Μια κοινωνία που δεν μπορεί να βασιστεί σε ανεξάρτητη, ερευνητική και αδέσμευτη δημοσιογραφία είναι μια κοινωνία πιο ευάλωτη στην αυθαιρεσία, στη διαπλοκή και στη χειραγώγηση
Οι πρόσφατοι ισχυρισμοί του Μακάριου Δρουσιώτη δεν ανέδειξαν μόνο τη σοβαρότητα όσων καταγγέλλονται. Ανέδειξαν και μια βαθύτερη παθογένεια της κυπριακής δημοσιογραφίας. Αντί ένα σημαντικό μέρος των μέσων να αντιδράσει όπως επιβάλλει η αποστολή του, δηλαδή να ελέγξει, να ρωτήσει, να αναζητήσει πρόσωπα, διασυνδέσεις και ευθύνες, αρκέστηκε σε μια επίπεδη καταγραφή εκατέρωθεν δηλώσεων. Σαν να κρατά πρακτικά μιας αντιπαράθεσης και όχι σαν να υπηρετεί την αλήθεια. Όμως ακριβώς σε τέτοιες στιγμές κρίνεται η ποιότητα της δημοσιογραφίας. Όχι στην αναπαραγωγή τοποθετήσεων, αλλά στην ικανότητά της να φωτίζει όσα κάποιοι θέλουν να μείνουν στο σκοτάδι.
Εδώ βρίσκεται και το κεντρικό πρόβλημα. Τα μέσα ενημέρωσης στην Κύπρο είναι, κατά βάση, ελεύθερα, αλλά δεν είναι πραγματικά ανεξάρτητα. Η ελευθερία, από μόνη της, δεν αρκεί όταν η δημοσιογραφική πράξη περιορίζεται από εξαρτήσεις, ισορροπίες, σχέσεις με την εξουσία, οικονομικά συμφέροντα και φόβο σύγκρουσης. Λίγοι δημοσιογράφοι έχουν σήμερα την πραγματική δυνατότητα να εκφράσουν αδέσμευτη άποψη και να κάνουν ενδελεχή έρευνα. Οι υπόλοιποι λειτουργούν μέσα σε εγγενείς αδυναμίες που δεν χρειάζεται καν να διατυπωθούν ρητά. Είναι αρκετό να ξέρει κανείς ποιον δεν πρέπει να ενοχλήσει, ποιο θέμα δεν πρέπει να πιέσει και ποια υπόθεση δεν πρέπει να φτάσει μέχρι τέλους.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη σοβαρότερο όταν η ενημέρωση δεν περιορίζεται στην αδράνεια, αλλά μετατρέπεται σε όχημα διοχέτευσης γραμμής. Στην Κύπρο είναι πλέον έντονη η αίσθηση ότι η κυβέρνηση δεν επιχειρεί να επηρεάσει μόνο τη δημόσια συζήτηση με επίσημες δηλώσεις, αλλά και να περάσει συγκεκριμένη γραμμή άποψης και ενημέρωσης μέσα από άρθρα γνώμης και κείμενα ενημερωτικού χαρακτήρα, αξιοποιώντας δημοσιογράφους και αρθρογράφους που διαθέτουν βήμα στα γνωστότερα μέσα. Έτσι, η διάκριση ανάμεσα στην ανεξάρτητη δημοσιογραφία, στην πολιτική υπεράσπιση και στην επικοινωνιακή διαχείριση γίνεται όλο και πιο θολή. Και όταν αυτή η διάκριση θολώνει, ο πολίτης δεν ξέρει πλέον αν διαβάζει ενημέρωση, ερμηνεία ή κατευθυνόμενη αφήγηση.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για μια προβληματική δημοκρατία όπως η κυπριακή. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η δημοσιογραφία δεν είναι πολυτέλεια ούτε διακοσμητικό στοιχείο του δημόσιου βίου. Είναι βασικός μηχανισμός ελέγχου της εξουσίας. Όταν αυτός ο μηχανισμός αδρανεί ή χειρότερα ευθυγραμμίζεται, τότε η εξουσία μένει ουσιαστικά χωρίς σοβαρή επιτήρηση. Οι πολιτικές ευθύνες θολώνουν, τα πρόσωπα προστατεύονται από τη σιωπή ή την επιφανειακή κάλυψη και η κοινωνία συνηθίζει να ζει μέσα στην υποψία χωρίς ποτέ να φτάνει στη γνώση.
Το αποτέλεσμα είναι διπλά καταστροφικό. Από τη μια, η εμπιστοσύνη των πολιτών προς τα μέσα ενημέρωσης διαβρώνεται. Από την άλλη, η ίδια η δημοκρατία αποδυναμώνεται, γιατί χωρίς πραγματικό δημοσιογραφικό έλεγχο δεν υπάρχει ουσιαστική λογοδοσία. Και χωρίς λογοδοσία, η εξουσία δεν περιορίζεται.
Η χαμένη τιμή της κυπριακής δημοσιογραφίας δεν είναι μόνο επαγγελματικό ή ηθικό ζήτημα. Είναι βαθύτατα πολιτικό και δημοκρατικό ζήτημα. Μια κοινωνία που δεν μπορεί να βασιστεί σε ανεξάρτητη, ερευνητική και αδέσμευτη δημοσιογραφία είναι μια κοινωνία πιο ευάλωτη στην αυθαιρεσία, στη διαπλοκή και στη χειραγώγηση. Αν η κυπριακή δημοσιογραφία θέλει να ανακτήσει την τιμή της, πρέπει πρώτα να θυμηθεί τον λόγο ύπαρξής της. Όχι να μεταφέρει απλώς τι λένε οι ισχυροί, αλλά να ελέγχει γιατί το λένε, ποιον εξυπηρετούν και τι προσπαθούν να κρύψουν.
