ALPHA της Κυριακής
Αναρωτιέται κανείς εύλογα εάν, σε αυτή τη χώρα, έχει χαλάσει το συλλογικό μας φίλτρο: εκείνο με το οποίο διακρίνουμε το θεμιτό από το αθέμιτο και την αποδεκτή θεσμική συμπεριφορά από εκείνη που βρίσκεται έξω από τα όριά της.
Σε προσωπικό επίπεδο, το φίλτρο αυτό είναι η συνείδηση. Στην πολιτική και στους θεσμούς, είναι η συλλογική μας ικανότητα να αναγνωρίζουμε μια αθέμιτη επιρροή, μια σύγκρουση συμφέροντος ή μια προβληματική σχέση εξάρτησης. Να απαντούμε, δηλαδή, στο απλό ερώτημα: περνά αυτή η συμπεριφορά το φίλτρο μιας δημοκρατίας που θέλει να αποκαλείται κράτος δικαίου;
Εάν διαθέτουμε την αναγκαία πνευματική εντιμότητα, το μέτρο αυτό δεν μπορεί να έχει χρώμα, κόμμα ή ιδεολογία. Ένας πολιτικός φίλος ή σύμμαχος οφείλει να κρίνεται με το ίδιο μέτρο με το οποίο κρίνεται και ένας πολιτικός αντίπαλος.
Κι όμως, εδώ και αρκετά χρόνια, παρατηρούμε μια προοδευτική διάβρωση αυτού του μέτρου. Δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε ακόμη και προφανώς προβληματικές καταστάσεις. Επιστρατεύουμε τα γνωστά επιχειρήματα: «όλοι τα κάνουν» ή «έτσι είναι η πολιτική». Συχνά δικαιολογούμε στους «δικούς μας» συμπεριφορές τις οποίες θα καταγγέλλαμε χωρίς δεύτερη σκέψη εάν προέρχονταν από τους «άλλους».
Την ίδια ώρα, όλοι διακηρύσσουν την ανάγκη αποκατάστασης της εμπιστοσύνης στους θεσμούς, ζητούν να έρθουν «όλα στο φως», να «φύγουν οι σκιές» και να διερευνηθούν τα πάντα.
Αφορμή για αυτές τις σκέψεις αποτέλεσε η ανακοίνωση του κ. Πασχαλίδη για το Videogate.
Μπορεί ένας ανεξάρτητος ποινικός ανακριτής να διερευνά υπόθεση που αγγίζει σαφέστατα τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ενώ η συνέχιση της θητείας του σε άλλη δημόσια θέση, δηλαδή στην προεδρία της Ανεξάρτητης Αρχής Διερεύνησης Ισχυρισμών και Παραπόνων κατά της Αστυνομίας (ΑΑΔΙΠΑ), εξαρτάται από απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, υπό την προεδρία του ίδιου του Προέδρου;
Δεν χρειάζεται, για να αναγνωριστεί το πρόβλημα, να αποδειχθεί ότι ασκήθηκε οποιαδήποτε αθέμιτη επιρροή. Ούτε υποστηρίζω ότι ο ερευνών επηρεάστηκε πράγματι. Η αμεροληψία κρίνεται και αντικειμενικά: εάν οι περιστάσεις μπορούν να δημιουργήσουν σε έναν ενημερωμένο και καλόπιστο παρατηρητή εύλογη αμφιβολία για την ανεξαρτησία της κρίσης του, τότε υπάρχει πρόβλημα.
Εδώ, ο ανεξάρτητος ποινικός ανακριτής βρισκόταν εκτεθειμένος στην κρίση του Προέδρου και του Υπουργικού Συμβουλίου, ενώ διερευνούσε υπόθεση που άγγιζε σαφέστατα τον Πρόεδρο. Υπό αυτές τις περιστάσεις, δεν μπορούσε αντικειμενικά να παρέχει τις απαιτούμενες εγγυήσεις αμεροληψίας. Δημιουργούνταν έτσι σοβαρό ζήτημα αμεροληψίας και εύλογη εμφάνιση εξάρτησης.
Από τη στιγμή που αναδείχθηκε το συγκεκριμένο σημείο, η θεσμικά ασφαλής λύση ήταν η αντικατάσταση του κ. Πασχαλίδη από άλλον ποινικό ανακριτή. Χωρίς οποιοδήποτε υπαινιγμό προσωπικής μομφής και χωρίς να χρειάζεται να τεθεί υπό αμφισβήτηση η προσωπική του ακεραιότητα. Με αυτό τον τρόπο θα προστατευόταν ο ίδιος, αλλά πρωτίστως το κύρος της διαδικασίας και η εμπιστοσύνη της κοινωνίας σε αυτή.
Δεν εισέρχομαι καν στη συζήτηση για το ότι τελικά επαναδιορίστηκε ή για το περιεχόμενο του πορίσματος. Το θεσμικό πρόβλημα προϋπήρχε και των δύο. Θα παρέμενε το ίδιο είτε επαναδιοριζόταν είτε όχι, είτε το πόρισμα είχε αυτό το περιεχόμενο είτε το ακριβώς αντίθετο.
Το γενικότερο ερώτημα είναι εάν λειτουργεί ακόμη το συλλογικό πολιτικό μας φίλτρο. Πολύ φοβάμαι πως έχει φθαρεί σε βαθμό που δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε ακόμη και μια σαφώς προβληματική σχέση.
Έτσι, η κυβερνητική θέση ότι οι δύο ιδιότητες του κ. Πασχαλίδη είναι «θεσμικά διακριτές» αναπαράγεται ως επαρκής απάντηση, ενώ παρακάμπτει την ουσία του προβλήματος.
Και κάτι ακόμη: σε τέτοιες περιπτώσεις η σιωπή δεν είναι ουδέτερη. Παγιώνει μια κατάσταση στην οποία ένα σοβαρό θεσμικό πρόβλημα μπορεί να μείνει αναπάντητο, αρκεί να περάσει η αντίδραση των πρώτων 48 ωρών. Με τον χρόνο, ακόμη και αυτή η αντίδραση περνά από την έντονη στην ήπια, από την ήπια στη χλιαρή και από τη χλιαρή στην ανύπαρκτη.
Όπως ακριβώς και το φίλτρο μας: χάνει καθημερινά ακόμη λίγη από την ευαισθησία που του απέμεινε.
Φρίξος Βρυωνίδης
Δικηγόρος – Συντονιστής Επιτροπής Θεσμών Volt
