ALPHA της Κυριακής

Η βουβή ιρανική κοινωνία, οι μειονότητες και η κάστα του στρατού

Με τον πόλεμο να έχει συμπληρώσει ήδη δύο εβδομάδες και με τις κοινές ισραηλινές και αμερικανικές επιθέσεις στο Ιράν να συνεχίζονται, το ερώτημα που παραμένει αναπάντητο είναι εάν τελικά το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης θα καταρρεύσει. Οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν τον απόλυτο έλεγχο της διαχείρισης των επιχειρήσεων και παρότι πολλά έχουν ειπωθεί για την κατάσταση της υγείας του νεοαναδειχθέντα Ηγέτη της Επανάστασης, Μουτζταμπά Χαμενεΐ, το ιρανικό πολιτικό κατεστημένο διατηρεί την ισχύ του.

Πυκνός μαύρος καπνός στην Τεχεράνη μετά τον ισραηλινό βομβαρδισμό στις αποθήκες υγρών καυσίμων στις βόρειες συνοικίες της πόλης

Κοινός παρονομαστής των πρόσφατων δηλώσεων, αμερικανικών και ισραηλινών, είναι ότι όσο σφοδρά κι αν πλήττονται κρατικές υποδομές, σημεία διακίνησης πετρελαίου ή ακόμα και πυρηνικές εγκαταστάσεις, μόνο ο ιρανικός λαός θα είναι αυτός που θα πετύχει να ανατρέχει το καθεστώς.

Στα μέσα της προηγούμενης εβδομάδας ακούστηκε για πρώτη φορά η μαγική φράση «λήξη του πολέμου» τόσο από τον Ντόναλντ Τραμπ, όσο και από τον ισραηλινό Υπουργό Εξωτερικών, Γκιντόν Σάαρ, οι οποίοι εμμέσως πλην σαφώς αποδέχθηκαν το ενδεχόμενο πως η καθεστωτική αλλαγή ‘μπορεί να περιμένει’ το απώτερο μέλλον, μετά το τέλος της τρέχουσας αναμέτρησης. Εάν όμως λήξει ο πόλεμος, με τους Φρουρούς της Επανάστασης να συνεχίζουν να διακυβερνούν τη χώρα, έστω με λιγότερη δύναμη στα χέρια τους, τότε θα αποτελεί ζήτημα χρόνου η ανάκαμψή τους, χωρίς να αποκλείεται ακόμα μία πολεμική σύγκρουση. Ειδικά όσον αφορά τις ΗΠΑ, θα ήταν τουλάχιστον αφελές να θεωρηθεί πως οι πόλεμοι κερδίζονται με αυτοαναφορικούς νικητήριους διθυράμβους, που θα σηματοδοτήσουν και την μαζική αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή – κάτι που απεύχονται οι Ισραηλινοί. Και πράγματι, σε μία τέτοια περίπτωση, οι τιμές του πετρελαίου θα μειωθούν. Αλλά η επιβίωση του καθεστώτος της Τεχεράνης θα ερμηνευθεί ως μία ξεκάθαρη ήττα για τις ΗΠΑ, την οποίαν οι τοπικοί τους σύμμαχοι θα πληρώσουν στο μέλλον πολύ ακριβά.

Πού βρίσκεται η αντιπολίτευση;

Ο τακτικός ιρανικός στρατός διατηρεί την δική του σιωπή

Μπορεί οι αντικαθεστωτικοί τηλεοπτικοί σταθμοί, που εδρεύουν στις Ηνωμένες Πολιτείες (VOA Persian) ή στη Βρετανία (BBC Farsi και Iran International) να δίνουν τον ρυθμό, ο διάδοχος του θρόνου Ρεζά Παχλεβί να πραγματοποιεί συνεντεύξεις και να συστήνει αντικαθεστωτικές δράσεις,– αλλά εάν ο μέσος Ιρανός πολίτης δεν δράσει συντεταγμένα και υπό την ηγεσία μίας προσωπικότητας που ζει στη χώρα και διαθέτει επιρροή, τότε το Ιράν δεν πρόκειται να αλλάξει.

