ALPHA της Κυριακής

Αρκετοί πολιτικοί (οι περισσότεροι;) δεν τύπτονται από τη συνείδησή τους. Έχουν διαμορφώσει μια φιλοσοφία ζωής, περιστρεφόμενη γύρω από την εξουσία και το χρήμα, η οποία τους ωθεί να συμπεριφέρονται, χωρίς ντροπή, αυτοεξυπηρετικά

Υπάρχουν πολιτικοί, οι οποίοι όταν, σπανίως, «συλλαμβάνονται κλέπτοντας οπώρας», το ομολογούν, μετανοούν και, συντετριμμένοι, ζητούν τη δημόσια συγχώρεση. Συνήθως, η στάση αυτή συνδέεται με την προτεσταντικής προελεύσεως κουλτούρα της δημόσιας εξομολόγησης και την ηθική κάθαρση που επιφέρει.

Ο Αμερικανός βουλευτής Ντιουκ Κάνιγκχαμ ομολόγησε ότι πήρε μίζες από εταιρίες της αμυντικής βιομηχανίας (2005). Σε μια συγκινητική, ασυνήθιστα αυτομαστιγωτική δήλωσή του, μέσω των δικηγόρων του, είπε :

«Όταν ανακοίνωσα πριν από αρκετούς μήνες ότι δεν θα έθετα υποψηφιότητα για επανεκλογή, δήλωσα δημόσια την αθωότητά μου επειδή δεν ήμουν αρκετά δυνατός για να αντιμετωπίσω την αλήθεια. Έτσι, παραπλάνησα την οικογένειά μου, το προσωπικό μου, τους φίλους μου, τους συναδέλφους μου, το κοινό – ακόμη και τον εαυτό μου. Για όλα αυτά, λυπάμαι βαθιά. Η αλήθεια είναι ότι παρανόμησα, απέκρυψα τη συμπεριφορά μου και ντρόπιασα το υψηλό μου αξίωμα. Ξέρω ότι θα χάσω την ελευθερία μου, τη φήμη μου, τα εγκόσμια υπάρχοντά μου και, το πιο σημαντικό, την εμπιστοσύνη των φίλων και της οικογένειάς μου… Στη ζωή μου, γνώρισα μεγάλη χαρά και μεγάλη λύπη. Και τώρα γνωρίζω μεγάλη ντροπή. Έμαθα στο Βιετνάμ ότι το πραγματικό μέτρο ενός ανθρώπου είναι το πώς αντιδρά στις αντιξοότητες. Δεν μπορώ να αναιρέσω ό,τι έχω κάνει. Αλλά μπορώ να εξιλεωθώ. Είμαι τώρα σχεδόν 65 ετών και, καθώς μπαίνω στο λυκόφως της ζωής μου, σκοπεύω να χρησιμοποιήσω τον υπόλοιπο χρόνο που μου δίνει ο Θεός για να επανορθώσω» (28/112005).

Άλλοι εμφανίζονται λιγότερο συντετριμμένοι, ψέγοντας, ωστόσο, την κακή κρίση τους και, εμμέσως, την πλεονεξία τους. Ο Μπομπ Μακντόνελ, πρώην κυβερνήτης της Βιρτζίνια και ο Ροντ Μπλαγκόγεβιτς, πρώην κυβερνήτης του Ιλλινόι,  καταδικασθέντες αμφότεροι για διαφθορά (το 2015 και 2011 αντιστοίχως – ο Μακντόνελ απαλλάχθηκε αργότερα από το Ανώτατο Δικαστήριο), ομολόγησαν και/ή ζήτησαν συγγνώμη για τα λάθη τους.

Τέτοιοι πολιτικοί υπάρχουν, αλλά σπανίζουν. Απαιτείται τεράστια γενναιότητα να εξομολογηθεί κανείς δημοσίως τις αμαρτίες του ως αξιωματούχος και να υποστεί τις συνέπειες. Αρκετοί πολιτικοί (οι περισσότεροι;) δεν τύπτονται από τη συνείδησή τους. Έχουν διαμορφώσει μια φιλοσοφία ζωής, περιστρεφόμενη γύρω από την εξουσία και το χρήμα, η οποία τους ωθεί να συμπεριφέρονται, χωρίς ντροπή, αυτοδικαιωτικά: «μην τους ακούτε, είμαι καθαρός∙ η δίωξή μου έχει πολιτικά κίνητρα».

