Η Ιστορία δεν υπήρξε ιδιαίτερα γενναιόδωρη με τους πρωταγωνιστές της προσπάθειας, παρά τη συμβολή τους στην εισαγωγή της γυναικείας εκπαίδευσης στην Κύπρο
Η ιστορία του Σχολείου Φανερωμένης είναι διττή. Από τη μία βρίσκεται το ίδρυμα: το πρώτο Παρθεναγωγείο της Λευκωσίας, που ιδρύθηκε το 1859 με πρωτοβουλία των Επιτρόπων των Σχολείων Λευκωσίας, υπό την αιγίδα του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Α΄. Από την άλλη, βρίσκεται το κτήριο: το εμβληματικό συγκρότημα που υψώθηκε αργότερα στο κέντρο της παλιάς πόλης, σε βάση τα σχέδια του Θεόδωρου Φωτιάδη και κατέστη σύμβολο της ελληνικής εκπαίδευσης και παρουσίας στη Λευκωσία. Στο συλλογικό φαντασιακό οι δύο έννοιες συχνά συγχέονται, ωστόσο η πορεία τους δεν υπήρξε ταυτόσημη. Σήμερα, το ιστορικό κτήριο βρίσκεται ξανά σε κρίσιμο μεταίχμιο, καθώς πρέπει να αποφασιστεί ποιο ίδρυμα θα στεγάσει στο μέλλον.
Η πορεία του ιδρύματος ξεκινά τον Δεκέμβριο του 1859, όταν στις θύρες των εκκλησιών της Λευκωσίας αναρτήθηκε η ανακοίνωση για την εγκαθίδρυση της «Διδασκαλλίσης Κυρίας Ερατούς Καρύκη» στο νεοσύστατο Παρθεναγωγείο Φανερωμένης. Η ίδρυση του πρώτου σχολείου θηλέων στην πρωτεύουσα είχε προετοιμαστεί μήνες πριν, όταν, ελλείψει γυναικών εκπαιδευτικών στην Κύπρο, οι Επίτροποι απευθύνθηκαν σε Κύπριους της διασποράς στην Αθήνα ζητώντας τους να εντοπίσουν διδασκάλισσα ικανή να διδάξει όλα όσα άρμοζαν σε μια «ευγενή ανατροφή». Επέλεξαν την 17χρονη Ερατώ Καρύκη, μαθήτρια του Αρσακείου, που διακρινόταν για την επιμέλεια και την φιλομάθειά της.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Με την άφιξή της Ερατούς, η Λευκωσία έκανε ένα αποφασιστικό βήμα προς την εκπαίδευση των κοριτσιών – ένα βήμα που η ίδια η Ερατώ περιέγραψε με ενθουσιασμό στον λόγο της το 1861, μιλώντας για την ανάγκη πνευματικής αναγέννησης και για τον ρόλο των γυναικών στη διαμόρφωση του μέλλοντος του τόπου. Είναι ενδιαφέρον πάντως ότι η Ιστορία δεν υπήρξε ιδιαίτερα γενναιόδωρη με τους πρωταγωνιστές αυτής της προσπάθειας, παρά τη συμβολή τους στην εισαγωγή της γυναικείας εκπαίδευσης στην Κύπρο. Οι διαχειριστές της συλλογής μνήμης επέλεξαν να αναδείξουν τη συμβολή μεταγενέστερων πρωταγωνιστών των εθνικών αγώνων στη δημόσια σφαίρα…
Το δεύτερο μέρος της ιστορίας ξεκινά μισό αιώνα αργότερα, όταν η ελληνική κοινότητα της Λευκωσίας επιχείρησε να εγγράψει τη δική της εκδοχή της ιστορίας στον αστικό χώρο που να στέκεται σε αντιδιαστολή με την οθωμανική κληρονομιά και τις νεότερες βρετανικές επεμβάσεις που ήταν εμφανείς στον περιβάλλοντα χώρα. Στο πλαίσιο αυτό εντάχθηκαν οι μεγάλες αναπλάσεις της δεκαετίας του 1920: το Παγκύπριο Γυμνάσιο Αρρένων, η Αστική Σχολή Αγίου Αντωνίου και το νέο τότε κτήριο του Παρθεναγωγείου Φανερωμένης. Με τις αρχαιοπρεπείς προσόψεις και την επιβλητική αρχιτεκτονική τους, τα σχολεία αυτά αποτέλεσαν υλικές εκφράσεις της ελληνικότητας του χώρου, καθώς και σύμβολα που αποτύπωναν, αλλά και ενίσχυαν την επιθυμία της κοινότητας να ενσωματωθεί με τον εθνικό κορμό.
Το κτήριο πέρασε, ακολούθως, πολλές διακυμάνσεις διατηρώντας μία σταθερά: για τη χρήση του κτηρίου, καθοριστικός υπήρξε πάντα και ο ρόλος του εκάστοτε προκαθημένου της Εκκλησίας, ως θεσμικού διαχειριστή του ιστορικού συγκροτήματος. Ο τέως Αρχιεπίσκοπος, διαβλέποντας τη ραγδαία άνοδο της «βιομηχανίας» της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και τη σημασία της στην οικονομία της σύγχρονης Κύπρου, κινητοποίησε τις διαδικασίες που οδήγησαν στο –αμφιλεγόμενο– κλείσιμο του σχολείου και το άνοιγμα του δρόμου για τη μελλοντική χρήση του κτηρίου από το Πανεπιστήμιο Κύπρου. Ο νυν Αρχιεπίσκοπος συνεχίζει στην ίδια κατεύθυνση, σταθμίζοντας όμως και το εθνικό βάρος που θα φέρει ο φορέας που τελικά θα εγκατασταθεί εκεί, με ρητορική που θυμίζει, ενίοτε, τις διεκδικήσεις του προηγούμενου αιώνα.
Σήμερα, το ιστορικό κτήριο που κάποτε στέγασε το πρώτο Παρθεναγωγείο της Λευκωσίας και μέχρι πρόσφατα λειτουργούσε ως μικτό σχολείο δημοτικής και μέσης εκπαίδευσης, βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος και γίνεται ένας κόμβος όπου τέμνονται οικονομικές στρατηγικές, εκπαιδευτικές ανάγκες και συμβολικές διεκδικήσεις. Η απόφαση για το ποιο ίδρυμα θα στεγάσει δεν αφορά μόνο την εκπαίδευση, αλλά και το πώς η Λευκωσία θα επιλέξει να αφηγείται τη μνήμη της και θα χαράξει τη μελλοντική πορεία.
