ALPHA της Κυριακής

#zoomout

«Η συνολική εικόνα είναι σαφής: τα ζητήματα δεν είναι αποσπασματικά, αλλά συστημικά. Απαιτείται πολιτική απόφαση για εκ βάθρου ανασυγκρότηση του Τμήματος Φυλακών, με ενίσχυση της λογοδοσίας, εκσυγχρονισμό διαδικασιών, ψηφιοποίηση ελέγχων και αποτελεσματική εποπτεία».

Τα πιο πάνω αποτελούν την κατάληξη στην έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας που δόθηκε στη δημοσιότητα τον περασμένο μήνα για το τμήμα φυλακών. Προηγήθηκε βέβαια τον Δεκέμβρη του περασμένου έτους η έκθεση της CPT, της Επιτροπής του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη των βασανιστηρίων και της απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης, η οποία καταγράφει μεταξύ άλλων ότι η κατάσταση στις κεντρικές φυλακές παραμένει η ίδια από το 2023 που ήταν η προηγούμενη φορά που μέλη της Επιτροπής είχαν επισκεφτεί την Κύπρο.

Τα προβλήματα στις κεντρικές φυλακές προφανώς και δεν είναι σημερινά. Αυτή η διαπίστωση δεν μπορεί ωστόσο να λειτουργεί ως άλλοθι για τη διαιώνιση του προβλήματος. Σε κάθε άτομο που αναλαμβάνει επικεφαλής του τμήματος φυλακών και σε κάθε νέο/α ΥΔΔΤ γεννάται μία ξεχωριστή, καινούργια ευθύνη εάν όχι να επιλύσει, τουλάχιστον να ξεκινήσει να επιλύει το ζήτημα.

Η ανέγερση νέων φυλακών που έχει εξαγγελθεί από τον νέο Υπουργό είναι σαφώς ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Το ζήτημα εντούτοις δεν είναι μόνο κτιριακό και είναι μεγάλο λάθος να θεωρήσει κάποιος ότι οι νέες φυλακές -εάν και όταν κτιστούν και λειτουργήσουν- θα επιλύσουν όλα τα προβλήματα.

Που εντοπίζεται η ρίζα του κακού; Τα προφανή αίτια είναι ο υπερπληθυσμός των φυλακών, η ανεπαρκής στελέχωση, η ανυπαρξία στήριξης και ολοκληρωμένης εκπαίδευσης του προσωπικού και η απουσία μίας σταθερής ηγεσίας, ικανής, κατάλληλης και αποφασισμένης να οδηγήσει το τμήμα φυλακών στην εξυγίανση και στον εκσυγχρονισμό.

Από εκεί και πέρα όμως είναι και άλλα ζητήματα. Είναι η αντίληψη που φαίνεται να υπάρχει σε μερικούς ότι η Αστυνομία έχει λόγο και ρόλο στο σύστημα των φυλακών. Είτε γιατί έτσι θεωρούμε ότι εξυπηρετείται η αποστολή και ο ρόλος της Αστυνομίας στην καταστολή του εγκλήματος, είτε γιατί φαινόμενα διαφθοράς σε συνδυασμό με την απουσία αποτελεσματικού ελέγχου επιτρέπουν τη δημιουργία σχέσεων εξάρτησης μεταξύ εγκληματικών στοιχείων από τη μια και μεμονωμένων μελών της αστυνομίας ή του τμήματος φυλακών από την άλλη.

Έπειτα, είναι και το άλλο. Εκ του αποτελέσματος, οι φυλακές δεν ήταν τα τελευταία -πολλά- χρόνια ανάμεσα στις προτεραιότητες του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξης. Ούτε φαίνεται να γίνεται αντιληπτή η τεράστια σημασία που έχει η δημιουργία και η διατήρηση ενός υγιούς σωφρονιστικού συστήματος στις σύγχρονες , δημοκρατικές Κοινωνίες.

Αντιληπτά δε γίνονται όμως και άλλα, βασικότερα ζητήματα. Όπως για παράδειγμα η συνύπαρξη βαρυποινιτών και ατόμων που διέπραξαν μικροαδικήματα στους ίδιους χώρους κράτησης. Δε χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός για να αντιληφθεί ότι αυτή η πρακτική, σε συνδυασμό με άλλες αδυναμίες του συστήματος  αποτελεί συνταγή για να εκκολάπτονται εγκληματικά στοιχεία μέσα στις φυλακές.

Δύο είναι οι κεντρικοί άξονες του κεφαλαίου που ονομάζεται κεντρικές φυλακές. Αρχικά είναι το θεμελιώδες θέμα της ασφάλειας των πολιτών και του Κράτους. Ανάμεσα σε πολλά άλλα συμβάντα, πρόσφατες κορυφαίες στιγμές ανασφάλειας ήταν το βίντεο κρατουμένου που φαίνεται να τραβήχτηκε μέσω κινητού τηλεφώνου μέσα στις κεντρικές φυλακές, η πληροφόρηση ότι συγκεκριμένες εγκληματικές πράξεις είχαν οργανωθεί μέσα από τις φυλακές αλλά και η υπόθεση δολοφονίας κρατουμένου.

Μετά, είναι οι συνθήκες κράτησης και η παραβίαση βασικών, ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδιαίτερα ευάλωτων ομάδων κρατουμένων, όπως είναι πχ τα παιδιά. Τα παιδιά, τα οποία κατά παράβαση του ίδιου του Νόμου που θέσπισε η Πολιτεία, αλλά και διεθνών υποχρεώσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας, πρέπει να κρατούνται σε ξεχωριστούς χώρους κράτησης από τους ενήλικες καταδικασθέντες. Σύμφωνα με την έκθεση της CPT , οι συνθήκες κράτησης των παιδιών και των ανηλίκων στις κεντρικές φυλακές είναι ακατάλληλες. Πέραν από την απαράδεκτη και ενάντια σε όλες τις επιστημονικές συστάσεις πρακτική κράτησής τους με ενήλικες, απουσιάζει κάθε είδος παιδοκεντρικής αντιμετώπισής των πραγμάτων, με δραστηριότητες που να έχουν κάποιο σκοπό και που να στοχεύουν στην πρόοδο και την επανένταξή τους στην Κοινότητα.

Στις συζητήσεις που γίνονται κατά καιρούς γύρω από το ζήτημα, ακούω συχνά την ερώτηση «καλά, για πόσα παιδιά μιλάμε;». Η απάντηση, κάθε φορά η ίδια. Και ένα παιδί να κρατείται υπό συνθήκες ακατάλληλες για την ηλικία του, έχουμε αποτύχει. Η αξία της ζωής και της αξιοπρέπειας, της ασφάλειας, της υγιούς σωματικής, νοητικής και συναισθηματικής ανάπτυξης ενός παιδιού που βρίσκεται υπό τον έλεγχο και τη φύλαξη της Πολιτείας, δεν μετριέται αριθμητικά.