ALPHA της Κυριακής

Η αποπομπή του θα επιφέρει κάποια ζημία, βραχυπρόθεσμα. Μακροπρόθεσμα, όμως, θα ενισχύσει την αξιοπιστία του Κινήματος 

H ανάκληση της υποψηφιότητας του Δημήτρη Παπαδάκη (ΔΠ) από το Άλμα, μετά τις αποκαλύψεις Δρουσιώτη, συζητήθηκε αρκετά στα ΜΜΕ και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η ηγεσία του Κινήματος επικρίθηκε για «βιαστική και άδικη» απόφαση. Ο Αρίστος Μιχαηλίδης έγραψε στον «Φιλελεύθερο» ότι ο ΔΠ «θυματοποιήθηκε» και ότι το Άλμα ενέδωσε στον λαϊκισμό του διαδικτύου. Παρόμοια ήταν τα σχόλια-ερωτήσεις της Κατερίνας Ηλιάδη στο ραδιόφωνο του «Πολίτη».  

Αντιπαρέρχομαι τα κακεντρεχή σχόλια άλλων σχολιαστών. Αυτοί, ό,τι και να έκανε το Άλμα θα το επέκριναν. Δεν απομακρύνει τον ΔΠ; Σιωπά για να καλύψει έναν δικό του. Απομακρύνει τον ΔΠ; Προδίδει τον υποψήφιό του. Τα φτηνά σχόλια είναι ανάξια λόγου. Ο λόγος, όμως, σοβαρών σχολιαστών είναι ερεθιστικός. Θα διαλεχθώ μαζί του και θα επιχειρήσω να δείξω ότι η απόφαση του Άλματος ήταν ηθικοπολιτικά ορθή.  

Πριν συνεχίσω, ο αναγνώστης πρέπει να γνωρίζει ότι στο συγκεκριμένο άρθρο δεν είμαι αμερόληπτος. Ως μέλος της ηγεσίας του Άλματος, έλαβα μέρος στην απόφαση, άρα δεν είμαι ουδέτερος. Εδώ, όμως, θα κάνω ένα βήμα πίσω για να εμβαθύνω διανοητικά στο θέμα. Μελετώ τη λήψη αποφάσεων και την ηγετική ευθυκρισία σε οργανισμούς. Το θέμα του χειρισμού της υποψηφιότητας Παπαδάκη με προβλημάτισε πολύ. Θα μοιραστώ παρακάτω τις σκέψεις μου όσο πιο στοχαστικά μπορώ.  

Τα μηνύματα (στιγμιότυπα οθόνης, screenshots) που δημοσιοποίησε ο Μακάριος Δρουσιώτης (ΜΔ) είναι συγκλονιστικά στο περιεχόμενό τους. Δεν γνωρίζουμε αν είναι αυθεντικά. Κατέστησαν, ωστόσο, μείζον πολιτικό-θεσμικό γεγονός. Ο ΔΠ δεν φέρεται να έχει διαπράξει οποιαδήποτε αξιόποινη πράξη. Φέρεται να είχε στενή σχέση με κεντρικό πρόσωπο των αποκαλύψεων, το οποίο φέρεται να έχει διαπράξει σωρεία σοβαρών αδικημάτων. Το περιεχόμενο των μηνυμάτων, αν αληθεύει, φανερώνει στενή φιλική σχέση, όχι απλή γνωριμία, του ΔΠ με το πρόσωπο αυτό: συζητούν παρασκηνιακά θέματα πολιτικής διαπλοκής.   

