Όταν ένα ζήτημα, ιδίως το «εθνικό» ζήτημα, μένει άλυτο για δεκαετίες, δημιουργεί μια κουλτούρα αναβολής.
Η Κύπρος δεν βρίσκεται απλώς μπροστά σε μια πολιτικά δύσκολη συγκυρία. Βρίσκεται μέσα σε μια μακρά συνθήκη παρακμής, που έχει καταστεί κανονικότητα. Και αυτό είναι το πιο ανησυχητικό στοιχείο. Η παρατεταμένη διάρκεια του Κυπριακού δεν έχει μόνο γεωπολιτικό, εθνικό ή πολιτικό κόστος. Έχει βαθιά διαβρωτική επίδραση στους θεσμούς, στην κοινωνία και στη συλλογική μας συνείδηση.
Όταν ένα ζήτημα, ιδίως το «εθνικό» ζήτημα, μένει άλυτο για δεκαετίες, δημιουργεί μια κουλτούρα αναβολής. Μαθαίνουμε να ζούμε με την εκκρεμότητα, να τη διαχειριζόμαστε επικοινωνιακά και να τη χρησιμοποιούμε ως άλλοθι για αδράνεια ή ως δικαιολογία για τις κακές επιλογές. Σταδιακά, η στρατηγική σκέψη υποχωρεί και τη θέση της παίρνει η μικροδιαχείριση της ημέρας, χωρίς σκέψη για το αύριο – το γνωστό «ως πάρατζει». Έτσι, το κράτος χάνει την ικανότητά του να σχεδιάζει μακροπρόθεσμα, η κοινωνία συνηθίζει σε χαμηλές προσδοκίες και στρέφεται στον αντισυστημισμό, τους παλιάτσους και την ακροδεξιά.
Ένα από τα στοιχεία που δημιουργεί και συντηρεί την παρακμή είναι η πελατοκρατία. Αυτή δεν είναι απλώς ένα πρόβλημα διοίκησης. Είναι σύμπτωμα βαθύτερης αποσύνθεσης. Όταν οι πολίτες δεν πιστεύουν ότι οι θεσμοί λειτουργούν δίκαια και αποτελεσματικά, αναζητούν πρόσβαση μέσω γνωριμιών, εξυπηρετήσεων και κομματικών δικτύων. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος. Οι θεσμοί αποδυναμώνονται ακόμη περισσότερο και η εμπιστοσύνη μειώνεται ακόμη πιο πολύ. Το πελατειακό σύστημα στην Κύπρο συντηρείται επίσης από την κλειστή ελίτ της οικονομικής ζωής που συμβιώνει με την πολιτική εξουσία για δεκαετίες. Μια ματιά στα ονόματα των οικογενειών, που ξεπήδησαν μέσα από τα πρώτα χρόνια της βρετανικής αποικιοκρατίας, αρκεί για να εντοπίσει τα μέλη της και τη χειραγώγηση της πορείας του τόπου.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Παράλληλα, η άνοδος του λαϊκιστικού και ακροδεξιού λόγου δεν εμφανίζεται στο κενό. Τρέφεται από την ανασφάλεια, την απογοήτευση και την αίσθηση ότι το πολιτικό σύστημα δεν απαντά στα πραγματικά προβλήματα. Όταν ο δημόσιος λόγος γίνεται πιο επιθετικός, πιο απλοϊκός και πιο διχαστικός, η δημοκρατική συζήτηση φτωχαίνει. Οι σύνθετες προκλήσεις παρουσιάζονται ως εύκολες λύσεις και οι πολίτες καλούνται να διαλέξουν στρατόπεδα αντί να απαιτήσουν σοβαρές πολιτικές.
Την ίδια στιγμή, η Κύπρος δείχνει αδυναμία να ανταποκριθεί στις νέες πραγματικότητες. Η οικονομία, η τεχνολογία, η (αν)ασφάλεια, η ενέργεια και οι κοινωνικές ανισότητες αλλάζουν γρήγορα. Εμείς όμως συχνά λειτουργούμε με εργαλεία, Σύνταγμα και νοοτροπίες άλλης εποχής. Και αυτό αυξάνει την απόσταση ανάμεσα στο κράτος και την κοινωνία, ιδιαίτερα για τους νέους που βλέπουν ένα σύστημα χωρίς προοπτική.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η έλλειψη σοβαρού, συνεκτικού σχεδίου για την κλιματική αλλαγή και τον αντίκτυπό της στην Κύπρο. Η λειψυδρία, οι ακραίες θερμοκρασίες, οι πυρκαγιές, η πίεση σε γεωργία, υγεία και υποδομές δεν είναι μελλοντικά σενάρια. Είναι ήδη εδώ. Και όμως, η πολιτική ανταπόκριση παραμένει αποσπασματική, ελλειμματική και πρόχειρη. Η διαχείριση του αφθώδους πυρετού τις τελευταίες ημέρες, ο δημόσιος λόγος των αρμοδίων και η εξαφάνιση των υπευθύνων αποδεικνύει με απτό, και δυστυχώς, τραγικό τρόπο ότι οι χαμηλές απαιτήσεις επιτρέπουν σε ανεπαρκείς να διαχειρίζονται την ευθύνη που τους ανατέθηκε.
Η παρακμή δεν είναι μοίρα. Είναι πολιτικό και κοινωνικό αποτέλεσμα. Και άρα μπορεί να αναστραφεί. Αλλά αυτό προϋποθέτει κάτι που σήμερα λείπει: αλήθεια, σχέδιο και ανάληψη ευθύνης. Χωρίς αυτά, η αποσύνθεση θα συνεχίσει να προχωρά αθόρυβα, μέχρι να τη βιώσουμε όλοι ως οριστική απώλεια.
