Η έμφυλη παραπληροφόρηση, ο διαδικτυακός μισογυνισμός και η κυπριακή πραγματικότητα
Η δημοκρατία δεν απειλείται μόνο όταν περιορίζονται οι θεσμοί, καταπατούνται δικαιώματα ή υπονομεύεται η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης. Απειλείται και όταν οι πολίτες φοβούνται να εκφράσουν δημόσια την άποψή τους. Και όταν ο φόβος αυτός καλλιεργείται συστηματικά εναντίον των γυναικών, τότε δεν έχουμε απλώς ένα πρόβλημα έμφυλων διακρίσεων. Έχουμε ένα σοβαρό δημοκρατικό έλλειμμα.
Αυτό είναι το κεντρικό μήνυμα της πρόσφατης παρέμβασης της Carlien Scheele, Διευθύντριας του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (EIGE). Η έμφυλη παραπληροφόρηση, οι διαδικτυακές επιθέσεις και η στοχοποίηση γυναικών που συμμετέχουν στην πολιτική, στη δημοσιογραφία και στην κοινωνία των πολιτών αποτελούν πλέον απειλή για τη δημοκρατική συμμετοχή. Και η Κύπρος δεν αποτελεί εξαίρεση.
Στις βουλευτικές εκλογές του Μαΐου 2026, μόλις το 29,7% των υποψηφίων ήταν γυναίκες. Από τους 56 βουλευτές που εξελέγησαν, μόνο 11 ήταν γυναίκες, ποσοστό 19,6%. Παρά τη βελτίωση σε σχέση με την προηγούμενη Βουλή, εξακολουθούμε να απέχουμε σημαντικά από την ισότιμη εκπροσώπηση.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Αυτοί οι αριθμοί δεν αποτυπώνουν μόνο μια αριθμητική ανισότητα. Αναδεικνύουν και τις δυσκολίες που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι γυναίκες όταν αποφασίζουν να διεκδικήσουν θέση στη δημόσια ζωή.
Ανάμεσα σε αυτές βρίσκεται μια μορφή βίας που συχνά υποτιμάται: η έμφυλη διαδικτυακή βία. Η πολιτική κριτική δεν είναι το ίδιο με τον μισογυνισμό Σε μια δημοκρατία, κάθε πολιτικό πρόσωπο οφείλει να δέχεται κριτική, ακόμη και σκληρή. Η αμφισβήτηση πολιτικών θέσεων, αποφάσεων και συμπεριφορών είναι αναπόσπαστο στοιχείο της ελευθερίας της έκφρασης.
Όμως υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στην πολιτική κριτική και στην προσωπική απαξίωση. Όταν μια γυναίκα πολιτικός στοχοποιείται για την εμφάνιση, την ηλικία, την οικογενειακή της κατάσταση ή την προσωπική της ζωή, όταν δέχεται σεξιστικούς χαρακτηρισμούς, απειλές και προσβολές αντί επιχειρημάτων, δεν πρόκειται για ουσιαστική πολιτική αντιπαράθεση. Πρόκειται για εκφοβισμό που επιδιώκει να περιορίσει τη δημόσια παρουσία της.
Το γνωρίζω και από προσωπική εμπειρία.
Κατά τη διάρκεια της κοινοβουλευτικής μου θητείας, αλλά και μέσα από τη δημόσια πολιτική μου δράση, βρέθηκα επανειλημμένα στο στόχαστρο επιθέσεων, ιδιαίτερα από ακροδεξιούς κύκλους, επειδή υπερασπίστηκα χωρίς εκπτώσεις τα ανθρώπινα δικαιώματα. Είτε επρόκειτο για τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+ συμπολιτών μας, είτε για την ισότητα των γυναικών, είτε για την προστασία των μεταναστών και των προσφύγων, η αντίδραση δεν περιοριζόταν πάντοτε σε πολιτικά επιχειρήματα. Συχνά συνοδευόταν από προσωπικές προσβολές, σεξιστικούς χαρακτηρισμούς και προσπάθειες απαξίωσης της ίδιας μου της παρουσίας στον δημόσιο διάλογο.