Επαναλαμβάνω ότι δεν γνωρίζουμε αν τα μηνύματα είναι αυθεντικά. Από τη στιγμή, όμως, που εμφανίστηκαν και τους δόθηκε τεράστια μιντιακή σημασία, δημιουργούν μια πραγματικότητα. Οι εμπλεκόμενοι καλούνται να δώσουν εξηγήσεις. Αν είναι αυθεντικά, η σχέση του ΔΠ που προανέφερα είναι ηθικοπολιτικά μεμπτή. Γιατί; Για τον ίδιο λόγο που ήταν μεμπτή η φιλική σχέση της Κάθυ Ρόμλερ, επικεφαλής νομικής συμβούλου της Goldman Sachs, με τον Τζέφρεϊ Επστάϊν, ο οποίος είχε καταδικαστεί για σεξουαλική εκμετάλλευση ανήλικης το 2008. Η κ.  Ρόμλερ δεν είχε κάνει κάτι παραπάνω από το να διατηρεί  φιλική σχέση με τον Επστάϊν, μεταξύ 2014-2019, και να τον συμβουλεύεται για θέματα επαγγελματικής φύσεως (Financial Times, 13/2/26). Όταν, όμως, αποκαλύφθηκε η σχέση της, αναγκάστηκε να παραιτηθεί από την Goldman Sachs. Γιατί; Διότι, η σχέση αυτή, αφενός φανερώνει ακρισία εκ μέρους της, αφετέρου απομειώνει το ηθικό-συμβολικό κεφάλαιό της.  Οφείλεις να ξέρεις ότι δεν πρέπει να έχεις πάρε δώσε με ανθρώπους σαν τον Επστάϊν. Αν δεν το ξέρεις, αυτό κάτι απο-καλύπτει για σένα. 

Να το θέσω πιο γενικά: ένα σημαίνον πρόσωπο που έχει στενή σχέση με ένα επιλήψιμο άτομο δημιουργεί, κατ’ αρχήν, σκιές για το πρόσωπό του. Στην περίπτωση του ΔΠ, η σκιά που αντικειμενικά δημιουργήθηκε με τα δημοσιοποιηθέντα μηνύματα μεταφέρεται εξ ανάγκης και στο κόμμα του. Πώς αποσείει τη σκιά ένας πολιτικός και ένα κόμμα; Δείτε τι υποδεικνύει η καλή διεθνής πρακτική.  

Πρώτον, το δημόσιο πρόσωπο απομακρύνεται (οικειοθελώς ή όχι) από τη θέση του. Δεύτερον ερευνάται αρμοδίως και εγκύρως ως προς τις αιτιάσεις που του προσάπτονται. Τρίτον, αν οι αιτιάσεις αποδειχθούν αβάσιμες, επανέρχεται καθαρό στη δημόσια σφαίρα. Τα παραδείγματα των Καναδών υπουργών Κας Χιντ και Ρόναλντ Θόρνχιλ (και πολλών άλλων) περιγράφουν αυτό το μοτίβο: κατηγορήθηκαν, ερευνήθηκαν, καθαρίστηκαν, επανήλθαν. Άλλοι, αντιθέτως, όπως ο Βρετανός Συντηρητικός βουλευτής Κρις Πίντσερ, ερευνήθηκαν, δεν καθαρίστηκαν και αποβλήθηκαν.   

Το Άλμα ακολούθησε το περίγραμμα αυτού του γενικού μοτίβου. Βέβαια, στις ανθρώπινες υποθέσεις, καμία περίπτωση δεν είναι ίδια με καμία άλλη. Τα συμφραζόμενα διαφέρουν και γι’ αυτό χρειάζεται ευθυκρισία για να κατανοήσεις τις ιδιαιτερότητες της κάθε περίπτωσης (τα αριστοτελικά «καθ’ έκαστα»). Ποια είναι η ιδιαιτερότητα στην περίπτωση ΔΠ; Η στενότητα χρόνου. Οι υποψηφιότητες πρέπει να κλείσουν μέχρι τις 17/4. Η προεκλογική καμπάνια τρέχει. Οι έρευνες, όμως, της Αστυνομίας και της Europol αναφορικά με την αυθεντικότητα των μηνυμάτων θα πάρουν το χρόνο τους. Η σκιά, ωστόσο, παραμένει.   

Ιδού το δίλημμα: αν δεν αποσυρθεί ο ίδιος, κρατάς έναν υποψήφιο με σκιά, με ό,τι συνεπάγεται αυτό για την καθαρότητα του πολιτικού μηνύματος του κόμματος, ή τον απομακρύνεις έτσι ώστε αυτός να υπερασπίσει τον εαυτό του απρόσκοπτα και το κόμμα να είναι ελεύθερο να πορευθεί στον προεκλογικό μαραθώνιο χωρίς βαρίδια; Καλείσαι να αποφασίσεις με ατελείς πληροφορίες, υπό πίεση χρόνου. Με τι κριτήρια αποφασίζεις; Με βάση τη διεθνή πρακτική, η απομάκρυνση (αν δεν έχει προηγηθεί οικειοθελής αποχώρηση) είναι η ηθικοπολιτικά ορθή.  

