Όταν πρόκειται για δημόσιο χρήμα, υπάρχει μια απλή ερώτηση: Γιατί; Γιατί αυτή η θέση; Γιατί αυτή η δαπάνη; Γιατί αυτή η επιλογή;
Αυτή τη στήλη δεν την αφορά η πολιτική ηθική του διορισμού του Νίκου Τορναρίτη ούτε τα εσωτερικά του Δημοκρατικού Συναγερμού. Άλλωστε, αυτά ας τα λύσουν μεταξύ τους.
Αυτό που ενδιαφέρει τη στήλη είναι η νοοτροπία που εκπέμπεται. Η αντίληψη για την εξουσία και το δημόσιο χρήμα. Και κυρίως η εικόνα ότι το κράτος μπορεί να δημιουργεί θέσεις, να κάνει διορισμούς και να αναλαμβάνει δαπάνες χωρίς να αισθάνεται πάντα την ανάγκη να εξηγήσει στην κοινωνία το γιατί.
Όχι, βέβαια, ότι ο Νίκος Τορναρίτης και τα ταξίδια του στην Ασία και την Αφρική θα χρεοκοπήσουν την Κυπριακή Δημοκρατία. Δεν είναι αυτό το θέμα.
Αμισθί, λέει η κυβέρνηση. Και πράγματι, ο Νίκος Τορναρίτης δεν θα παίρνει μισθό για τον ρόλο του. Τα ταξίδια όμως στην Ασία και την Αφρική; Τα αεροπορικά εισιτήρια, τα ξενοδοχεία, οι μετακινήσεις, τα ημερήσια έξοδα; Ποιος θα τα πληρώνει και πόσο θα κοστίσουν στον φορολογούμενο;
Γιατί το «αμισθί» απαντά μόνο στο ένα μέρος του ερωτήματος. Δεν απαντά στο συνολικό κόστος της αποστολής. Και όταν πρόκειται για δημόσιο χρήμα, το κόστος δεν είναι λεπτομέρεια.
Το θέμα, λοιπόν, δεν είναι αν τα ταξίδια του Τορναρίτη θα μας χρεοκοπήσουν. Το θέμα είναι το μήνυμα.
Ένα μήνυμα που θυμίζει το «λεφτά υπάρχουν» και το «μαζί τα φάγαμε».
Μπορεί οι δύο φράσεις να ειπώθηκαν στην Ελλάδα και να συνδέθηκαν με την περίοδο που προηγήθηκε της οικονομικής κατάρρευσης. Αλλά, αν είμαστε ειλικρινείς, και στην Κύπρο δεν μας ήταν άγνωστη η λογική τους. Μια λογική βαθιά ριζωμένη, διακομματική και διαχρονική.
Στην περίπτωση Τορναρίτη, η λογική αυτή παίρνει τη μορφή μιας θέσης ειδικού απεσταλμένου του Προέδρου για την Ασία και την Αφρική. Στο κρατικό μισθολόγιο παίρνει άλλη μορφή: μισθολογικές κλίμακες, όρους υπηρεσίας και θέσεις εργασίας που πολλές φορές απέχουν από τα δεδομένα της αγοράς του ιδιωτικού τομέα. Και στα έργα υποδομής παίρνει ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις.
Δεν λέω ότι όλα αυτά είναι το ίδιο πράγμα. Κάθε άλλο. Το κοινό τους σημείο είναι ένα: είναι λεφτά του φορολογούμενου.
Και όταν είναι λεφτά του φορολογούμενου, η πρώτη ερώτηση δεν μπορεί να είναι μόνο πόσα υπάρχουν. Πρέπει να είναι και γιατί θα τα ξοδέψουμε.
Η διαφορά, όμως, του σήμερα από την εποχή πριν από τη χρεοκοπία δεν είναι ότι μάθαμε. Είναι ότι ακόμη και σήμερα μεγάλη μερίδα της κοινωνίας ζει με τις συνέπειες της χρεοκοπίας.
Δεν μιλάμε μόνο για τους κουρεμένους καταθέτες και όσους έχασαν τις επενδύσεις τους σε ομόλογα και μετοχές. Μιλάμε για εργαζόμενους στον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα που είδαν τους μισθούς τους να μειώνονται ή να μένουν καθηλωμένοι για χρόνια. Για ανθρώπους που έμειναν στην ανεργία και χρειάστηκαν χρόνια για να ξανασταθούν στα πόδια τους.
Και ακόμη περισσότερο για τους συνταξιούχους. Για ανθρώπους που δεν έχουν σήμερα την πολυτέλεια να περιμένουν μια καλύτερη αγορά εργασίας ή μια καλύτερη περίοδο για να αναπληρώσουν όσα έχασαν. Για μια μεγάλη μερίδα που εξακολουθεί να ζει με χαμηλές συντάξεις, την ώρα που το κόστος ζωής ανεβαίνει.
Για αυτούς τους ανθρώπους η συζήτηση για το δημόσιο χρήμα δεν είναι θεωρητική. Είναι πολύ συγκεκριμένη. Και γίνεται ακόμη πιο συγκεκριμένη όταν την ίδια ώρα βλέπουν ξανά ανατιμήσεις και ακρίβεια.
Γι’ αυτό και ο διορισμός Τορναρίτη είναι μια αχρείαστη πολιτική πρόκληση. Όχι επειδή το κόστος των ταξιδιών του θα αλλάξει την εικόνα των δημόσιων οικονομικών. Αλλά επειδή δημιουργεί την εντύπωση ότι η λογική του «κάτι θα βρούμε να πληρώσουμε» δεν έχει περάσει.
Και εδώ είναι το πρόβλημα. Η Κύπρος πλήρωσε πολύ ακριβά τη λογική ότι «λεφτά υπάρχουν». Και ο λογαριασμός δεν πληρώθηκε από όλους το ίδιο. Κάποιοι έχασαν καταθέσεις, άλλοι δουλειές, άλλοι εισοδήματα και άλλοι χρόνια από τη ζωή τους.
Δεν χρειάζεται, λοιπόν, κάθε φορά να ανακαλύπτουμε ξανά την Αμερική. Όταν πρόκειται για δημόσιο χρήμα, υπάρχει μια απλή ερώτηση: Γιατί; Γιατί αυτή η θέση; Γιατί αυτή η δαπάνη; Γιατί αυτή η επιλογή;
Και αν η απάντηση δεν είναι αρκετά πειστική για τον πολίτη που πληρώνει, τότε ίσως το πρόβλημα να μην είναι τα λεφτά. Να είναι η νοοτροπία.