Δεν αναφέρω αυτή την εμπειρία για να διεκδικήσω ιδιαίτερη μεταχείριση. Ούτε θεωρώ ότι οι πολιτικές μου θέσεις πρέπει να μένουν στο απυρόβλητο. Το αντίθετο. Η πολιτική αντιπαράθεση είναι απαραίτητη στη δημοκρατία.
Αλλά όταν η υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αντιμετωπίζεται με μισογυνισμό, εκφοβισμό και προσωπική διαπόμπευση, τότε το πρόβλημα ξεπερνά το πρόσωπο που στοχοποιείται.
Το μήνυμα απευθύνεται σε κάθε γυναίκα που σκέφτεται να ασχοληθεί με τα κοινά: «Αν τολμήσεις να μιλήσεις, αν αμφισβητήσεις στερεότυπα, αν υπερασπιστείς όσους στοχοποιούνται, αυτό είναι το τίμημα που θα πληρώσεις».
Αυτή ακριβώς είναι η δημοκρατική διάσταση του προβλήματος. Η στοχοποίηση μιας γυναίκας δεν αποσκοπεί πάντοτε μόνο στη δική της φίμωση. Μπορεί να λειτουργήσει ως προειδοποίηση προς όλες τις υπόλοιπες.
Από τον σεξισμό στην οργανωμένη παραπληροφόρηση Η τεχνολογία έχει προσθέσει νέες, επικίνδυνες διαστάσεις σε ένα παλιό πρόβλημα. Η παραπληροφόρηση μπορεί πλέον να κατασκευάζει ψευδείς ιστορίες, να διαδίδει συκοφαντικούς ισχυρισμούς, να παραποιεί εικόνες και βίντεο και να δημιουργεί με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης πλαστό οπτικοακουστικό υλικό, τα γνωστά deepfakes.
Όταν τέτοιες πρακτικές στρέφονται εναντίον γυναικών, αξιοποιούν συχνά βαθιά ριζωμένα κοινωνικά στερεότυπα. Η γυναίκα που μιλά δυναμικά παρουσιάζεται ως επιθετική. Εκείνη που επιμένει στις θέσεις της ως υστερική. Εκείνη που διεκδικεί ηγετικό ρόλο ως υπερβολικά φιλόδοξη.
Η έμφυλη παραπληροφόρηση δεν στοχεύει μόνο στην καταστροφή της φήμης ενός προσώπου. Μπορεί να υπονομεύσει την αξιοπιστία των γυναικών συνολικά και να περιορίσει την παρουσία τους στον δημόσιο διάλογο.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η σύνδεση του μισογυνισμού με τη ρητορική μίσους εναντίον άλλων κοινωνικών ομάδων. Η εχθρότητα προς τις γυναίκες, τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα και τους μετανάστες συχνά συνυπάρχει σε πολιτικά αφηγήματα που παρουσιάζουν τη διαφορετικότητα και την ισότητα ως απειλές.
Δεν πρόκειται για τυχαία συνύπαρξη. Πρόκειται για αντιλήψεις που αμφισβητούν την αρχή ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι οικουμενικά και δεν εξαρτώνται από το φύλο, την καταγωγή, τη θρησκεία ή τον σεξουαλικό προσανατολισμό.
Η ευθύνη των κομμάτων και των θεσμών
Στην Κύπρο συζητούμε συχνά την ανάγκη αύξησης της συμμετοχής των γυναικών στην πολιτική. Πολύ λιγότερο συζητούμε τις συνθήκες μέσα στις οποίες καλούνται να δραστηριοποιηθούν.
Δεν αρκεί τα κόμματα να ενθαρρύνουν τις γυναίκες να είναι υποψήφιες. Οφείλουν να διασφαλίζουν ότι έχουν πραγματικές δυνατότητες εκλογής, ισότιμη πρόσβαση στη λήψη αποφάσεων και προστασία από την παρενόχληση και τον εκφοβισμό.
Οφείλουν επίσης να καταδικάζουν τις σεξιστικές επιθέσεις ανεξάρτητα από το ποια γυναίκα στοχοποιείται και σε ποιον πολιτικό χώρο ανήκει.