Η διεθνής πρακτική υποδεικνύει το δέον γενέσθαι και τα συναφή κριτήρια. Το κόμμα πρέπει και να προστατεύσει την καθαρότητα του πολιτικού μηνύματός του και να δείξει ότι ενεργεί με αμεροληψία. Όταν οι σκιές γύρω από ένα στέλεχός του διαλυθούν, αυτό αποκαθίσταται και θα επανέλθει στο κόμμα, αν το επιθυμεί, σε άλλη συγκυρία. Δεδομένου, όμως, ότι χρόνος δεν υπάρχει, η καλύτερη απόφαση είναι η αποχώρηση του υποψηφίου έτσι ώστε το κόμμα να πορευθεί ελεύθερα και ο υποψήφιος να υπερασπίσει τον εαυτό του.  

Ότι αυτή είναι η ηθικοπολιτικά ορθή απόφαση φαίνεται ακόμη καλύτερα από τη στιγμή που γίνει αντιληπτό ότι ο υποψήφιος και το κόμμα του έχουν, ευλόγως, αποκλίνουσες επιδιώξεις. Ο ΔΠ διατεινόταν ότι ο ΜΔ «λέει ψέματα», ότι πρέπει να διωχθεί, και ότι πίσω του κρύβεται μια «φάμπρικα που κατασκευάζει ψέματα». Πρόκειται για μια απολύτως θεμιτή υπερασπιστική γραμμή. Η πολιτική θέση του Άλματος, όμως, όφειλε να είναι διαφορετική: οι αποκαλύψεις Δρουσιώτη πρέπει να ερευνηθούν μέχρι κεραίας. Αν το Άλμα συρόταν πίσω από τον υποψήφιό του, θα έπρεπε να αποδεχθεί το αφήγημά του για «φάμπρικα ψεμάτων» και είτε να μείνει άλαλο (να μη ζητά έρευνα και να μη σχολιάζει την πολιτική πτυχή των αποκαλύψεων, εφόσον «όλα είναι ψέματα»), είτε να γίνει ασυνάρτητο («ερευνήστε μεν το θέμα, αλλά να ξέρετε ότι ο δικός μου υποψήφιος είναι καθαρός»). Εξηγούμαι. 

Πώς θα ήξερε το Άλμα ότι οι αποκαλύψεις Δρουσιώτη είναι ψέματα; Αν πει ότι εμπιστεύεται τον υποψήφιό του, ποια είναι η γνωστική βάση που του επέτρεπε αυτή την εμπιστοσύνη; Ήξερε κάτι παραπάνω; Όχι. Ένα σοβαρό και υπεύθυνο κόμμα είναι υποχρεωμένο να πει: να ερευνηθούν όλα, συνεπώς και οι αποκαλύψεις που αφορούν στον ΔΠ. Όταν, όμως, κάτι ερευνάται σημαίνει ότι δεν γνωρίζεις εκ των προτέρων το αποτέλεσμα της έρευνας. Υπάρχει, συνεπώς, έστω κι ένα ελάχιστο ενδεχόμενο η έρευνα να αποκαλύψει κάτι ενοχοποιητικό για τον υποψήφιό σου. Ακριβώς γι’ αυτό το λόγο παραμερίζει ένα πολιτικό πρόσωπο: αφενός για να δώσει τη δυνατότητα στον εαυτό του να ακολουθήσει την υπερασπιστική γραμμή που θεωρεί πρόσφορη, αφετέρου για να μην οδηγήσει το κόμμα του είτε στην ασυναρτησία, είτε στην αλαλία.  

