#zoomout
Μία από τις αγαπημένες μου ατάκες είναι από την ταινία, «τα Στρουμφάκια 2»: «Δεν έχει σημασία από που προέρχεσαι. Σημασία έχει ποιος επιλέγεις να είσαι». Τα λόγια αυτά ειπώθηκαν από τον Μπαμπαστρούμφ στην προσπάθεια του να κατευνάσει τις ανησυχίες της Στρουμφίτας, εξηγώντας της ότι η καταγωγή της δεν καθόριζε την ταυτότητά της. Αυτή η φράση γυροφέρνει ξανά στο μυαλό μου τις τελευταίες ημέρες με αφορμή τη συζήτηση που διεξάγεται γύρω από το θέμα των ταυτοτήτων.
Το ζήτημα της καταγωγής του ατόμου και κατά πόσο αυτή το καθορίζει σε τέτοιο βαθμό που να γίνεται σημείο (αυτό) προσδιορισμού του, είναι από μόνο του ένα πολύ μεγάλο κεφάλαιο και αγγίζει διαφορετικές πτυχές.
Τον δημόσιο διάλογο δεν έχει απασχολήσει ωστόσο στον βαθμό που έπρεπε, αυτό που στην προκειμένη είναι το κύριο ερώτημα. Ποιο σκοπό εξυπηρετεί το δελτίο ταυτότητας και για ποιο λόγο εκδίδεται.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Ποιος έδωσε την εντολή;
Το δελτίο ταυτότητας είναι η μέθοδος με την οποία το Κράτος ταυτοποιεί τους πολίτες του. Είναι χαρακτηριστικό, ότι όπως φανερώνεται μέσα από ιστορική αναδρομή, όταν καθιερώθηκαν τα πρώτα έγγραφα ταυτοποίησης στην Ευρώπη, επειδή δεν υπήρχαν φωτογραφίες, περιλάμβαναν λεπτομερή περιγραφή των φυσικών χαρακτηριστικών του προσώπου.
Σήμερα, από την ημέρα που γεννιέται ένα παιδί και γίνεται η εγγραφή του στο ληξιαρχείο λαμβάνει έναν μοναδικό αριθμό, ο οποίος αναγράφεται στο δελτίο ταυτότητας που εκδίδεται από το Κράτος. Ο σκοπός επομένως, δηλαδή η ταυτοποίηση του ατόμου επιτελείται. Οποιαδήποτε άλλη πληροφορία αναγράφεται στο δελτίο ταυτότητας εξυπηρετεί ενδεχομένως άλλους σκοπούς, αλλά σίγουρα όχι τον σκοπό της ταυτοποίησης. Νομικά, και χωρίς να μπαίνουμε σε λεπτομέρειες, αυτό δε συμβαδίζει με το σύγχρονο δίκαιο των προσωπικών δεδομένων, το οποίο με απλά λόγια επιτρέπει την επεξεργασία (εδώ την αναγραφή) των ελάχιστων προσωπικών δεδομένων ενός ανθρώπου προκειμένου να εξυπηρετηθεί ο σκοπός.
Το ζήτημα σαφώς δεν είναι (μόνο) νομικό. Έχει να κάνει με την αντίληψη μίας μεγάλης μερίδας του πληθυσμού ότι το δελτίο ταυτότητας που εκδίδει το Κράτος για να ταυτοποιεί τους πολίτες του ισοδυναμεί με αυτή την ίδια την ταυτότητα μας, ως έννοια. Με το σύνολο δηλαδή των χαρακτηριστικών μας που μας ξεχωρίζουν από τους άλλους ανθρώπους. Και σε αυτά -για την πλειοψηφία τουλάχιστον- περιλαμβάνεται η μητέρα και ο πατέρας. Περιλαμβάνονται όμως και άλλα στοιχεία και χαρακτηριστικά που ποικίλουν από άνθρωπο σε άνθρωπο, όπως ποικίλει και η σημασία και το βάρος που έχουν για τον καθένα. Αυτή η ταυτότητα, ως έννοια, δεν είναι δουλειά του Κράτους , αλλά καθαρά δική μας, του κάθε ανθρώπου προσωπικά.
Ακούστηκε και η άποψη ότι πρέπει οι πολίτες να έχουν το δικαίωμα να επιλέξουν αν θα αναγραφεί στο δελτίο ταυτότητας τους το όνομα των γονιών τους, υπό μορφή εικάζω συμβιβαστικής λύσης. Λυπάμαι, αλλά είναι πρωτάκουστο και εκτός κάθε λογικής, το Κράτος να απεμπολεί την εξουσία του και να μεταφέρει στους πολίτες την ευθύνη να κρίνουν τι πρέπει και τι δεν πρέπει να περιληφθεί σε επίσημα έγγραφά του. Όπως πρωτοφανής και εκτός κάθε θεσμικού κανόνα, είναι επίσης η πρακτική να παρέχεται στον πολίτη η δυνατότητα να επιλέξει μεταξύ δύο επιλογών, ως προς το περιεχόμενο ενός δημοσίου εγγράφου.
Ούτε βεβαίως μπορεί η λύση της επιλογής να διασφαλίσει ότι όλοι οι πολίτες θα τυγχάνουν της ίδιας αντιμετώπισης από τις κρατικές αρχές, όταν άλλοι επιλέγουν την αναγραφή και άλλοι όχι. Αντίθετα, η μη αναγραφή από μόνη της θα θέτει τον επηρεαζόμενο πολίτη σε μια άλλη κατηγορία, και σε αυτή την διαφαινόμενη εξέλιξη δεν μπορεί να κλείνουμε τα μάτια. Ούτε να γυρίζουμε την πλάτη στο πλέον σοβαρό ζήτημα που θα προκύψει, αυτό της στοχοποίησης παιδιών που μεγαλώνουν σε οικογένειες ομόφυλων ζευγαριών ή σε μονογονεϊκές οικογένειες.
Έπειτα είναι και το άλλο. Έχουμε αναλογιστεί τις προεκτάσεις αυτής της επιλογής όταν ένα άτομο που έχει δύο γονείς επιθυμεί να αναγραφεί το όνομα μόνο του ενός εκ των δύο; Δεν αντιλαμβανόμαστε ότι δημιουργούμε ακόμη ένα πεδίο αντιπαράθεσης; Δεν είναι οι σχέσεις γονιών και παιδιών πάντα οι ιδανικές, ούτε βεβαίως και οι σχέσεις πρώην συζύγων. Ούτε σε αυτό μπορούμε να κλείνουμε τα μάτια. Η μήπως θα υπάρχει η επιλογή της μη αναγραφής αλλά όχι της αναγραφής μόνο του ενός; Πόσο δίκαιο και νόμιμο θα είναι αυτό;
Βάζοντας τα λοιπόν όλα κάτω, η λύση -όπως συμβαίνει πολύ συχνά- βρίσκεται στην αφετηρία. Άλλο το δελτίο ταυτότητας, άλλο η ταυτότητα ως έννοια. Το ζητούμενο είναι η ταυτοποίηση του ατόμου. Και αυτή η ανάγκη ικανοποιείται απόλυτα με το όνομα, το επίθετο και τον μοναδικό (ψηφιακό) αριθμό.