Η υπεράσπιση μιας γυναίκας απέναντι στον μισογυνισμό δεν σημαίνει συμφωνία με τις πολιτικές της θέσεις. Σημαίνει υπεράσπιση των δημοκρατικών κανόνων.
Ευθύνη έχουν και τα μέσα ενημέρωσης. Η αναπαραγωγή προσωπικών επιθέσεων, η ανοχή σε σεξιστικά σχόλια και η μετατροπή της πολιτικής αντιπαράθεσης σε θέαμα προσωπικής διαπόμπευσης δεν μπορούν να θεωρούνται ουδέτερες δημοσιογραφικές πρακτικές.
Από τις διαπιστώσεις στις πολιτικές
Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει πλέον σημαντικά εργαλεία. Ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act) επιβάλλει υποχρεώσεις στις διαδικτυακές πλατφόρμες, ενώ η ευρωπαϊκή Οδηγία για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών περιλαμβάνει διατάξεις για μορφές διαδικτυακής βίας.
Η Κύπρος οφείλει να αξιοποιήσει ουσιαστικά αυτό το πλαίσιο.
Χρειαζόμαστε αποτελεσματικούς μηχανισμούς καταγγελίας, υποστήριξη των θυμάτων, παρακολούθηση της έμφυλης παρενόχλησης κατά τις εκλογικές περιόδους και συστηματική συλλογή στοιχείων. Χρειαζόμαστε επίσης εκπαίδευση στον ψηφιακό γραμματισμό, ώστε οι νέοι άνθρωποι να αναγνωρίζουν την παραπληροφόρηση, τα στερεότυπα και τους μηχανισμούς χειραγώγησης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αντιμετώπιση της διαδικτυακής κουλτούρας μισογυνισμού που διαδίδεται σε ορισμένες ψηφιακές κοινότητες, επηρεάζοντας κυρίως νεαρά αγόρια και άνδρες. Ταυτόχρονα, η αντιμετώπιση της έμφυλης βίας πρέπει να γίνεται με πλήρη σεβασμό στην ελευθερία της έκφρασης. Δεν πρέπει να συγχέουμε τη διαφωνία, ακόμη και την έντονη ή ενοχλητική, με την απειλή, την παρενόχληση και τη στοχευμένη κακοποίηση.
Η δημοκρατία δεν μπορεί να λειτουργεί με τη μισή κοινωνία στο περιθώριο
Το ζήτημα δεν είναι να εξασφαλίσουμε στις γυναίκες προνομιακή μεταχείριση ούτε να τις απαλλάξουμε από την πολιτική κριτική.
Είναι να διασφαλίσουμε ότι θα μπορούν να συμμετέχουν στον δημόσιο βίο χωρίς να υποβάλλονται σε επιθέσεις που αποσκοπούν στη φίμωση και στον εξευτελισμό τους λόγω φύλου.
Μια κοινωνία στην οποία οι γυναίκες αποθαρρύνονται να μιλήσουν, να διεκδικήσουν και να ηγηθούν χάνει ιδέες, εμπειρίες, ικανότητες και διαφορετικές οπτικές. Περιορίζει την αντιπροσωπευτικότητα των θεσμών της και τελικά υποβαθμίζει την ποιότητα της ίδιας της δημοκρατίας.
Η Κύπρος δεν έχει την πολυτέλεια να αντιμετωπίζει την ισότητα ως δευτερεύον ζήτημα ή ως μια υποχρέωση που εξαντλείται σε επετειακές δηλώσεις.
Η δημοκρατία δεν μετριέται μόνο από το δικαίωμα να ψηφίζουμε. Μετριέται και από το ποιοι μπορούν να μιλούν, να ακούγονται και να συμμετέχουν ισότιμα στη διαμόρφωση του μέλλοντός μας.
Και όσο οι γυναίκες εξακολουθούν να πληρώνουν υψηλότερο τίμημα για τη δημόσια παρουσία τους, η δημοκρατία μας θα παραμένει ελλιπής.
Γιατί δημοκρατία με τη μισή κοινωνία στο περιθώριο δεν μπορεί να είναι ολοκληρωμένη δημοκρατία.