Ναι, αλλά γιατί δεν περιμένατε το πόρισμα του ιδιωτικού δικανικού εμπειρογνώμονα για το κινητό του ΔΠ; Πρώτον, είχαμε δει ένα προκαταρκτικό πόρισμα που είναι ίδιο με το τελικό. Δεύτερον, όπως παρατηρήθηκε στο δυστύχημα των Τεμπών, τα ιδιωτικά πορίσματα δεν έχουν την ισχύ των επίσημων. Μόνο ένα επίσημο πόρισμα κλείνει (όσο κλείνει) ένα επίμαχο θέμα. Τρίτον, και σημαντικότερο, το ιδιωτικό πόρισμα για τον ΔΠ δεν καταλήγει σε οριστικό συμπέρασμα (είναι inconclusive). Ουσιαστικά λέει: με τα στοιχεία που έχω δεν μπορώ να αποφανθώ για την αυθεντικότητα των μηνυμάτων (αυτολεξεί: «[τα screenshots] δεν περιλαμβάνουν τα απαραίτητα τεχνικά μεταδεδομένα, τα οποία θα επέτρεπαν την αξιόπιστη επαλήθευση της προέλευσης, της ακεραιότητας και της χρονικής συσχέτισης τους»). Επιστρέφουμε, λοιπόν, εκεί που είμασταν: η σκιά παραμένει.  Απομακρύνεται μόνο όταν ένα επίσημο πόρισμα, σαν αυτό που θα προκύψει από τη Europol, αποφανθεί συναφώς και οριστικώς. Ο προεκλογικός χρόνος, όμως, επαναλαμβάνω, τρέχει. 

Αν τα μηνύματα που εμπλέκουν τον ΔΠ αποδειχθούν χαλκευμένα θα χαρώ ιδιαίτερα. Εκτιμώ τον κ. Παπαδάκη. Θα δείξει μια τέτοια έκβαση ότι το Άλμα έκανε λάθος στην απόφασή του; Όχι. Η απόφαση θα παραμείνει ηθικοπολιτικά σωστή. Γιατί; Διότι μόνο με την ανάκληση της υποψηφιότητάς του προστατεύεται και ο ΔΠ και το Άλμα: ο ΔΠ διαλύει τις σκιές μετά από ανεξάρτητη έρευνα και, συγχρόνως, το Άλμα προστατεύει το πολιτικό κεφάλαιό του, έχοντας αποστασιοποιηθεί από τον υποψήφιό του. Αν τα μηνύματα αποδειχθούν χαλκευμένα μέχρι τις 17/4, ο ΔΠ θα μπορούσε να επανενταχθεί στο ψηφοδέλτιο, καθότι η τελική απόφαση δεν έχει ληφθεί. Ο ίδιος, όμως, ενοχλημένος, το απέκλεισε. Το ανέμενα. Ο ΔΠ ήταν συνεργαζόμενος με το Άλμα, δεν ήταν μέλος του. Η κομματική αφοσίωσή του, εύλογα, δεν ήταν ισχυρή. Ο ίδιος περιέγραψε την αποπομπή του ως «πολιτικό διαζύγιο». Θα μπορούσε να το δει ως προσωρινή διάσταση με σκοπό την εκ νέου συμβίωση. Αλλά, αν το έβλεπε έτσι, θα είχε προσφερθεί οικειοθελώς να παραμερίσει, κατά πρώτο λόγο, πράγμα που δεν έκανε.    

Μήπως η απομάκρυνση του ΔΠ από το ψηφοδέλτιο του Άλματος υποδηλώνει ότι γίνεται εμμέσως αποδεκτή η «ενοχή» του; Όχι, φυσικά. Ακριβώς γι’ αυτό ακολουθείται, σε θεσμικά ώριμες χώρες, η πρακτική που περιέγραψα: προστατεύεται και ο υποψήφιος και το κόμμα του. Αν τον υποψήφιο ενδιαφέρει μόνο το άτομό του, τότε ζητά την άνευ όρων προστασία από το κόμμα του, παραβλέποντας έτσι τη ζημία που αυτό υφίσταται, εφόσον αναγκάζεται είτε να γίνει ασυνάρτητο, είτε να μείνει άλαλο. Αν τον ενδιαφέρει και ο εαυτός του και το συλλογικό εγχείρημα στο οποίο μετέχει, αποδέχεται την πρακτική που περιέγραψα.  

Το Άλμα ενήργησε επι τη βάσει αρχών στο θέμα του ΔΠ. Δεν ήταν εύκολη απόφαση. Ίσως έπρεπε να την είχε πάρει λίγο νωρίτερα. Δύσκολο να βρεις το σωστό χρονισμό – ποτέ δεν είσαι σίγουρος. Η αποπομπή του ΔΠ θα επιφέρει κάποια ζημία, βραχυπρόθεσμα. Μακροπρόθεσμα, όμως, θα ενισχύσει την αξιοπιστία του Κινήματος.