ALPHA της Κυριακής

Μετά από 17 χρόνια, για πρώτη φορά Λιβανέζος Πρόεδρος επισκέφθηκε την Άγκυρα. Γιατί τώρα;

Για πρώτη φορά μετά από 17 χρόνια και για μόλις τρίτη φορά στην 70χρονη Ιστορία των διμερών σχέσεων μεταξύ Τουρκίας και Λιβάνου, ο Πρόεδρος Ζοζέφ Αούν επισκέφθηκε την Άγκυρα την περασμένη Πέμπτη (30/7). Η μονοήμερη αυτή επίσκεψη αποδείχθηκε σαφώς αδικημένη ως προς την ειδησεογραφική της κάλυψη. Ωστόσο, η δημοσιογραφική σιγή δεν πρέπει να μας παρασύρει ότι ήταν μία επίσκεψη αβροφροσύνης, στερούμενης ουσιαστικού περιεχομένου.

Αντιθέτως, αξίζει να αναφερθεί ότι σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές σε Ισραήλ, ΗΠΑ και Λίβανο ανέφεραν πως παρατηρήθηκε έντονη κινητικότητα από το φιλοϊσραηλινό λόμπι των ΗΠΑ και από ισχυρούς μαρωνιτικούς επιχειρηματικούς παράγοντες, για να αποτρέψουν την επίσκεψη Αούν στην Τουρκία. Ο λόγος που πρόβαλαν ήταν ότι μία τυχόν ανάμιξη του τουρκικού παράγοντα στα λιβανικά πράγματα θα μείωνε την δυναμικότητα των επαφών μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου, που πραγματοποιούνται υπό την αιγίδα και καθοδήγηση του Στέητ Ντηπάρτμεντ και του ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο προσωπικά. Από την άλλη όμως, υπήρχαν οι συστάσεις του ειδικού συμβούλου του Λευκού Οίκου για ζητήματα Τουρκίας-Συρίας-Λιβάνου, Τόμας Μπάρακ, τις οποίες ο Πρόεδρος Αούν αδυνατούσε να αγνοήσει.

Τελικά, μπορεί η επίσκεψη Αούν στην Τουρκία να μην ακυρώθηκε, αλλά το γεγονός ότι ο Λιβανέζος Πρόεδρος δεν συνοδεύθηκε από κανέναν υπουργό και δεν υπέγραψε καμία συμφωνία, ίσως να σημαίνει πως οι παρασκηνιακές αντιδράσεις δεν έγιναν άδικα. Παρ’ όλα αυτά όμως, όσα ανακοινώθηκαν από τους Αούν και Ερντογάν στην κοινή συνέντευξη τύπου μετά την κατ’ ιδίαν συνάντησή τους, ως επίσης και όσα διέρρευσαν, έχουν ένα ενδιαφέρον ιδιαίτερο.

«Φοβού τους Δαναούς..»

Με αφορμή διαρροές που δημοσίευσε ο ειδησεογραφικός ιστότοπος Middle East Eye, συχνός εκφραστής απόψεων που εκπορεύονται από το περιβάλλον του άξονα Κατάρ-Τουρκίας, διατυπώθηκε εμμέσως πλην σαφώς η απογοήτευση της Άγκυρας για την ‘ευγενική απομάκρυνση’ της Βηρυτού τα τελευταία χρόνια από τις τουρκικές επιδιώξεις. Μάλιστα, κατά την κοινή συνέντευξη τύπου, ο Πρόεδρος Ερντογάν φρόντισε να μην κρύψει την απογοήτευσή του γι’ αυτό. Άφησε μάλιστα να εννοηθεί ότι η Τουρκία ήταν πάντα και συνεχίζει να πρόθυμη να προσφέρει τις καλές της υπηρεσίες προκειμένου να ενδυναμωθεί θεσμικά η λιβανική κρατική κυριαρχία, αναφέροντας ως παράδειγμα την βοήθεια που προσφέρει για ακριβώς τον ίδιο σκοπό στη Συρία του προσωρινού Προέδρου της, Άχμαντ Αλ-Σάρα. Με άλλα λόγια, η Άγκυρα δεν κρύβει ότι θεωρεί τον Λίβανο ως προέκταση της τουρκικής επιρροής επί του εδάφους της Συρίας – μία άποψη που επιβεβαιώνεται ξεκάθαρα από «καλά ενημερωμένη διπλωματική πηγή», την οποίαν επικαλείται εκτενώς το δημοσίευμα του Middle East Eye.