Αν και υπάρχουν περιπτώσεις, σε αυταρχικά καθεστώτα συνήθως, που οι δικαστικές διώξεις πολιτικών έχουν όντως πολιτικά κίνητρα (π.χ. οι περιπτώσεις Ιμάμογλου στην Τουρκία, Ανουάρ Ιμπραχίμ στη Μαλαισία, του αείμνηστου Αλεξέι Ναβάλνι στη Ρωσία, κλπ.), είναι πιο σύνηθες οι εγκαλούμενοι πολιτικοί να έχουν λερωμένη τη φωλιά τους. Οι θορυβώδεις διακηρύξεις αθωότητας, εκ μέρους τους, έχουν ιδιοτελή χαρακτήρα, στην προσπάθειά τους να αποφύγουν τη λογοδοσία.

Όταν, στη δεκαετία του 1990, ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι ερευνήθηκε για διαφθορά, κατηγόρησε τους ανακριτές για «δικαστικό πραξικόπημα». Ο πρώην Γάλλος πρόεδρος Νικολά Σαρκοζί, καταδικάστηκε για διαφθορά και εμπόριο επιρροής, εκτίοντας μάλιστα ένα μέρος της ποινής του φυλακή (2025). Ουδέποτε παραδέχθηκε την ενοχή του. «Η αδικία είναι σκανδαλώδης», δήλωσε, επιτιμώντας τους δικαστές, οι οποίοι, όπως έλεγε, «έσφαλλαν», αποδίδοντάς τους πολιτική μεροληψία.  Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπέντζαμιν Νετανιάχου, υπόδικος εδώ και χρόνια για διαφθορά, θεωρεί τις κατηγορίες πολιτικά υποκινούμενες από το μιντιακό, πολιτικό και νομικό κατεστημένο της χώρας του.

Ο πρόεδρος Ζούμα

Η πιο χτυπητή περίπτωση είναι αυτή του πρώην προέδρου της Νότιας Αφρικής Τζέηκομπ Ζούμα, επί των ημερών του οποίου το κράτος αλώθηκε από ιδιωτικά συμφέροντα, ιδιαίτερα την επιχείρηση της οικογένειας Γκούπτα, διαφθείροντας κρατικούς αξιωματούχους. Το πόρισμα της Δικαστικής Επιτροπής Έρευνας για τις Κατηγορίες περί Άλωσης του Κράτους (γνωστή ευρέως ως Επιτροπή Ζόντο, από το όνομα τους επικεφαλής της ανώτατου δικαστή Ρέιμοντ Ζόντο) (2018) ήταν συγκλονιστικά καταδικαστικό για τον Ζούμα.

Μετά από πολύμηνη εξαντλητική έρευνα, τα ευρήματα της οποίας είναι δημοσίως διαθέσιμα (βλ. https://www.statecapture.org.za/), η Επιτροπή Ζόντο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι:

«η άλωση του κράτους έλαβε χώρα σε εκτεταμένη κλίμακα στη Νότια Αφρική. Περιλάμβανε τη χειραγώγηση διορισμών, διαδικασιών προμηθειών και μηχανισμών εποπτείας. Η επιχείρηση Γκούπτα έπαιξε σημαντικό ρόλο στην επιρροή των κυβερνητικών αποφάσεων και στην άντληση κρατικών πόρων. Οι φορείς του ιδιωτικού τομέα, συμπεριλαμβανομένων των παρόχων επαγγελματικών υπηρεσιών, ήταν συνένοχοι στην άλωση του κράτους».

