Μια ξεχασμένη αυτοκρατορία, 30.000 πήλινες πινακίδες και τα στοιχεία που φέρνουν την Ιστορία πιο κοντά από ποτέ στον μεγαλύτερο μύθο της αρχαιότητας

«Και αν ο Τρωικός Πόλεμος δεν ήταν απλώς ένας μύθος; Αν μια αυτοκρατορία που δεν αναφέρει ποτέ ο Όμηρος είχε κρατήσει τα πρακτικά της πραγματικής ιστορίας;»

Από όλους τους ανθρώπους που θα μπορούσαν να ρίξουν φως στον Τρωικό Πόλεμο, οι Χετταίοι ήταν μάλλον οι τελευταίοι που θα περίμενε κανείς.

Δεν εμφανίζονται στην ελληνική μυθολογία. Δεν έχουν ήρωες που έγιναν θρύλοι. Κι όμως, σήμερα αποτελούν ίσως τους σημαντικότερους μάρτυρες της εποχής που ενέπνευσε μία από τις πιο διάσημες αφηγήσεις όλων των εποχών.

Γιατί την ώρα που οι ιστορίες ταξίδευαν από στόμα σε στόμα, οι Χετταίοι έκαναν κάτι πολύ πιο πεζό. Κατέγραφαν. Και αυτή η συνήθεια, τρεις χιλιάδες χρόνια αργότερα, αποδεικνύεται ανεκτίμητη. Η αυτοκρατορία που κρατούσε αρχείο για τα πάντα

Οι περισσότεροι γνωρίζουν τους Αιγυπτίους. Λιγότεροι τους Ασσύριους. Ελάχιστοι, όμως, τους Χετταίους.

Κι όμως, τον 13ο αιώνα π.Χ. αποτελούσαν μία από τις μεγαλύτερες δυνάμεις της Ανατολικής Μεσογείου. Διαπραγματεύονταν ως ίσοι με τον Ραμσή Β΄, υπέγραφαν διεθνείς συνθήκες, διοικούσαν μια τεράστια επικράτεια και είχαν αναπτύξει μια κρατική μηχανή που κατέγραφε σχεδόν τα πάντα.

Στις αρχές του 20ού αιώνα, οι ανασκαφές στη Χαττούσα, την πρωτεύουσά τους στη σημερινή Τουρκία, έφεραν στο φως περισσότερες από 30.000 πήλινες πινακίδες.

Δεν ήταν λογοτεχνία. Ήταν κρατικά αρχεία. Συνθήκες. Επιστολές. Αναφορές. Διπλωματικά έγγραφα. Και μέσα σε αυτά υπήρχαν ονόματα που έμοιαζαν απίστευτα γνώριμα.

Οι Αχαιοί υπάρχουν. Απλώς δεν λέγονται έτσι. Στις πινακίδες εμφανίζεται διαρκώς ένα ισχυρό βασίλειο με το όνομα Ahhiyawa. Για δεκαετίες οι ιστορικοί διαφωνούσαν για την ταυτότητά του.

Σήμερα, όμως, η μεγάλη πλειονότητα των ειδικών θεωρεί ότι η Ahhiyawa είναι η χεττιτική απόδοση των Αχαιών.

Το ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ο τρόπος με τον οποίο τους αντιμετωπίζουν οι Χετταίοι.

Όχι ως μια περιφερειακή δύναμη του Αιγαίου, αλλά ως ισότιμο βασίλειο. Ο ηγεμόνας τους αποκαλείται «Μεγάλος Βασιλιάς», ένας τίτλος που επιφυλασσόταν μόνο για τους ισχυρότερους μονάρχες της εποχής. Ξαφνικά, οι Αχαιοί παύουν να υπάρχουν μόνο στην παράδοση.

Εμφανίζονται και στα επίσημα αρχεία μιας ξένης αυτοκρατορίας.

Και αν η Wilusa ήταν τελικά η Τροία;

Η δεύτερη μεγάλη αποκάλυψη αφορά μια πόλη που εμφανίζεται συνεχώς στα χεττιτικά αρχεία. Το όνομά της είναι Wilusa.

Βρίσκεται στα βορειοδυτικά παράλια της Μικράς Ασίας, στην ίδια περιοχή όπου βρίσκεται σήμερα ο αρχαιολογικός χώρος της Τροίας. Η γλωσσολογία προσθέτει ακόμη ένα εντυπωσιακό στοιχείο. Το Wilusa μπορεί να εξελιχθεί φυσιολογικά στο αρχαιότερο Wilios, από το οποίο προκύπτει το ελληνικό Ίλιον.

Καμία από αυτές τις ενδείξεις δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη. Όλες μαζί, όμως, σχηματίζουν μια εικόνα που γίνεται όλο και πιο δύσκολο να αγνοηθεί.

Ένας βασιλιάς που λεγόταν… Αλέξανδρος

Η πιο εντυπωσιακή ίσως αναφορά βρίσκεται σε μια διπλωματική συνθήκη.

Ο Χετταίος βασιλιάς Μουβατάλλι Β΄ υπογράφει συμφωνία με τον ηγεμόνα της Wilusa.

Το όνομά του; Alaksandu. Στα ελληνικά διαβάζεται σχεδόν αυτούσιο: Αλέξανδρος. Το δεύτερο όνομα του Πάρη.