Ο Τούρκος Πρόεδρος, όμως, αποφάσισε να γίνει ακόμα πιο σαφής. Εξέφρασε ξεκάθαρα την πρότασή του να αποστείλει τουρκικά στρατεύματα στον Νότιο Λίβανο και συγκεκριμένα στην μεθόριο Λιβάνου-Ισραήλ-Συρίας, ενόψει της οριστικής λήξης της παρουσίας της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ (UNIFIL) που έχει οριστεί για τις 31 Δεκεμβρίου 2026.

Ανταπαντώντας, ο Πρόεδρος Ζοζέφ Αούν, φάνηκε να εκφράζει εμμέσως τις επιφυλάξεις του, τονίζοντας πως η κυβέρνησή του είναι πλέον επιφορτισμένη στην ενίσχυση της αξιοπιστίας των κρατικών λιβανικών θεσμών – άρα και του στρατού -. Έδωσε έμφαση στην ανάγκη ανάκτησης της διατήρησης της κρατικής κυριαρχίας της χώρας του, αξιοποιώντας ευφυείς συνειρμούς με αφετηρία την φράση «Ειρήνη στην Πατρίδα, Ειρήνη στον Κόσμο», μία από τις γνωστότερες ρήσεις του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ. Με άλλα λόγια, ο Πρόεδρος Αούν υπενθύμισε ότι ο Λίβανος δεν έχει την πολυτέλεια να εμπλέκει πρόσθετες αφορμές πολώσεων στο εσωτερικό της χώρας του. Τουλάχιστον αυτό αφέθηκε να εννοηθεί.

Από την άλλη, με βάση τουρκικές διαρροές, υπάρχει ένα πρόσθετο σημείο που δείχνει να ενόχλησε την Άγκυρα σε σχέση με την τωρινή λιβανική κυβέρνηση. Η Τουρκία θα ανέμενε να υπάρξει μία πρότερη συνεννόηση, ή έστω, μία στοιχειώδης ενημέρωση, εκ μέρους της κυβέρνησης Αούν, προτού η τελευταία αποφασίσει να οριστικοποιήσει την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών Λιβάνου-Κυπριακής Δημοκρατίας. Η συμφωνία Λιβάνου-ΚΔ έχει εκληφθεί από την Τουρκία ως συνέχεια ενός προγενέστερου «δυσάρεστου συμβάντος», που δεν είναι άλλο από την υπογραφή της συμφωνίας θαλάσσιας οριοθέτησης Λιβάνου-Ισραήλ τον Οκτώβριο του 2022 – μία εξέλιξη που, όλως περιέργως, η Τουρκία θεωρούσε πως θα έπρεπε να την αφορά.. Με άλλα λόγια, η Τουρκία αναμένει από τον Λίβανο να αναλάβει μία ξεκάθαρη θέση σε ποιο ακριβώς ενεργειακό στρατόπεδο της περιοχής θέλει να ενταχθεί – και σε ποιο όχι. Ο Λίβανος, όμως, εν μέσω μίας τόσο ρευστής συγκυρίας, δεν αισθάνεται υποχρεωμένος να λάβει οριστικές αποφάσεις – και ίσως, δικαίως.

Οι παλιές τουρκικές αμαρτίες στον Λίβανο

Ένα πρώτο συμπέρασμα από την πρόσφατη επίσκεψη Αούν στην Άγκυρα θα μπορούσε να συνοψίζεται από την φράση «Έλλειψη αμοιβαίας εμπιστοσύνης». Από την άλλη όμως, διαφαίνεται πως η τουρκική θεώρηση της πορείας των σχέσεων με τον Λίβανο, μάλλον συνοψίζεται στις λέξεις «Έλλειψη πολιτικής μνήμης».

