Η πονεμένη ιστορία του πολιτικού σλόγκαν στην Κύπρο
Στη διαφήμιση, το σλόγκαν αποτελεί την υπόσχεση που δίνει η μάρκα στο κοινό της. Δεν είναι απλώς μια ευφάνταστη ατάκα, αλλά η συμπύκνωση της ταυτότητας της ίδιας της ύπαρξης της. Αυτή η υπόσχεση προκύπτει από την τοποθέτηση (positioning) της μάρκας στην αγορά. Από αυτό που την κάνει να ξεχωρίζει και να διαφοροποιείται από τον ανταγωνισμό.
Τα κόμματα, οι πολιτικοί και ακόμη περισσότερο οι εν δυνάμει πολιτικοί, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μάρκες, όπως όλοι μας άλλωστε. Και αν θέλουν πράγματι να ξεχωρίσουν και να πείσουν, θα πρέπει να ακολουθούν τους βασικούς κανόνες του μάρκετινγκ. Σαφήνεια, διαφοροποίηση και ουσιαστική υπόσχεση προς το κοινό. Κι όμως, στην Κύπρο συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο.
Αν κάποιος αφαιρούσε τα πρόσωπα και τα λογότυπα από τις αφίσες των επίδοξων βουλευτών μας, θα ήταν σχεδόν αδύνατο να καταλάβεις για ποιόν υποψήφιο πρόκειται και σε ποιο κόμμα ανήκει. Όχι γιατί συγκλίνουν ιδεολογικά αλλά γιατί μιλούν με την ίδια, άχρωμη, ανούσια και μπανάλ γλώσσα.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
«Μαζί για το αύριο»
«Δύναμη για την Κύπρο»
«Αλλαγή με ευθύνη»
«Σταθερά μπροστά»
Η τέχνη του να μη λες τίποτα
Το πολιτικό σλόγκαν είναι η πιο συμπυκνωμένη μορφή πολιτικής σκέψης. Είναι το απόσταγμα μιας ιδεολογίας, μιας πρότασης, ενός οράματος. Ή τουλάχιστον έτσι θα έπρεπε να είναι.
Στην κυπριακή πραγματικότητα, όμως, είναι κάτι άλλο. Είναι μια γενικόλογη αοριστολογία που πρέπει να εξηγηθεί για να γίνει κατανοητή. Κι αν γίνει. Ο Ρόναλτ Ρίγκαν είχε πει κάποτε το ευφυέστατο «If you have to explain, you lost already”. Αν χρειάζεται δηλαδή να εξηγήσεις τι εννοείς, έχεις ήδη χάσει.
Όλοι είναι «για την αλλαγή», αλλά χωρίς να εξηγούν ποια αλλαγή. Όλοι μιλούν για «ευθύνη», χωρίς να λένε ευθύνη απέναντι σε τι. Όλοι υπόσχονται «μέλλον», λες και υπάρχει πολιτική δύναμη που κατεβαίνει με σύνθημα «επιστροφή στο παρελθόν».
Το αποτέλεσμα; Ένας δημόσιος λόγος τόσο γενικός που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από οποιοδήποτε κόμμα, από οποιονδήποτε υποψήφιο, σε οποιαδήποτε χώρα, σε οποιαδήποτε δεκαετία.
Σλόγκαν χωρίς ρίσκο, πολιτική χωρίς περιεχόμενο
Αυτή η κοινοτυπία δεν είναι απλώς αισθητικό πρόβλημα, αλλά κυρίως σύμπτωμα μιας πολιτικής που νοσεί. Τα σλόγκαν αυτά αποκαλύπτουν μια βαθύτερη πραγματικότητα. Την αδυναμία των πολιτικών να μιλήσουν με σαφήνεια ή ακόμη να πάρουν ουσιαστική θέση. Γιατί πολύ απλά η πρόταση τους δεν έχει βάθος. Δεν έχει ουσία. Σημαίνει όμως και απροθυμία να εκτεθούν και να δεσμευτούν με κάτι συγκεκριμένο. Γιατί το να πεις κάτι συγκεκριμένο, θα πρέπει αύριο να το υλοποιήσεις.
Αντίθετα, το «μαζί για το αύριο» είναι ασφαλές. Δεν δεσμεύει, δεν ενοχλεί, δεν αρθρώνει λόγο. Είναι πολιτικά ανώδυνο και ακριβώς γι’ αυτό πολιτικά άδειο.
Ίσως τελικά το πρόβλημα δεν είναι ότι τα σλόγκαν είναι κενά. Είναι ότι αντικατοπτρίζουν μια πολιτική που βασικά είναι απολιτίκ, κάτι που τελευταία στην Κύπρο ανθεί. Και όταν η επικοινωνία αντικαθιστά την ουσία, τότε το σλόγκαν δεν συμπυκνώνει την πολιτική, την κρύβει. Ή μάλλον εκθέτει την ανυπαρξία της.
Σημείωση 1: Ίσως το πιο πετυχημένο σλόγκαν των τελευταίων χρόνων ήταν το «Εσύ ξέρεις γιατί» με τον βουλευτή κόμματος που άφησε το αποτύπωμα του στην ευνοιοκρατία, να έχει στη φωτογραφία τον αντίχειρα σηκωμένο. Το μόνο που έλειπε και θα ολοκλήρωνε το μήνυμα, θα ήταν ένα γεμάτο υπονοούμενο κλείσιμο του ματιού. Πετυχημένο, γιατί όλοι καταλάβαιναν ποια ήταν η υπόσχεση.
Σημείωση 2: Δεν θα τολμήσω να αναφερθώ στην πιθανότητα να δούμε στην Κύπρο κάτι έστω και κοντά στο κορυφαίο «Labour Isn’t Working” του συντηρητικού κόμματος της Μ. Βρετανίας το 1978 με το οπτικό να δείχνει ουρές ανέργων έξω από το γραφείο ανεργίας. Μιλάμε για άλλα επίπεδα.
