ALPHA της Κυριακής

Όταν ένας κλόουν μπαίνει στο παλάτι δεν γίνεται ο κλόουν βασιλιάς, αλλά το παλάτι τσίρκο

Πλησιάζοντας τα πρώτα -ήντα, διαπιστώνω κάτι που παλαιότερα θα μου φαινόταν αδιανόητο: όλο και λιγότερα γύρω μου μού είναι πραγματικά οικεία. Το πολιτικό τοπίο αλλάζει με ταχύτητα που δεν προλαβαίνω να αφομοιώσω. Η κοινωνία μετακινείται προς κατευθύνσεις που συχνά δεν καταλαβαίνω. Το διεθνές δίκαιο, στο οποίο επένδυσα χρόνια σπουδών, σκέψης και εργασίας, μοιάζει να χάνει το βάρος και την αυτονόητη ισχύ που κάποτε του αποδίδαμε. Ακόμη και τα μουσικά ακούσματα που κατακλύζουν την εποχή δεν μου προκαλούν σχεδόν τίποτα, με ελάχιστες μόνο εξαιρέσεις.

Στο πολιτικό επίπεδο, η υποχώρηση των παραδοσιακών κομμάτων θα μπορούσε, υπό προϋποθέσεις, να είναι μια καλή είδηση. Για μια χώρα όπως η Κύπρος, που έζησε για δεκαετίες κάτω από το βάρος της κομματοκρατίας, των πελατειακών σχέσεων και της λογικής του κομματικού στρατού, η φθορά του παλιού συστήματος δεν είναι αρνητική εξέλιξη. Το πρόβλημα είναι ότι το κενό δεν καλύπτεται από κάτι καλύτερο. Τη θέση των παραδοσιακών σχηματισμών παίρνουν ακόμη πιο προβληματικές εκδοχές πολιτικής: προσωποπαγή σχήματα, προσωπικές ατζέντες, ευκαιριακές συσπειρώσεις χωρίς ιδεολογικό βάθος, χωρίς θεσμική κουλτούρα, χωρίς αίσθηση συλλογικής ευθύνης. Με μια δόση ρητορείας: Όταν ένας κλόουν μπαίνει στο παλάτι δεν γίνεται ο κλόουν βασιλιάς, αλλά το παλάτι τσίρκο.

Αλλά και κοινωνικά νιώθω συχνά σε δυσαρμονία. Με ένα κομμάτι της νεότερης γενιάς μιλάμε, υποτίθεται, την ίδια γλώσσα, και όμως δεν καταλαβαινόμαστε. Οι ίδιες λέξεις έχουν άλλο βάρος, άλλες σκιές, άλλες προεκτάσεις. Οι παραστάσεις μας, οι αναφορές μας, ο τρόπος που ερμηνεύουμε τον κόσμο, μοιάζουν να έχουν χτιστεί σε διαφορετικά εδάφη. Δεν είναι απλώς σύγκρουση ηλικιών. Είναι σαν να προερχόμαστε από διαφορετικούς πλανήτες, με διαφορετική βαρύτητα, διαφορετική αίσθηση του χρόνου, διαφορετική ιδέα για το τι αξίζει να σωθεί και τι πρέπει να εγκαταλειφθεί.

Κάτι ανάλογο νιώθω και στην τέχνη, στη μουσική, στον πολιτισμό. Έχω καιρό να ανακαλύψω νέα ακούσματα που να με συγκινούν αληθινά. Όσα φτάνουν μέχρι το ηχείο μου ως νέες επιτυχίες, τις περισσότερες φορές περνούν από μέσα μου χωρίς να αφήνουν ίχνος. Έτσι επιστρέφω στα παλιά. Σε τραγούδια γνώριμα, σε φωνές που ξέρω, σε μελωδίες που έχουν ήδη χαράξει τη διαδρομή τους μέσα μου. Υπάρχει παρηγοριά σε αυτή την επιστροφή. Μα υπάρχει και ένας κίνδυνος: να γίνει η οικειότητα (ή μήπως η νοσταλγία;) καταφύγιο μόνιμο και το καταφύγιο περιχαράκωση. Και τότε η προστασία να μοιάζει όλο και περισσότερο με αποστέωση.

Το πιο βαθύ ρήγμα, ωστόσο, το νιώθω αλλού. Στην ίδια την εικόνα του κόσμου. Πέρασα την ενήλικη ζωή μου διαβάζοντας, μελετώντας και εργαζόμενος με την πεποίθηση ότι οι διεθνείς κανόνες, όσο ατελείς κι αν είναι, αποτελούν ένα ελάχιστο ανάχωμα απέναντι στην αυθαιρεσία. Πλέον, μου φαίνονται σαν το αλφαβητάρι ενός παλιού κόσμου, σαν μια νεκρή γλώσσα που ακόμη προφέρεται τελετουργικά, χωρίς όμως να δεσμεύει πραγματικά κανέναν. Αναδύεται μια εποχή τεράτων που θρυμματίζει βεβαιότητες που κάποτε θεωρούσα στοιχειώδεις.

Μένει λοιπόν το ερώτημα: ποια είναι η σωστή στάση απέναντι σε αυτή τη μετάβαση; Η αντίσταση, η προσαρμογή ή η αντιπρόταση; Δεν έχω απαντήσεις. Ξέρω μόνο ότι ολοένα συχνότερα βρίσκω καταφύγιο στη γνώριμη θαλπωρή των ανθρώπων και των ιδεών που ξέρω, αντί να εκτεθώ στον φόβο, την αμηχανία και την αποξένωση που μου προκαλεί ό,τι βρίσκεται έξω από αυτόν τον μικρό κύκλο. Ωρίμανση; Κόπωση; Ή απλώς ένα καθαρό σημάδι ότι γερνώ;

Κεντρική φωτογραφία: The persistence of Memory-Salvador Dali