ALPHA της Κυριακής

FOMO και η επίδραση των social media στους νέους

Πόσες φορές έτυχε να σκρολάρεις στα social media και να νιώσεις πως όλοι οι φίλοι σου ζουν μία συναρπαστική ζωή, διασκεδάζοντας, ταξιδεύοντας τον κόσμο και γιορτάζοντας καθημερινά; Το ερώτημα που γεννάται αβίαστα είναι το εξής:   «εγώ γιατί δεν είμαι εκεί; Μήπως χάνω τελικά κάτι»; Αυτό το περίεργο συναίσθημα ονομάζεται Fear of Missing Out (FOMO).

Το FOMO, είναι στην ουσία ο φόβος της απώλειας ευκαιριών για πράγματα που συμβαίνουν γύρω μας. Κάποτε είναι δραστηριότητες, άλλοτε ταξίδια, άλλοτε προκλήσεις ή ακόμη περιπέτειες με νέες φιλίες.  Αυτό το ψυχολογικό φαινόμενο είναι αρκετά συνηθισμένο με την πάροδο των χρόνων και συνδέεται πλέον άρρηκτα με τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Το άτομο δηλαδή, έχει την εντύπωση πως χάνει σημαντικές στιγμές, πληροφορίες ή κοινωνικές δραστηριότητες που συμβαίνουν στον ψηφιακό κόσμο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, να επιχειρεί να ζήσει αυτή την ζωή ασυνείδητα μέσω της συνεχούς σύνδεσης με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

FOMO και social media

Πως όμως το FOMO συνδέεται με τα social media; Με το οτι οι χρήστες παρακολουθούν συνεχώς μία εικονική πραγματικότητα την οποία θεωρούν ιδανική γι’ αυτούς, αλλά στην ουσία δεν την έχουν. Είναι ενδιαφέρον, ωστόσο, ότι το φαινόμενο αυτό λειτουργεί ως μηχανισμός που ενεργοποιεί υψηλότερη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Αυτό σημαίνει ότι το FOMO και οι συνήθειες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να συμβάλουν σε έναν φαύλο κύκλο, όπου στην ουσία θέλεις να παρακολουθείς, αυτό που διαπιστώνεις ότι δεν έχεις.

Ο ρόλος των influencers

Σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο μπαίνει ο ρόλος των influencers που ενισχύονται τα τελευταία χρόνια και έχουν καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση του FOMO, αφού προβάλλουν συνεχώς επιλεκτικές στιγμές της ζωής τους, οι οποίες φαίνονται στα μάτια των followers τους ως ένα ιδανικό lifestyle. Ταξίδια, στιγμές επιτυχίας, κοινωνικές εξόδοι, είναι αυτά τα οποία ενισχύουν την σύγκριση και κατ’ επέκταση καλλιεργείται η αίσθηση ότι οι άλλοι ζουν καλύτερα από αυτούς. Η συνεχής έκθεση σε τέτοιου είδους περιεχόμενο είναι πιθανόν να μεγαλώσει το πρόβλημα και ενισχύσει τον φόβο του αποκλεισμού από σημαντικές εμπειρίες.

Γιατί επηρεάζεται περισσότερο η νέα γενιά

Για τον ρόλο του FOMO και τις ψυχολογικές προεκτάσεις που προκαλεί ο Alpha της Κυριακής μίλησε με τον καθηγητή στο Τμήμα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου Παναγιώτη Σταυρινίδη. Ο κ. Σταυρινίδης εξήγησε πως η νέα γενιά επηρεάζεται περισσότερο από το συγκεκριμένο φαινόμενο, λόγω της τεχνολογίας που είναι άρρηκτο κομμάτι της καθημερινότητας τους. «Δεν γνώρισαν κανένα άλλο κόσμο έξω από την ύπαρξη των ιδίων σε συνδυασμό με την τεχνολογία» αναφέρει ο κ. Σταυρινίδης σημειώνοντας πως η ζωή τους βομβαρδίζεται συνεχώς «με κοινοποιήσεις, με ειδοποιήσεις, με πληροφορία, δημιουργώντας ένα πλαίσιο που μπορεί να το πει κάποιος και ψυχολογικής εξάρτησης», δήλωσε.

