Φόβος, άγχος κι ανασφάλεια: 5+1 απαντήσεις για τη ψυχολογική φόρτιση των Κυπρίων

Πώς να μιλήσεις στα παιδιά για τον πόλεμο; Πόσο επηρεάζει η ενημέρωση την ψυχολογία των πολιτών; Πώς να αντιμετωπίσουμε την κατάσταση;

Σε όλα αυτά τα ερωτήματα απαντά ο Κλινικός Ψυχολόγος Δρ. Αντρέας Χατζηκυπριανού.

Γιατί οι τίτλοι και οι αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συχνά εντείνουν το αίσθημα φόβου;

Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης η πληροφορία δεν κυκλοφορεί πάντα με βάση τη σημασία της, αλλά συχνά με βάση το πόσο έντονα μας κάνει να αντιδράσουμε. Οι ειδήσεις που προκαλούν φόβο, θυμό ή αγωνία τείνουν να διαδίδονται πιο γρήγορα, γιατί τραβούν περισσότερο την προσοχή των χρηστών. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η πληροφορία είναι ανακριβής, όμως ο τρόπος παρουσίασης μπορεί να δημιουργήσει μια αίσθηση επείγοντος ή δραματικής εξέλιξης. Όταν βλέπουμε επανειλημμένα τέτοιους τίτλους, ο εγκέφαλος μπορεί να υπερεκτιμήσει την πιθανότητα ενός κινδύνου ή να αισθανθεί ότι η απειλή είναι πιο άμεση από ό,τι πραγματικά είναι.

Σε τέτοιες περιόδους κυκλοφορούν συχνά και ψευδείς ή μη επιβεβαιωμένες ειδήσεις. Πώς επηρεάζει αυτό την ψυχολογία του κοινού;

Σε περιόδους κρίσης ή έντονης αβεβαιότητας, η ανάγκη των ανθρώπων για άμεση πληροφόρηση αυξάνεται σημαντικά. Αυτό δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου οι φήμες, οι εικασίες ή οι μη επιβεβαιωμένες πληροφορίες μπορούν να διαδοθούν πολύ γρήγορα.

Από ψυχολογική άποψη, οι ψευδείς ειδήσεις συχνά ενισχύουν την ανησυχία γιατί παρουσιάζουν σενάρια που φαίνονται δραματικά ή απειλητικά. Όταν οι άνθρωποι εκτίθενται επανειλημμένα σε τέτοιες πληροφορίες, μπορεί να δημιουργηθεί σύγχυση, δυσπιστία και αυξημένο άγχος. Για τον λόγο αυτό είναι σημαντικό να διασταυρώνουμε την πληροφορία και να βασιζόμαστε σε αξιόπιστες πηγές ενημέρωσης, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης.

Είναι σωστό να περιορίζουμε την έκθεσή μας στις ειδήσεις όταν η ειδησεογραφία είναι τόσο έντονη;

Η ενημέρωση είναι σημαντική, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για εξελίξεις που επηρεάζουν την κοινωνία και την ασφάλεια. Ωστόσο υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα στην ενημέρωση και στη συνεχή, σχεδόν αδιάκοπη έκθεση σε ειδήσεις.

Η παρακολούθηση ειδήσεων πολλές φορές μέσα στην ημέρα, ιδιαίτερα μέσω κοινωνικών δικτύων όπου η πληροφορία αναπαράγεται διαρκώς, μπορεί να αυξήσει το άγχος χωρίς να προσφέρει ουσιαστικά περισσότερη γνώση. Συχνά βοηθά να επιλέγουμε αξιόπιστες πηγές ενημέρωσης και να ορίζουμε συγκεκριμένες στιγμές μέσα στην ημέρα για να ενημερωνόμαστε, αντί να παρακολουθούμε συνεχώς την ειδησεογραφία.

Πώς μπορούν οι γονείς να μιλήσουν στα παιδιά για τέτοιες εξελίξεις χωρίς να τα φοβίσουν;

Τα παιδιά συχνά αντιλαμβάνονται το άγχος των ενηλίκων γύρω τους, ακόμη και όταν οι ίδιοι οι ενήλικες προσπαθούν να το κρύψουν. Είναι σημαντικό οι γονείς να απαντούν στις ερωτήσεις των παιδιών με ειλικρίνεια αλλά με απλό και καθησυχαστικό τρόπο, αποφεύγοντας δραματικές περιγραφές ή υπερβολικές λεπτομέρειες. Η έμφαση πρέπει να δίνεται στο ότι υπάρχουν θεσμοί και μηχανισμοί που εργάζονται για την ασφάλεια και τη σταθερότητα. Παράλληλα, καλό είναι να περιορίζεται η έκθεση των παιδιών σε εικόνες ή συνεχή ροή ειδήσεων που μπορεί να προκαλέσουν φόβο.

Πώς μπορούν οι άνθρωποι να διαχειριστούν το άγχος που προκαλεί η έντονη ειδησεογραφία;

Η ρουτίνα, η επαφή με το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον, η σωματική δραστηριότητα και ο χρόνος μακριά από οθόνες μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη ρύθμιση του άγχους. Επίσης είναι χρήσιμο να θυμόμαστε ότι πολλές πληροφορίες στα κοινωνικά δίκτυα αποτελούν προσωπικές εκτιμήσεις ή σχόλια και όχι απαραίτητα επιβεβαιωμένα γεγονότα. Η συνειδητή επιλογή των πηγών ενημέρωσης μπορεί να μειώσει την αίσθηση σύγχυσης και υπερφόρτωσης.

Ποιο είναι το βασικό μήνυμα που θα θέλατε να δώσετε στο κοινό σε μια περίοδο αυξημένης διεθνούς έντασης;

Σε περιόδους κρίσεων, η ανάγκη για ενημέρωση είναι απολύτως κατανοητή. Ταυτόχρονα όμως χρειάζεται να θυμόμαστε ότι η συνεχής κατανάλωση δραματικών ειδήσεων δεν μας κάνει απαραίτητα πιο ασφαλείς – συχνά μας κάνει απλώς πιο αγχωμένους.

Η πρόκληση για όλους μας είναι να παραμείνουμε ενημερωμένοι, να αξιολογούμε τις πληροφορίες με κριτική σκέψη και να μην αφήνουμε τον φόβο να καθορίζει την αντίληψη και την καθημερινότητά μας. Η ψυχραιμία δεν σημαίνει αδιαφορία. Σημαίνει να μπορούμε να σκεφτόμαστε καθαρά ακόμη και σε περιόδους έντασης.