Η Επιτροπή Ζόντο τεκμηρίωσε, με τόλμη, ότι:

«το [κυβερνών κόμμα] ANC επέτρεψε την άλωση του κράτους προστατεύοντας τον πρώην Πρόεδρο Ζούμα […]. Διαπίστωσε επίσης ότι η πολιτικοποίηση της δημόσιας διοίκησης […] παρείχε πρόσφορο έδαφος για τη διαφθορά και την άλωση του κράτους. Τα στοιχεία που παρουσιάζονται στις εκθέσεις της Επιτροπής δείχνουν ότι η κατάληψη του κράτους περιλάμβανε διαφορετικά δίκτυα που συσπειρώνονταν γύρω από ορισμένα άτομα – ιδίως τον πρώην Πρόεδρο Ζούμα».

Ο Ζούμα αρνήθηκε τα πάντα. Κατήγγειλε τον επικεφαλής της Επιτροπής για «προσωπική βεντέτα» και όλη την έρευνα ως υποκινούμενη από τους αντιπάλους του. Αρνήθηκε να καταθέσει στην Επιτροπή και καταδικάστηκε γι’ αυτή της στάση του σε 15 μήνες φυλάκιση. Μετά την καταδικαστική απόφαση ξεσπάθωσε κατά της «δικαστικής δικτατορίας» στη χώρα του.

Η διαφθορά του Ζούμα και των περί αυτού ήταν κοινό μυστικό στη Νότια Αφρική. Η Επιτροπή Ζόντο τεκμηρίωσε αυτό που, σε γενικές γραμμές, γνώριζαν οι πάντες. Η Νότια Αφρική είχε την ατυχία να κυβερνάται από έναν διεφθαρμένο πρόεδρο.

Ο «εντιμότατος» κ. Αναστασιάδης και ο «Κράτος Μαφία»

Το πρόσφατο πόρισμα της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς για το «Κράτος Μαφία» είναι αντίστοιχο του πορίσματος Ζόντο. Δεν είναι δικαστική απόφαση, αλλά πόρισμα εκτενούς επίσημης έρευνας. Σε αντίθεση με τη Νότια Αφρική, όμως, εμείς, οι απλοί πολίτες, οι πολιτικοί εκπρόσωποί μας και τα ΜΜΕ, δεν θα έχουμε την τύχη να διαβάσουμε το πόρισμα. Η Αρχή  αρνήθηκε τη δημοσιοποίησή του. Θα πρέπει, συνεπώς, να αρκεστούμε στη σύνοψη 67 σελίδων που δημοσιοποίησε.  

Ποια ήταν η στάση του πρώην προέδρου Αναστασιάδη στο πόρισμα της Αρχής; Παρόμοια με αυτή του πρώην προέδρου Ζούμα – αρνήθηκε τα πάντα. Το αντίθετο θα συνιστούσε έκπληξη – δύσκολα ξεφεύγει κανείς από τον χαρακτήρα του. Η αντίκρουση του πορίσματος της Αρχής, το οποίο ο κ. Αναστασιάδης δεν έχει δει στην πληρότητά του, είναι γεμάτη μισόλογα, υπεκφυγές, αποσιωπήσεις, και μη λογικές συνεπαγωγές.

Πάρτε το παράδειγμα της Focus. Σε δημοσιογραφική διάσκεψη (23/6/26), ο κ. Αναστασιάδης αποσιώπησε τη σημασία του ευρήματος της Αρχής ότι, επί των ημερών του, η τραπεζική μεταφορά 450.000 ευρώ στον ΔΗΣΥ, από τη Focus Maritime, έγινε, εν μέρει, απευθείας (50.000 ευρώ) κι εν μέρει εμμέσως, μέσω της Rizokarpasso Shipping Ltd και A&L Shipholding Ltd (450.000 ευρώ). Η Αρχή επιβεβαιώνει ότι η A&L Shipholding Ltd  ήταν, ουσιαστικά, εταιρία-κέλυφος, αναφέροντας τα εξής:

«Ως προς τον ισχυρισμό ότι η A&L Shipholding Ltd ήταν εταιρεία χωρίς πραγματική υπόσταση και χρησιμοποιήθηκε απλώς ως εταιρεία-κέλυφος, οι Λειτουργοί Επιθεώρησης κατέγραψαν από μαρτυρία ότι η εταιρεία ήταν εγγεγραμμένη στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους, διατηρούσε λογαριασμό στην Κύπρο, είχε υπάρξει πλοιοκτήτρια εταιρεία και είχε καταστεί ανενεργή μετά την πώληση του πλοίου που κατείχε».