Προφανώς το Προεδρικό στην Άγκυρα δεν συνειδητοποίησε το βαρύ αποτύπωμα που άφησε στην λιβανική συλλογική μνήμη η τουρκική ανάμιξη στις εσωτερικές υποθέσεις του Λιβάνου. Αρκεί να ανατρέξει κανείς στο 2019, όταν ο μέσος λιβανέζος πολίτης κλήθηκε να πληρώνει πανάκριβα το ηλεκτρικό ρεύμα που παρήγαγαν τουρκικές πλωτές γεννήτριες, εν μέσω μίας γενικής οικονομικής κατάρρευσης. Ήταν η εποχή που πλήθη έβγαιναν στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν μεταξύ άλλων και για το σκάνδαλο που αποκάλυπτε πως η κατακόρυφη αύξηση της τιμής του ρεύματος οφειλόταν σε ύποπτες συναλλαγές μεταξύ τουρκικών επιχειρηματικά κύκλων και του στενού περιβάλλοντος του τότε Λιβανέζου Πρωθυπουργού Νατζίμπ Μικάτι. Τα γεγονότα εκείνης της εποχής, οι μαζικές διαδηλώσεις και το γενικότερο πολιτικό αδιέξοδο συναποτέλεσαν ένα σκηνικό διάλυσης, που κατέληξε στην πολύνεκρη έκρηξη στο λιμάνι της Βηρυτού τον Αύγουστο του 2020, με μία Τουρκία που δεν ήταν τότε ‘απολύτως απούσα’ σε όσα διαδραματίζονταν στον ταλαιπωρημένο Λίβανο. Λαμβάνοντας, λοιπόν, όλα αυτά υπόψιν, όποιος λογογράφος του Προεδρικού της Άγκυρας επιμελήθηκε του κειμένου που είχε μπροστά του ο Πρόεδρος Ερντογάν στην συνέντευξη τύπου με τον λιβανέζο ομόλογό του, θα έπρεπε να επιδείξει περισσότερο τακτ και να μην συμπεριλάβει το όνομα του Νατζίμπ Μικάτι, ο οποίος, ένα δεκαήμερο πριν την επίσκεψη Αούν στην Τουρκία, είχε συναντηθεί με τον Τούρκο Πρόεδρο «προκειμένου να προετοιμάσει κατάλληλα το κλίμα».

Η λεβαντίνικη ευγένεια και ο αρχηγός του IDF

Ο Πρόεδρος Αούν, κατά την μονοήμερη επίσκεψή του στην Άγκυρα, απέδειξε ότι ξέρει τι σημαίνει λεβαντίνικη αστική ευγένεια. Ήλθε, είδε, άκουσε, απήλθε και, εξ όσων έγιναν γνωστά, δεν δεσμεύθηκε για τίποτα. Παράλληλα, φρόντισε να μην δυσαρεστήσει τον αμερικανό ειδικό σύμβουλο, αρμόδιο για ζητήματα Τουρκίας-Συρίας-Λιβάνου, Τόμας Μπάρακ..

Από την άλλη όμως, η λεβαντίνικη ευγένεια είναι μία έννοια άγνωστη στο Ισραήλ. Δεν πρέπει να θεωρείται τυχαία σύμπτωση ότι, ακριβώς την παραμονή της επίσκεψης Αούν στην Άγκυρα, και αφού διαπιστώθηκε ότι οι προσπάθειες αποτροπής της απέτυχαν, επέλεξε ο αρχηγός του IDF, υποστράτηγος Εγιάλ Ζαμίρ, να πραγματοποιήσει έκτακτη επιθεώρηση στις ισραηλινές δυνάμεις στον Λίβανο. Δεν ήταν τυχαία και η δήλωσή του στα ισραηλινά ΜΜΕ, λέγοντας μεταξύ άλλων ότι, ανεξάρτητα από την πορεία των επαφών Ισραήλ-Λιβάνου, ο IDF θα προωθήσει τις δυνάμεις του βορειότερα εντός του Λιβάνου «εάν και εφόσον χρειαστεί», αποστέλλοντας σαφή μηνύματα τόσο στον Πρόεδρο Αούν, όσο και στην Άγκυρα που δείχνει πρόθυμη να αντικαταστήσει τις δυνάμεις του ΟΗΕ στην λιβανοίσραηλινή μεθόριο.