Ο καθένας ας ψάξει τον εαυτό του μέσα από τις απαντήσεις του ΑΙ. Είμαι σίγουρος ότι θα τον βρει
Έγιναν έρευνες στην υπόθεση «Σάντη» για δύο μήνες. Όλα τα μηνύματα πέρασαν από επιστημονικούς ελέγχους εντός και εκτός Κύπρου και αποδείχθηκαν ψεύτικα-κατασκευασμένα. Ανακριτές της Αστυνομίας έψαξαν έγγραφα, ταξιδιωτικά έγγραφα, τραπεζικούς λογαριασμούς και δεν επαλήθευσαν τίποτα από την ιστορία. Έλαβαν ακόμα και καταθέσεις από πρώην εργοδότες της Σάντη οι οποίοι περιέγραψαν το πρόσωπο αυτό και αναφέρθηκαν σε ημερομηνίες που δεν ταίριαζαν με το αφήγημα.
Κι όμως, στη δημόσια σφαίρα κυκλοφορούν τα «κοκκούλωσαν και αυτή την υπόθεση» ή «δεν μπορεί η Σάντη να τα έβγαλε από το μυαλό της». Επειδή η λογική σε αυτό τον τόπο τείνει να εκλείψει οριστικά, προσωπικά κατέφυγα στην τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ) για να βρω πιθανές ερμηνείες του φαινομένου.
Υπάρχουν πράγματι πρόσωπα που βυθίζονται τόσο πολύ σε φανταστικές ιστορίες που τα ίδια φτιάχνουν;
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΑΙ
Πλασματική αφήγηση / Pseudologia fantastica (μυθομανία)
Είναι ο πιο κοντινός όρος στην περίπτωσή μας.
Χαρακτηρίζεται από:
• κατασκευή πολύπλοκων, εντυπωσιακών αλλά ψευδών ιστοριών
• συχνά με «δραματικό» ή κοινωνικά σημαντικό περιεχόμενο (π.χ. πολιτική, δικαστήρια, σκάνδαλα)
• οι ιστορίες μπορεί να παρουσιάζονται με μεγάλη πειστικότητα
• το άτομο δεν έχει απαραίτητα πλήρη ψυχωτική αποσύνδεση από την πραγματικότητα, αλλά μπορεί να μπλέκει φαντασία, υπερβολή και εξαπάτηση
Εδώ η κατάσταση είναι πιο «γκρίζα»:
• οι ιστορίες είναι εκτεταμένες, δραματικές και συχνά εντυπωσιακές
• το άτομο μπορεί:
o να ξέρει εν μέρει ότι υπερβάλλει
o αλλά και να παρασύρεται συναισθηματικά μέσα στην ιστορία
• συχνά δεν υπάρχει καθαρό οικονομικό κίνητρο
Χαρακτηριστικά:
• συνεχής δημιουργία νέων λεπτομερειών
• ασυνέπεια στις αφηγήσεις
• ανάγκη για προσοχή/αναγνώριση/ρόλο
• η ιστορία «ζει» και εξελίσσεται
Σημαντικό: δεν είναι καθαρή ψύχωση. Είναι περισσότερο διαταραχή προσωπικότητας/αφήγησης και αυτοεικόνας.
Γιατί ο κόσμος πιστεύει και υιοθετεί εύκολα τέτοιες ιστορίες;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΑΙ
«Επικύρωση μέσω λεπτομέρειας»
Όσο πιο πολλές και συγκεκριμένες λεπτομέρειες έχει μια ιστορία, τόσο πιο αληθοφανής φαίνεται.
• ονόματα, αξιώματα, θεσμοί
• νομικοί όροι
• χρονολογίες, “έγγραφα”, διαδικασίες
Ο εγκέφαλος συχνά συγχέει τη λεπτομέρεια με την αξιοπιστία, παρότι δεν είναι το ίδιο
Επίκληση σε κύρος (authority bias)
Όταν εμπλέκονται:
• δικαστές
• πολιτικοί
• οικονομικοί παράγοντες
το κοινό τείνει να σκέφτεται:
«Δεν θα τα έλεγε αυτά αν δεν υπήρχε κάτι από πίσω»
Η αναφορά σε θεσμούς ενεργοποιεί αυτόματο σεβασμό και μειώνει την κριτική σκέψη.
