μέχρι πότε;