ALPHA της Κυριακής

Η ιστορία πίσω από τη σημαία της Κυπριακής Δημοκρατίας και ο Τουρκοκύπριος καλλιτέχνης που τη σχεδίασε

Στις 23 Ιουνίου του 2009 έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 85 ετών με την πατρίδα του πολύ διαφορετική από ό,τι την οραματίστηκε και μακριά από το σπίτι του, ο σπουδαίος Λεμεσσιανός καλλιτέχνης Ισμέτ Γκιουνέι (İsmet Güney). Πρόκειται για τον άνθρωπο στον οποίο οφείλουμε τη σημαία και το θυρεό της Κυπριακής Δημοκρατίας που όψιμα, αφού την ταλαιπωρήσαμε με τα διαχρονικά μας λάθη, σήμερα πασχίζουμε να διασώσουμε. Γιατί ενωμένη τη σχεδίασε ο καλλιτέχνης, μοιρασμένη την άφησε κλείνοντας τα μάτια του.

Χαρακτηριστικό της αντίληψης του Γκιουνέι για την Κύπρο και δη της φιλοπατρίας του, αποτυπώνεται σε συνέντευξή που έδωσε το 2003 στο ΡΙΚ, 29 χρόνια μετά την εισβολή και τη διαίρεση του νησιού, και αυτό έχει τη σημασία του. «Το άσπρο χρώμα συμβόλιζε την αγνότητα και την κάθαρση όλων των προβλημάτων με τη δημιουργία της Δημοκρατίας, το χρώμα του χαλκού την προέλευση του ονόματος της Κύπρου, οι κλάδοι ελιάς την ειρήνη μεταξύ Ελληνοκύπριων και Τουρκοκύπριων και ο χάρτης της Κύπρου θα ενίσχυε την ταυτότητα του νέου κράτους δεδομένου ότι ήταν μικρό και άγνωστο».

Η ιστορία πίσω από τη σημαία

Το άρθρο 4 του συντάγματος προϋποθέτει ότι η σημαία της Κυπριακής Δημοκρατίας πρέπει να αποτελεί κοινή επιλογή του Προέδρου και του Αντιπροέδρου του κράτους και να είναι “ουδέτερου σχεδίου και χρώματος”, προφανώς αποκλείοντας το κόκκινο της Τουρκίας και το γαλάζιο της Ελλάδας προς αποφυγή των εθνικών παθών που ήδη ταλαιπωρούσαν το νησί. Πριν από την ανεξαρτησία, οι Βρετανοί πρότειναν ένα δικό τους σχέδιο το οποίο απορρίφθηκε από τους Μακάριο και Φαζίλ Κουτσιούκ.

Ως εκ τούτου, λίγους μήνες προτού ανακηρυχθεί η Κυπριακή Δημοκρατία επισήμως ως ανεξάρτητο κράτος, προκηρύχθηκε διεθνής διαγωνισμός, και ο 28χρονος Γκιουνέι ενδιαφέρθηκε να συμμετάσχει με δικό του σχέδιο όταν ενημερώθηκε μέσα από μία αγγελία στην εφημερίδα. Σύμφωνα με τον ίδιο τον καλλιτέχνη, έλαβε πρόσκληση από το Προεδρικό, εκεί όπου συνάντησε τον Πρόεδρο Μακάριο, ο οποίος τον ενημέρωσε ότι ήταν ο νικητής του διαγωνισμού, καθώς μαζί με τον Αντιπρόεδρο Κουτσιούκ, ξεχώρισαν το σχέδιό του ανάμεσα σε 500 άλλες συμμετοχές.

Εντυπωσιασμένος από τον Γκιουνέι, ο Μακάριος του ζήτησε ακολούθως να σχεδιάσει επίσης το θυρεό της Κυπριακής Δημοκρατίας, τα τρία πρώτα της αναμνηστικά γραμματόσημα καθώς και το πρώτο σχέδιο της νέας κυπριακής λίρας. Η Κυπριακή σημαία έμελλε να κυματίσει για πρώτη φορά στις 16 Αυγούστου του 1960 ως η πρώτη σημαία κράτους με το γεωγραφικό σχήμα του αποτυπωμένο, παραμένοντας μέχρι σήμερα μία από τις πιο ιδιαίτερες εθνικές σημαίες παγκοσμίως.

Ένας πρωτοπόρος καλλιτέχνης

Το 1947 έγινε ο πρώτος Τουρκοκύπριος ζωγράφος που πραγματοποίησε έκθεση με τα έργα τέχνης του. Η ευρεσιτεχνία του, τον οδήγησε σε πολλά μονοπάτια της τέχνης. Ο Γκιουνέι ασχολήθηκε με την ποίηση, τη θεατρική συγγραφή, τη γραφιστική και τη διαφήμιση. Συνέβαλε τα μέγιστα για την ανάπτυξη της τέχνης στην Κύπρο και την τουρκοκυπριακή κοινότητα ειδικότερα, καθώς δίδαξε, αρθρογράφησε σε εφημερίδες, ίδρυσε ένα από τα πρώτα εργαστήρια ζωγραφικής στη χώρα, φωτογραφικό όμιλο, ενώ υπήρξε και ιδρυτικό μέλος καλλιτεχνικών οργανισμών και θεατρικών ομάδων.

Ο Ισμέτ Γκιουνέι δεν έλαβε τη σημασία που άρμοζε στο εύρος της τέχνης που παρήγαγε στην πολυετή πορεία του. Τουλάχιστον όχι στην ελληνοκυπριακή κοινότητα, με το διαμελισμό του νησιού να είναι ίσως η σημαντικότερη αιτία. Γιατί στην τουρκοκυπριακή κοινότητα ο Γκιουνέι μνημονεύεται μέχρι σήμερα ως ένας από τους σπουδαιότερους τουρκοκύπριους καλλιτέχνες. Η κατοχή και η διαίρεση της Κύπρου ήταν βάναυση για το νησί, όπως ήταν, και παραμένει για τη μνήμη ενός τόσο σπουδαίου καλλιτέχνη, όσο ο Ισμέτ Γκιουνέι.