Επιβεβαίωση προκατάληψης (confirmation bias)
Αν μια ιστορία «ταιριάζει» με ήδη υπάρχουσες υποψίες του κοινού:
• διαφθορά
• πολιτικά σκάνδαλα
• μυστικά δίκτυα
τότε γίνεται πιο εύκολα πιστευτή.
Οι άνθρωποι τείνουν να αποδέχονται πιο εύκολα ό,τι επιβεβαιώνει αυτό που ήδη πιστεύουν.
Αφηγηματική συνοχή (narrative coherence)
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν σκέφτεται μόνο με γεγονότα αλλά με ιστορίες.
Μια καλοδομημένη αφήγηση:
• έχει «ρόλους» (θύματα, δράστες, αποκαλύψεις)
• έχει σύγκρουση
• έχει κλιμάκωση
Αυτό κάνει μια ψεύτικη ιστορία να μοιάζει “λογική”, ακόμα κι αν είναι αναληθής.
Και γιατί κι όταν ακόμα αποδειχθεί πως η ιστορία είναι ψεύτικη κάποιοι επιμένουν να την πιστεύουν;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΑΙ
Πεισματική επιμονή της πρώτης εντύπωσης (belief perseverance)
Ακόμα κι όταν μια πληροφορία αποδειχθεί λάθος, ο εγκέφαλος:
• δεν την «σβήνει» εύκολα
• κρατά το αρχικό αφήγημα ως βάση
Έτσι, η διόρθωση δεν αντικαθιστά πάντα την αρχική πεποίθηση· απλώς την αποδυναμώνει.
Το φαινόμενο της «ψευδούς αλήθειας» (illusory truth effect)
Όσο περισσότερο μια ιστορία:
• ακούγεται
• επαναλαμβάνεται
• συζητιέται
τόσο πιο «οικεία» φαίνεται — και η οικειότητα συχνά μπερδεύεται με αλήθεια.
Ακόμα και η διάψευση αναπαράγει την ιστορία, άρα τη διατηρεί στη μνήμη του κοινού.
Ταυτότητα και πεποιθήσεις
Όταν κάποιος έχει ήδη «επενδύσει» συναισθηματικά σε μια ιστορία:
• πολιτικά
• ιδεολογικά
• ηθικά
τότε η διάψευση μοιάζει σαν προσωπική απώλεια.
Οπότε εμφανίζεται αντίσταση:
«Ακόμα κι αν δεν αποδείχθηκε, κάτι θα υπάρχει από πίσω».
“Δεν υπάρχει καπνός χωρίς φωτιά” σκέψη
Πολύ συχνό κοινωνικό σκεπτικό:
Αν βγήκε κάτι τόσο συγκεκριμένο, δεν μπορεί να είναι τελείως ψέμα
Αυτό δημιουργεί ένα «υπόλοιπο καχυποψίας» που επιβιώνει.
Ασυμμετρία πληροφόρησης (misinformation effect)
Η διάψευση συνήθως είναι:
• πιο σύντομη
• λιγότερο εντυπωσιακή
• λιγότερο συναισθηματική
από το αρχικό αφήγημα.
Άρα το ψεύδος «γράφει» πιο δυνατά στη μνήμη από τη διόρθωση.
Κοινωνική πόλωση
Σε ευαίσθητα θέματα:
• κάποιοι πιστεύουν ότι «ξεσκεπάστηκε»
• άλλοι ότι «κουκουλώθηκε»
Και έτσι η ιστορία δεν καταρρέει· διχάζει.
Αυτά λοιπόν για την υπόθεση Σάντη. Ο καθένας ας ψάξει τον εαυτό του μέσα από τις απαντήσεις του ΑΙ. Είμαι σίγουρος ότι θα τον βρει…