Με απλά ελληνικά, το κόμμα του έλαβε χρηματοδότηση, εν μέρει τουλάχιστον, μέσω εταιρίας-κελύφους, γεγονός που δημιουργεί την υπόνοια για πιθανή νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.

Τι είπε επ’ αυτού ο κ. Αναστασιάδης; Τίποτε. Σιωπή.

Ναι μεν η Αρχή δεν εντόπισε προσωπικό όφελός του από αυτή τη μεταφορά χρημάτων, αλλά το πολιτικό όφελος είναι φανερό – 450.000 ευρώ δόθηκαν στο κόμμα του  μέσω ύποπτης εταιρίας. Στο ίδιο πνεύμα, η Αρχή διαπίστωσε και το εξής:

«Σύμφωνα με τα ευρήματα, το ποσό των €100.000 μεταφέρθηκε από τη Focus Maritime στη Rizokarpasso Shipping Ltd και, στη συνέχεια, κατόπιν οδηγιών που, κατά μαρτυρία, δόθηκαν από τον τέως Πρόεδρο κ. Νίκο Αναστασιάδη, μεταφέρθηκε σε Κύπριο επιχειρηματία, για περαιτέρω παράδοσή του στον ΔΗΣΥ. Ο επιχειρηματίας φέρεται να ανέφερε ότι ενήργησε για λογαριασμό του ΔΗΣΥ και ότι διέθεσε το ποσό στο κόμμα για εκλογικούς σκοπούς».

Τι είπε επ’ αυτού ο κ. Αναστασιάδης; Τίποτε. Σιωπή.

Συναφώς, η Αρχή του καταλογίζει ότι, ενδεχομένως, διέπραξε το κακούργημα της κατάχρησης εξουσίας. Αναφέρει η Αρχή:

«[σύμφωνα] μεταξύ άλλων, [τη] μαρτυρία ότι, ενώ η διερεύνηση της υπόθεσης Focus Maritime βρισκόταν σε εξέλιξη, ο κ. Αναστασιάδης συναντήθηκε και επικοινώνησε τηλεφωνικά με τον τότε Γενικό Εισαγγελέα κ. Κώστα Κληρίδη, εκφράζοντας έντονη δυσαρέσκεια για την πορεία της έρευνας και ζητώντας τον τερματισμό ανακρίσεων, με την αιτιολογία ότι δεν είχαν εντοπιστεί ποινικά αδικήματα»,

Πώς αντέκρουσε ο κ. Αναστασιάδης το συμπέρασμα της Αρχής; Υπερασπίστηκε τον εαυτό του διαστρέφοντας τη λογική, εκλαμβάνοντας τους ακροατές του ως πάσχοντες από άνοια.

Είπε, μεταξύ άλλων, στη συνέντευξή του:

«Την ευθύνη και εποπτεία των ερευνών έχει αποκλειστικά και μόνον ο Γενικός Εισαγγελέας, συνεπώς πως ήτο δυνατόν να εκφράζει έντονη δυσαρέσκεια ο τέως Πρόεδρος για την πορεία των ερευνών, ζητώντας τον τερματισμό των ερευνών με την αιτιολογία ότι δεν είχαν εντοπιστεί ποινικά αδικήματα;».

Πρόκειται για καταγέλαστο, με λογικούς όρους, επιχείρημα. Είναι σαν να λέει: «Εφόσον μόνον ο Χ κάνει την έρευνα, πώς είναι δυνατόν να παρενέβη ο Ψ;». Φυσικά και είναι δυνατόν, «εντιμότατε»: αυθαίρετες παρεμβάσεις γίνονται ακριβώς για να αποτραπεί ο Χ να κάνει καλά τη δουλειά του. Αυτή είναι η λογική των άνωθεν παρεμβάσεων.