Δεν σημαίνει ότι ο Πάρης έγινε ξαφνικά ιστορικό πρόσωπο.

Σημαίνει όμως ότι ένας πραγματικός ηγεμόνας της πόλης που πιθανότατα ήταν η Τροία έφερε ακριβώς αυτό το όνομα.

Οι πόλεμοι δεν ξεκινούν πάντα για τον έρωτα Στις χεττικές πινακίδες δεν υπάρχει Ωραία Ελένη. Δεν υπάρχουν θεοί. Δεν υπάρχει το μήλο της Έριδος. Υπάρχουν γάμοι. Συμμαχίες. Εδαφικές διεκδικήσεις.

Διπλωματικές κρίσεις. Σε μία επιστολή γίνεται λόγος ακόμη και για διαφωνία γύρω από νησιά του Αιγαίου που σχετίζονταν με παλαιότερη συμφωνία γάμου.

Ακούγεται πολύ λιγότερο ποιητικό.

Ακούγεται όμως εντυπωσιακά… πραγματικό.

Ο Αχιλλέας παραμένει ο μεγάλος απών

Κανένα χεττιτικό κείμενο δεν μας οδηγεί με ασφάλεια σε κάποιο πρόσωπο που να μπορεί να ταυτιστεί με τον Αχιλλέα.

Και ίσως αυτό να είναι απολύτως φυσιολογικό.

Γιατί οι μεγαλύτεροι ήρωες της ανθρώπινης ιστορίας γεννιούνται συχνά εκεί όπου τελειώνουν τα γεγονότα και αρχίζει η μνήμη.

Και αν ο Δούρειος Ίππος έκρυβε μια άλλη ιστορία;

Στα χεττιτικά αρχεία δεν υπάρχει κάποια περιγραφή που να θυμίζει τον Δούρειο Ίππο. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι πίσω από τον μύθο δεν υπήρχε μια πραγματικότητα.

Τον 13ο αιώνα π.Χ. οι πολιορκίες είχαν ήδη εξελιχθεί σε ιδιαίτερα σύνθετες στρατιωτικές επιχειρήσεις. Οι στρατοί χρησιμοποιούσαν ξύλινους κριούς, κινητές ξύλινες κατασκευές προστασίας, πολιορκητικές κλίμακες, αναχώματα και τεχνικές υπονόμευσης των τειχών.

Η κατάληψη μιας οχυρωμένης πόλης απαιτούσε όχι μόνο δύναμη αλλά και μηχανική ευρηματικότητα. Γι’ αυτό αρκετοί ιστορικοί αναρωτιούνται μήπως η παράδοση του Δούρειου Ίππου διασώζει, με συμβολικό τρόπο, την ανάμνηση μιας πρωτοποριακής πολιορκητικής μηχανής ή μιας ιδιαίτερα ευφυούς στρατιωτικής επιχείρησης, της οποίας οι πραγματικές λεπτομέρειες χάθηκαν μέσα στους αιώνες.

Δεν το γνωρίζουμε. Γνωρίζουμε όμως ότι η πολεμική τεχνολογία της Ύστερης Εποχής του Χαλκού ήταν πολύ πιο εξελιγμένη απ’ όσο συνήθως φανταζόμαστε.

Τελικά, τι μας άφησαν οι Χετταίοι;

Όχι την απάντηση σε κάθε ερώτημα.

Μας άφησαν όμως κάτι ίσως σημαντικότερο: το πρώτο κομμάτι ενός παζλ που για αιώνες γνωρίζαμε μόνο μέσα από την παράδοση.

Σήμερα, χάρη στις πήλινες πινακίδες της Χαττούσας, μπορούμε να διακρίνουμε ότι πίσω από την ιστορία της Τροίας υπήρχε ένας πραγματικός κόσμος. Ένας κόσμος όπου οι Αχαιοί αποτελούσαν μια μεγάλη δύναμη, η Wilusa βρισκόταν στο επίκεντρο των εξελίξεων και οι συγκρούσεις στο βορειοδυτικό Αιγαίο και τη Μικρά Ασία ήταν αρκετά σημαντικές ώστε να καταγραφούν στα επίσημα αρχεία μιας αυτοκρατορίας.

Οι πινακίδες αυτές δεν αφαιρούν τίποτα από τη γοητεία του μύθου.

Τον κάνουν ακόμη πιο συναρπαστικό.

Γιατί δείχνουν ότι οι μεγάλες ιστορίες δεν γεννιούνται πάντα από τη φαντασία. Πολύ συχνά ξεκινούν από πραγματικά γεγονότα, τα οποία ο χρόνος, η προφορική παράδοση και η ανθρώπινη μνήμη μεταμορφώνουν σε θρύλους. Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη κληρονομιά των Χετταίων. Όχι ότι έλυσαν το μυστήριο του Τρωικού Πολέμου.

Αλλά ότι μας έφεραν όσο ποτέ άλλοτε κοντά στον κόσμο που, πριν από περισσότερα από τρεις χιλιάδες χρόνια, ενέπνευσε μία από τις σπουδαιότερες αφηγήσεις στην ιστορία της ανθρωπότητας.

Κύρια Πηγή: Κωνσταντίνος Κοπανιάς, Ahhiyawa. Το Μυκηναϊκό Αιγαίο μέσα από τα Χεττιτικά Κείμενα, Ινστιτούτο του Βιβλίου – Καρδαμίτσα, Αθήνα, 2021.