Με άλλα λόγια, το Κυπριακό επέστρεψε σε μια κατάσταση ελεγχόμενης ακινησίας. Μια διαδικασία που δεν προχωρά, αλλά ούτε και καταρρέει
Η επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ στην Κύπρο ολοκληρώθηκε χωρίς να καταρρεύσει η διαδικασία. Δεν απέτρεψε όμως και το πολιτικό αδιέξοδο. Το ναυάγιο δεν έγινε τώρα, απλώς, μετατέθηκε για αργότερα. Ίσως οι εικόνες από την άφιξη του Αντόνιο Γκουτέρες να ήταν χαρακτηριστικές των όσων ακολούθησαν. Ο Γενικός Γραμματέας έσερνε μόνος του τη βαλίτσα και τη θήκη του σακακιού του, ενώ τον υποδέχονταν στις φτωχές εγκαταστάσεις του παλιού αεροδρομίου Λάρνακας ο Υπουργός Εξωτερικών και οι αξιωματούχοι του ΟΗΕ. Δεν έλειπε μόνο η λάμψη. Έλειπε και η αίσθηση ότι οι δύο πλευρές περίμεναν πραγματικά κάτι από αυτή την επίσκεψη.
Οι διαρροές των προηγούμενων εβδομάδων για ιδέες αποκεντρωμένης ομοσπονδίας είχαν ήδη προκαλέσει νευρικότητα και αμυντικά αντανακλαστικά. Αντί να δημιουργηθεί πολιτικός χώρος για πρωτοβουλίες, καλλιεργήθηκε ακόμη μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα. Το αποτέλεσμα ήταν μάλλον αναμενόμενο. Όσοι προσδοκούσαν ότι θα ανακοινωνόταν τουλάχιστον η ημερομηνία μιας νέας άτυπης πενταμερούς διάσκεψης διαψεύστηκαν. Αντί για πολιτικές αποφάσεις, ακούστηκε ακόμη μία φορά η γνωστή αλληλουχία προϋποθέσεων: πρώτα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, μετά συμφωνία στη μεθοδολογία, στη συνέχεια συζήτηση της ουσίας και μόνο τότε νέα διάσκεψη…
Με άλλα λόγια, το Κυπριακό επέστρεψε σε μια κατάσταση ελεγχόμενης ακινησίας. Μια διαδικασία που δεν προχωρά, αλλά ούτε και καταρρέει. Μια στασιμότητα που επιτρέπει σε όλους να δηλώνουν ότι παραμένουν προσηλωμένοι στον διάλογο, χωρίς όμως να αναλαμβάνουν το πολιτικό κόστος οποιασδήποτε ουσιαστικής πρωτοβουλίας.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Ένας Πρόεδρος που ξέχασε τη συνταγή της επιτυχίας
Αυτά δεν (θα) τα έκανε ο Κληρίδης
Αυτό αποτυπώθηκε και στις δημόσιες τοποθετήσεις των δύο ηγετών. Ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης επέμεινε ότι οι συνομιλίες πρέπει να συνεχιστούν από το σημείο όπου διακόπηκαν το 2017. Ο Τουφάν Ερχουρμάν επανέλαβε ότι προηγούνται τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης και η αλλαγή της μεθοδολογίας του διαλόγου. Καμία νέα πρόταση. Καμία κίνηση που να μεταβάλλει τους συσχετισμούς.
Η πραγματικότητα, όμως, διαμορφώνεται κυρίως στην Άγκυρα. Η Τουρκία δεν δείχνει να αισθάνεται ιδιαίτερη πίεση για πρόοδο στο Κυπριακό. Οι προτεραιότητές της βρίσκονται αλλού. Στην αποκατάσταση των σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες, στην αξιοποίηση της προσωπικής σχέσης που επιδιώκει να οικοδομήσει ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με τον Ντόναλντ Τραμπ και στη διεκδίκηση αναβαθμισμένου γεωπολιτικού ρόλου στη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας της περιοχής.
Παράλληλα, η Άγκυρα θεωρεί ότι η θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο έχει ενισχυθεί. Γνωρίζει ότι ούτε οι ενεργειακοί σχεδιασμοί ούτε οι περιφερειακές ισορροπίες μπορούν εύκολα να την αγνοήσουν. Και αντιλαμβάνεται πως οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές της επιδιώξεις —από την αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης μέχρι τη συμμετοχή σε νέα ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα— δεν οφείλονται αποκλειστικά στις αντιρρήσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά και στις επιφυλάξεις ισχυρών κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Δεν ήταν λοιπόν έκπληξη ότι, μετά την αναχώρηση του Γκουτέρες, το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών επανέλαβε πως τα μοντέλα λύσης που εφαρμόστηκαν τις τελευταίες δεκαετίες έχουν πλέον εξαντλήσει τα όριά τους.
Έτσι, όλοι μπορούν να δηλώνουν, για διαφορετικούς λόγους, σχετικά ικανοποιημένοι. Η τουρκική πλευρά βλέπει να αναγνωρίζεται η ανάγκη για νέα μεθοδολογία και για έμφαση στα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Η ελληνοκυπριακή πλευρά κρατά ως θετικό στοιχείο ότι παραμένει ανοικτό το ενδεχόμενο μιας νέας πενταμερούς διάσκεψης. Και ο ΟΗΕ διατηρεί ζωντανή μια διαδικασία που εξακολουθεί να υπάρχει περισσότερο ως πλαίσιο παρά ως πραγματική διαπραγμάτευση.
Η μόνη πραγματικότητα που δεν αλλάζει είναι εκείνη επί του εδάφους. Κάθε μήνας που περνά χωρίς διαπραγμάτευση διευρύνει την απόσταση μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Κάθε χρόνος καθιστά δυσκολότερη την ανατροπή των τετελεσμένων. Η κατοχή παγιώνεται, η διαίρεση αποκτά χαρακτηριστικά μονιμότητας και το πολιτικό κόστος μιας λύσης αυξάνεται για όλους.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν αποφεύχθηκε το ναυάγιο.Το πραγματικό ερώτημα είναι πόσο ακόμη μπορούμε να βαφτίζουμε ως «διαδικασία» μια παρατεταμένη στασιμότητα, μέχρι τη στιγμή που η ίδια η πραγματικότητα θα καταστήσει τη λύση αδύνατη.