Στο σκάνδαλο του Γουότεργκέητ (1972), λ.χ., γνωρίζουμε από ηχητικές καταγραφές συνομιλιών στο Λευκό Οίκο ότι, έξι μέρες μετά τη διάρρηξη στο ομώνυμο κτήριο, ο τότε πρόεδρος Νίξον παρενέβη σε συναφή έρευνα του FBI προκειμένου να συγκαλυφθεί το σκάνδαλο. «Μην προχωρήσετε άλλο σε αυτή την υπόθεση. Τελεία», ήταν η εντολή του (βλ. New York Times, 6/8/1974).  Στοιχειώδη πολιτική ιστορία αν γνωρίζει κάποιος, ξέρει ότι η εκτελεστική εξουσία, όταν απειλείται, επιχειρεί να επεμβαίνει σε ανεξάρτητους θεσμούς προκειμένου να τους χειραγωγήσει. Σύμφωνα με την Αρχή, αυτό ακριβώς λέει η Αρχή ότι έκανε ο κ. Αναστασιάδης – φέρεται να παρενέβη στον τότε Γενικό Εισαγγελέα.

Οι κόλακες-απολογητές

 Θα μπορούσα να συνεχίσω με τις ασυναρτησίες, υπεκφυγές και αποσιωπήσεις του Ν. Αναστασιάδη, αλλά θα χρειαστώ χώρο για βιβλίο, όχι για άρθρο.

Θέλω να κλείσω σχολιάζοντας τους θλιβερούς κόλακες-απολογητές του. Οι κατηγορίες κατά του κ. Αναστασιάδη δεν στηρίζονται σε επαρκή τεκμηρίωση, αποφάνθηκε το πολιτικό τέκνο του πρώην προέδρου Ευθύμιος Δίπλαρος. Βέβαια, το γεγονός ότι μια τέτοια παρατήρηση εκστομίζεται από τον κ. Δίπλαρο είναι αρκετό για να την προσπεράσει κανείς ως άνευ σημασίας – είναι σαν να αναμένεις κομψή εκφραστικότητα, εκλεπτυσμένη σκέψη και ηθική οξύνοια από τον Ντόναλντ Τραμπ.

Ωστόσο, ο κ. Δίπλαρος, εκτός από βουλευτής, είναι και αναπληρωτής πρόεδρος του ΔΗΣΥ, του κόμματος, δηλαδή, που κυβέρνησε την Κύπρο στα δέκα χρόνια της προεδρίας Αναστασιάδη. Αυτό δεν είναι άνευ σημασίας γεγονός.

Σημειώστε ότι η Επιτροπή Ζόντο καταλόγισε σοβαρές ευθύνες και στο κυβερνητικό κόμμα της Νότιας Αφρικής (το ANC), όχι μόνο στον τότε πρόεδρο Ζούμα, για την άλωση του κράτους. Αν η Κύπρος διέθετε τη θεσμική στιβαρότητα της μεταρατσιστικής Νότιας Αφρικής, ίσως ο ΔΗΣΥ να είχε καταγραφεί στο πόρισμα της Αρχής (ή κάποιου άλλου θεσμού) ως ενδεχόμενος διευκολυντής των όσων προσάπτονται στον κ. Αναστασιάδη.

Ο «σοβαρός» ΔΗΣΥ έκανε ήδη την επιλογή του. Στο μέτρο που τον εκπροσωπεί ο αναπληρωτή πρόεδρός του, ο ΔΗΣΥ απορρίπτει το επίσημο πόρισμα της Αρχής (το οποίο, υπογραμμίζω, δεν έχει δει στην ολότητά του), προκειμένου να συνεχίζει να υποστηρίζει τον επίτιμο πρόεδρό του. Μεταξύ θεσμικού ορθολογισμού και τυφλής αφοσίωσης προτιμά την τυφλή αφοσίωση. Ο «εντιμότατος» κ. Αναστασιάδης παραμένει Επίτιμος Πρόεδρος του μεγαλύτερου κόμματος της Κύπρου. Αναρωτιέμαι τι θα έλεγε επ’ αυτού ο εντιμότατος (χωρίς εισαγωγικά) Γλαύκος Κληρίδης.

Θα συνεχίσω στο επόμενο.

Ο κ. Χαρίδημος Τσούκας (www.htsoukas.com) είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, ερευνητής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Γουόρικ, μέλος της Κυπριακής και της Βρετανικής Ακαδημίας