Σε καθαρά πρακτικό επίπεδο, η ακριβής καταγραφή των τάσεων της ιρανικής κοινωνίας είναι αδύνατη σήμερα. Τα εγχώρια ΜΜΕ τελούν υπό πλήρη καθεστωτικό έλεγχο, με εξαίρεση κάποιες αποσπασματικές επιτυχίες ισραηλινών χάκερ, που κάποιες φορές κατάφεραν να παρεμβάλουν αντικαθεστωτικά βίντεο στις κρατικές τηλεοπτικές συχνότητες. Κατά τα άλλα, οι θριαμβευτικές ισραηλινές ανακοινώσεις ότι «καταστράφηκε πλήρως ο προπαγανδιστικός μηχανισμός του καθεστώτος» με τον βομβαρδισμό των κεντρικών στούντιο της κρατικής ιρανικής τηλεόρασης, γρήγορα διαψεύσθηκαν. Τρεις μόλις ώρες μετά την πρόσφατη ισραηλινή αεροπορική επιδρομή, τα συνολικά δέκα κρατικά τηλεοπτικά κανάλια άρχιζαν να εκπέμπουν ξανά το ένα μετά το άλλο. Την ίδια στιγμή, διατηρείται ακόμα η γνωστή ιρανική «πολυφωνική ομοφωνία» των πολλών ημιεπίσημων πρακτορείων ειδήσεων, που το καθένα τους εκφράζει πλείστα θεσμικά παρακλάδια, όπως την κυβέρνηση, τους Φρουρούς της Επανάστασης, τις επαγγελματικές συντεχνίες, τους φοιτητικούς συλλόγους, τους αγροτικούς συνεταιρισμούς κ.ο.κ. Η απόφαση της κυβέρνησης να μειώσει την ταχύτητα του ίντερνετ έχει ως αποτέλεσμα οι μεμονωμένοι αντικαθεστωτικοί πυρήνες σε όλη τη χώρα να μην μπορούν πια να αναρτήσουν βίντεο στην πλατφόρμα Χ με στιγμιότυπα από τις λαϊκές διαμαρτυρίες. Η ιρανική κυβερνοασφάλεια κατάφερε τελικά να μπλοκάρει πολλές από τις δωρεάν υπηρεσίες του δικτύου Starlink, που παρείχε ο Ίλον Μασκ.  Έτσι, σήμερα, οι αντικαθεστωτικές φωνές σιγούν σχεδόν ολοκληρωτικά (παρότι η λέξη «σχεδόν» έχει την δική της σημασία).

Τέλος, με δεδομένο ότι Ισραήλ και ΗΠΑ επικεντρώθηκαν την εβδομάδα που πέρασε σε στόχους που επηρεάζουν την καθημερινότητα του μέσου ιρανού – όπως, για παράδειγμα, ο κατά τα άλλα θεαματικός βομβαρδισμός μίας σειράς αποθηκών υγρών καυσίμων στην βόρεια Τεχεράνη, που γέμισε την πόλη με πυκνό μαύρο καπνό -, είχε ως αποτέλεσμα ο κόσμος να κλειστεί στο σπίτι, και όχι φυσικά να βγει στους δρόμους για να εκδηλώσει την αγανάκτησή του, όπως πολύ ισραηλινοί αναλυτές δήλωναν ότι ανέμεναν, προκαλώντας θυμηδία ακόμα και στους πιο καλόπιστους ισραηλινούς τηλεθεατές.

Υπάρχουν όμως κάποιες ενδιαφέρουσες ενδείξεις, που αξίζει να επισημανθούν.

Η επανεμφάνιση των μικρο-drones

Από το βράδυ της περασμένης Τετάρτης (11/3) έως και τα ξημερώματα της Πέμπτης (12/3) οι ισραηλινοί βομβαρδισμοί στόχευσαν συστηματικά τα φυλάκια ελέγχου που έστησε σε διάφορα σημεία της Τεχεράνης και άλλων πόλεων η παραστρατιωτική δύναμη «Μπασίτζ», που υπάγεται στους Φρουρούς της Επανάστασης. Οι ισραηλινές επιδρομές υψίστης ακριβείας αιφνιδίασαν τα στελέχη των «Μπασίτζ», που κατά την περίοδο των μεγάλων διαδηλώσεων δρούσαν ως οι «καταδότες της διπλανής πόρτας». Εκείνη την νύχτα, πυρήνες της αντιπολίτευσης κατάφεραν να αναρτήσουν στο διαδίκτυο εντυπωσιακά βίντεο που έμοιαζαν με σκηνές κινηματογραφικής ταινίας. Πολλά υπηρεσιακά αυτοκίνητα των «Μπασίτζ» καίγονταν ξαφνικά χωρίς να υπάρχει εμφανής αιτία, προκαλώντας νεκρούς και τραυματίες. Ταυτόχρονα έκαναν την εμφάνισή τους σε πολλές ιρανικές πόλεις μικρο-drones, που προφανώς είχαν εκτοξευθεί από ιρανικό έδαφος, καθότι οι τεχνικές τους δυνατότητες επιτρέπουν πτήσεις μόνο λίγων χιλιομέτρων.