Οι συνέπειες

To άγχος αποτελεί την κυριότερη συνέπεια του συγκεκριμένου φαινομένου. Σε κάποιες ακραίες περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσει αγχώδη συμπτώματα τα οποία έχουν διάρκεια. Μπορεί δηλαδή να επηρεάσει την λειτουργικότητα του ατόμου. Σύμφωνα με τον κύριο Σταυρινίδη, «Όταν μιλάμε για λειτουργικότητα αναφερόμαστε στην ικανότητα των παιδιών αυτών να ανταποκρίνονται στην καθημερινότητα τους. Είτε αυτό είναι οι σπουδές, είτε αυτό είναι η κοινωνικοποίηση τους, είτε είναι το επάγγελμα που ασκούν». Παρατηρείται επίσης ότι, το άγχος που δημιουργείται αποσπά την προσοχή τους και επηρεάζει αρνητικά την αποδοτικότητά τους.

Είναι το FOMO φαινόμενο της εποχής?

Το συγκεκριμένο φαινόμενο υπήρχε παλαιότερα, ωστόσο η τεχνολογία φρόντισε να το μεγεθύνει. Όπως εξήγησε ο κύριος Σταυρινίδης «παλαιότερα μπορεί να εκφραζόταν μέσα από την ανάγκη για το κουτσομπολιό. Μέσα από την ανάγκη να βρεθούν σε άλλους χώρους κοινωνικοποίησης, να μοιραστούν αλλά και να ακούσουν τα νέα της κοινότητας και του χωριού».

Ενήλικες VS ανήλικοι

Γονείς και οριοθέτηση

Με ποιο τρόπο και σε ποια ηλικία μπορεί να μπει φρένο στην ενίσχυση αυτού του φαινομένου και των ψυχολογικών προεκτάσεων που προκαλεί; Με δεδομένο ότι τα τελευταία χρόνια παρατηρείται όλο και πιο έντονα, πως τα παιδιά ξεκινούν από μικρή ηλικία να χρησιμοποιούν ανεξέλεγκτα τις ηλεκτρονικές συσκευές, με την συγκατάθεση των γονέων, ανοίγει έτσι και το κεφάλαιο της διαχείρισης από τους γονείς.

Ψυχολόγοι επισημαίνουν πως οι γονείς θα πρέπει να θέσουν όρια στα ανήλικα παιδιά τους σε σχέση με τον χρόνο απασχόλησης με την τεχνολογία, την ποιότητα και τα Μέσα. Ωστόσο για να μπορέσουν να το κάνουν, πρέπει να ξεκινήσουν από μικρή ηλικία. Να απομακρύνουν δηλαδή νωρίς τις ηλεκτρονικές συσκευές από αυτά, ούτως ώστε να μην προκύψει μετέπειτα εξάρτηση και οι ψυχολογικές συνέπειες.

Νέοι ενήλικες και η ανάγκη για ισορροπία

Δεν είναι μόνο τα παιδιά που αποκτούν εξάρτηση. Μία βόλτα σε καφετέριες είναι αρκετή για να διαπιστωθεί πως σε παρέες που υποτίθεται πως συναντήθηκαν για να πουν τα νέα τους, περνούν την περισσότερη ώρα απορροφημένοι οι πλείστοι στο κινητό τους.

Οι νέοι ενήλικες θα πρέπει να αποκτήσουν αυτεπίγνωση και να κάνουν έλεγχο της επαφής τους με την πληροφορία που παίρνουν από την τεχνολογία και την διαδικτυακή πραγματικότητα. Ο κύριος Σταυρινίδης υπογράμμισε ότι, σε περίπτωση που αντιληφθεί κάποιος ότι έχει συμπτώματα όπως στέρηση ή εξάρτηση στα ΜΚΔ, καλό θα ήταν να βάλει ένα πρόγραμμα για το πότε χρησιμοποιεί την τεχνολογία για πληροφόρηση, πότε για δουλειά και πότε για ψυχαγωγία και διασκέδαση.

Το FOMO δεν είναι απλά ένα «trend» της ψηφιακής εποχής. Είναι ένα φαινόμενο που μπορεί να επιφέρει σημαντικές ψυχολογικές επιπτώσεις στον άνθρωπο και ιδιαίτερα στην νεότερη γενιά. Η θέσπιση ορίων στη χρήση της τεχνολογίας, η σωστή ενημέρωση και η καλλιέργεια αυτεπίγνωσης μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην διαχείριση του. Σε ένα κόσμο διαρκούς συνδεσιμότητας, η ισορροπία φαίνεται να αποτελεί το κλειδί.