ALPHA της Κυριακής

Ο ρόλος του δημοσιογράφου σε ένα τέτοιο πλαίσιο είναι διττός: αφενός να λειτουργεί ως διαμεσολαβητής της πληροφορίας και αφετέρου ως ρυθμιστής της συζήτησης

Η πρόσφατη τηλεοπτική συνάντηση μεταξύ του δημοσιογράφου Γιάννη Καρεκλά και του Φειδία Παναγιώτου στην εκπομπή «Χωρίς Περιστροφές» στο ΣΙΓΜΑ αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα όπου ο δυνατός οικοδεσπότης βάζει αυτογκόλ στην έδρα του! Η τεχνητή ένταση που δημιούργησε ο κ. Καρεκλάς ως «Ρομπέν των Δασών – ψηφοφόρων», προφανώς δεν υπηρέτησε ούτε την ενημέρωση, ούτε την αποδόμηση επιχειρημάτων, αλλά μετατράπηκε σε προσωπική σύγκρουση χωρίς σαφή στόχο δημιουργώντας εν τέλη μια εκπομπή που θα ζήλευε ακόμη και η Αννίτα Πάνια. 

Kind reminder, από επικοινωνιακής πλευράς, ο ρόλος του δημοσιογράφου σε ένα τέτοιο πλαίσιο είναι διττός: αφενός να λειτουργεί ως διαμεσολαβητής της πληροφορίας και αφετέρου ως ρυθμιστής της συζήτησης. Παράλληλα, οφείλει να διατηρεί την ψυχραιμία του, να θέτει σαφή πλαίσια και να οδηγεί τον καλεσμένο σε αποκαλυπτικές απαντήσεις μέσω δομημένων ερωτήσεων.

Ο Καρεκλάς, παρά την εμπειρία και τη διαχρονική του παρουσία στα Κυπριακά ΜΜΕ (δια πυρός και σιδήρου), φάνηκε να εγκαταλείπει βασικές αρχές της δημοσιογραφίας. Η επαναλαμβανόμενη απώλεια ψυχραιμίας δεν είναι απλώς ζήτημα ύφους και υπέρμετρου θυμού, αποτελεί σοβαρό επικοινωνιακό σφάλμα, καθώς αποδυναμώνει τη θέση του δημοσιογράφου και μετατοπίζει το επίκεντρο από το περιεχόμενο της συζήτησης στο ίδιο το συμβάν. Σε πάρα πολλές περιπτώσεις είδαμε τον Καρεκλά σε ρόλο δασκάλου της δεκαετίας του 70, “να κρατά βίτσα”, να κουνάει το δάχτυλο στον Φειδία και να του συμπεριφέρεται ως μαθητή που υπέπεσε σε παράπτωμα.

Εάν φύγουμε από την επιφάνεια, σύμφωνα με τη θεωρία της επικοινωνιακής αξιοπιστίας (source credibility theory), η αποτελεσματικότητα ενός ειδησεογραφικού Μέσου εξαρτάται από τρεις βασικούς πυλώνες: την εμπειρία, την αξιοπιστία και τον αυτοέλεγχο. Όταν ο δημοσιογράφος εμφανίζεται υπέρμετρα συναισθηματικά φορτισμένος ή επιθετικός, υπονομεύει άμεσα τουλάχιστον δύο από αυτούς τους πυλώνες. Το αποτέλεσμα είναι να ενισχύεται, παραδόξως, η θέση του καλεσμένου — ακόμη και αν τα επιχειρήματά του είναι αδύναμα. Κάπως έτσι ο κ. Καρεκλάς “αυτό-πυροβόλησε” διαδοχικά όλα τα πόδια της δημοσιογραφικής του καρέκλας και βρέθηκε στο έδαφος.

Στην περίπτωση του Φειδία, ενός προσώπου που δεν προέρχεται από τον παραδοσιακό πολιτικό ή ακαδημαϊκό χώρο, η στρατηγική της επιθετικής αντιπαράθεσης ήταν εκ των προτέρων καταδικασμένη. Ο influencer λειτουργεί με διαφορετικούς επικοινωνιακούς κώδικες: η αυθεντικότητα, η αμεσότητα και η απουσία φίλτρων αποτελούν πλεονεκτήματα στο δικό του κοινό. Όταν λοιπόν ο δημοσιογράφος επιχειρεί να τον «παγιδεύσει» ή να τον εκθέσει μέσω έντασης, ουσιαστικά παίζει στο δικό του γήπεδο — και χάνει.

Επιπλέον, η πρόθεση από πλευράς Καρεκλά για δημιουργία τηλεοπτικής έντασης για λόγους τηλεθέασης άλλως “infotainment drift”, μετατόπισε το βάρος της ενημέρωσης στην ψυχαγωγία. Αν και βραχυπρόθεσμα μπορεί να αποφέρει νούμερα, μακροπρόθεσμα διαβρώνει την εμπιστοσύνη του κοινού προς το Μέσο. Έτσι, ο δημοσιογράφος παύει να θεωρείται αξιόπιστος φορέας πληροφορίας και μετατρέπεται σε «παίκτη» του θεάματος.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η αποδόμηση ενός καλεσμένου δεν επιτυγχάνεται μέσω έντασης, αλλά μέσω δομημένης επιχειρηματολογίας. Αντιθέτως, η επιθετικότητα, δημιουργεί αμυντικά αντανακλαστικά και τελικά συσπειρώνει το κοινό γύρω από τον «επιτιθέμενο» στόχο. Και αυτό έγινε… ο Φειδίας έμεινε Φειδίας και ο Γιάννης έγινε Γιαννάκης!

Υπό τις περιστάσεις, η συγκεκριμένη συνέντευξη δεν ανέδειξε τις αδυναμίες του καλεσμένου, αλλά του ίδιου του δημοσιογράφου. Η απώλεια ελέγχου, η έλλειψη στρατηγικής και η προσφυγή στην ένταση ως κύριο εργαλείο κατέδειξαν μια επικοινωνιακή προσέγγιση ξεπερασμένη και αναποτελεσματική. Σε μια εποχή όπου το κοινό είναι περισσότερο υποψιασμένο και απαιτητικό, τέτοιες πρακτικές δεν πείθουν — αντιθέτως, εκθέτουν.

Τα πέντε «γκολ» του Φειδία απέναντι στον Καρεκλά χτίστηκαν πάνω σε στοιχεία που στη σύγχρονη επικοινωνία αποδεικνύονται καθοριστικά:

1. η αυθεντικότητα έκανε  τον Φειδία να φαίνεται αληθινός

2. ο αυθορμητισμός του έδωσε ρυθμό και απρόβλεπτη δυναμική στη συζήτηση

3. η ψυχραιμία του λειτούργησε ως αντίβαρο, ενισχύοντας την εικόνα ελέγχου

4. η ανθεκτικότητά του στην πίεση μετέτρεψε την επίθεση σε ευκαιρία ενδυνάμωσης

5. η ταύτιση που πέτυχε με ένα ευρύ κοινό —ιδίως εκτός παραδοσιακών τηλεθεατών — έδωσε στον Φειδία επικοινωνιακό πλεονέκτημα

Υ.Γ. Ο αδύναμος είναι επικίνδυνος όταν δεν έχει τίποτα να χάσει!