Αυτά τα  πρωτόγνωρα περιστατικά επιβεβαιώθηκαν από το ίδιο το καθεστώς, με αποσπασματικές αναφορές του ημιεπίσημου πρακτορείου ειδήσεων Fars, που εκφράζει τους Φρουρούς της Επανάστασης. Το Fars δεν αποφάσισε ξαφνικά να παρακάμψει την λογοκρισία. Ήθελε να προστατεύσει τα στελέχη των «Μπασίτζ» που βρίσκονταν σε άλλες πόλεις εκείνη την περίεργη νύχτα. Η ύπουλη δράση των μικρο-drones θύμιζε την εκτέλεση του τότε επικεφαλής του στρατιωτικού σκέλους της Χαμάς, Ισμαήλ Χανίγια, όταν βρέθηκε στην Τεχεράνη στις 31 Ιουλίου 2024 και σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, είχε σχεδιαστεί από την Μοσάντ. Εξίσου βέβαιο θεωρείται ότι σε εκείνη την περίπτωση, ιρανοί πολίτες βρέθηκαν πρόθυμοι να την συνδράμουν – και αυτό δεν αποκλείεται καθόλου να συνέβη ακριβώς το ίδιο, εκ μέρους αντικαθεστωτικών ιρανικών κύκλων που φέρονται να έδρασαν τις νυχτερινές ώρες από το βράδυ της 11/3 έως τα ξημερώματα της 12/3.

Οι Κούρδοι

Δεν πρέπει να παραβλέψουμε την κινητικότητα που παρατηρήθηκε το περασμένο σαββατοκύριακο (7-8/3) στην μεθόριο Ιράν-Βορείου Ιράκ. Εκείνο το διήμερο διεθνή μέσα μετέδιδαν ότι σημαντικές ένοπλες κουρδικές ομάδες ήταν έτοιμες να εισβάλουν από το Κουρδικό Βόρειο Ιράκ στο βορειοδυτικό Ιράν για να ενισχύσουν τους μειονοτικούς ομοεθνείς τους. Τις ίδιες ακριβώς μέρες, ισραηλινά και αμερικανικά βομβαρδιστικά επικεντρώνονταν σε στόχους των Φρουρών της Επανάστασης και των «Μπασίτζ» στην ιρανική επαρχία Ιλάμ, που συνορεύει με το Ιράκ. Σε επικοινωνιακό επίπεδο, αμερικανικά και ισραηλινά μέσα τόνιζαν τον ρόλο που θα κληθούν να παίξουν στο μέλλον οι εθνοτικές μειονότητες που διαβιούν στο Ιράν για να διαμορφώσουν την «επόμενη μέρα» της χώρας.

Έκτοτε, και χωρίς κανέναν εμφανή λόγο, οι δημόσιες αναφορές για την δραστηριότητα των Κούρδων τόσο εντός του Ιράν, όσο και όσων φέρονταν έτοιμοι να εισβάλουν σε αυτό, ξαφνικά σταμάτησαν να μεταδίδονται. Η επικαιρότητα ‘ξέχασε’ αυτήν την υπόθεση. Κανείς όμως δεν είναι σε θέση να γνωρίζει σήμερα εάν η ξαφνική απόλυτη ειδησεογραφική σιγή σημαίνει απαραίτητα και αδράνεια επί του πεδίου.

Η κάστα του τακτικού ιρανικού στρατού

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί μία σημαντική λεπτομέρεια: Εδώ και 15 μέρες πολέμου, Ισραήλ και Ηνωμένες Πολιτείες δεν ανέφεραν ποτέ ότι έπληξαν θέσεις του τακτικού ιρανικού στρατού. Όλες οι επιθέσεις τους στόχευσαν εγκαταστάσεις και αξιωματούχους των Φρουρών της Επανάστασης, της κυβέρνησης, ανώτερους κληρικούς και τον άμεσο οικογενειακό περίγυρο. Ανεπισήμως, ο τακτικός στρατός του Ιράν,  έχει τεθεί περίπου στο απυρόβλητο. Πλείστες είναι μάλιστα οι αναφορές που πιστοποιούν ότι ο τακτικός στρατός όχι μόνο δεν επλήγη, αλλά συνεχίζει να εκτελεί τα καθήκοντά του στο εσωτερικό της χώρας σε συνθήκες που δεν απέχουν πολύ από την κανονικότητα.

Τα στελέχη του προέρχονται από την «κλειστή κάστα» των στρατιωτικών οικογενειών, πολλές από τις οποίες είχαν υπηρετήσει από γενιά σε γενιά από την εποχή του Σάχη μέχρι σήμερα. Διατήρησαν βολικές αποστάσεις από το θρησκευτικό κατεστημένο, αποφεύγοντας ενσυνείδητα οποιαδήποτε ιδεολογική τοποθέτηση που θα τους εξέθετε. Για την πλειονότητα των αξιωματούχων του τακτικού ιρανικού στρατού, είναι ζήτημα οικογενειακής παράδοσης να ανήκουν σε αυτόν. Ιδεολογικά αποστασιοποιημένοι από το θρησκευτικό κατεστημένο της Ισλαμικής Επανάστασης του 1979, κράτησαν αποστάσεις και από τους – καθαρά καθεστωτικούς – Φρουρούς της Επανάστασης, που το καθεστώς τους δημιούργησε για να διαφυλάττουν τη σημερινή θρησκευτική/πολιτική ελίτ.

Έτσι, σήμερα, ο τακτικός ιρανικός στρατός διατηρεί την δική του, ξεχωριστή σιωπή. Μία σιωπή που κάποια στιγμή εκτιμάται πως θα λήξει.