ALPHA της Κυριακής

Η εμφάνιση του Μοχάμαντ Νταχλάν προβληματίζει τη Φατάχ και τον Πρόεδρο Αμπάς

Η αλήθεια είναι ότι πολύ λίγοι ήταν αυτοί που ξαφνιάστηκαν, όταν αργά χθες το απόγευμα (Σάββατο 10 Οκτωβρίου) ανακοινώθηκε η αναβολή των παλαιστινιακών βουλευτικών εκλογών, που είχαν προγραμματιστεί για τις 28 Νοεμβρίου. Προηγήθηκαν αλυσιδωτά γεγονότα, που μοιραία θύμισαν την ανάλογη αναβολή των παλαιστινιακών βουλευτικών εκλογών, οι οποίες επρόκειτο να διεξαχθούν τον Μάιο του 2021.

Και μπορεί η σημερινή κατάσταση που επικρατεί στο Παλαιστινιακό να μη διαφέρει σε πολλά από τότε, πλην όμως, αν κάτι παραμένει σταθερό, είναι ότι ο δρόμος των Παλαιστινίων πολιτών στη Δυτική Όχθη και τη Γάζα παραμένει και σήμερα ανηφορικός και δύσβατος. Αρκεί να επισημανθεί ότι η τελευταία φορά που οι πολίτες της Παλαιστινιακής Αρχής εξέλεξαν το κοινοβούλιο τους ήταν πριν από είκοσι ολόκληρα χρόνια, στις 25 Ιανουαρίου 2006. Και η Ιστορία βρίσκει πάντα τον δικό της τρόπο να επαναλαμβάνεται.

Οι λόγοι της αναβολής

Με μακροσκελή ανακοίνωσή της, η Εκτελεστική Επιτροπή της PLO έκρινε χθες ότι δεν είναι ώριμες οι συνθήκες για να πραγματοποιηθούν οι εκλογές της 28ης Νοεμβρίου. Μεταξύ των λόγων που επικαλέστηκε περιλαμβάνονται η έκρυθμη κατάσταση στη Δυτική Όχθη, οι επανειλημμένες παραβιάσεις των όρων των Συμφωνιών του Όσλο εκ μέρους του Ισραήλ, με επίκεντρο την επέκταση των εβραϊκών εποικισμών, καθώς και η ολοένα αυξανόμενη βία που ασκούν νεαροί Εβραίοι έποικοι σε παλαιστινιακά χωριά. 

Ως πρόσθετες αιτίες αναφέρονται η στασιμότητα στην εφαρμογή του Σχεδίου Τραμπ για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα, η απουσία διεθνούς δύναμης σταθεροποίησης και παλαιστινιακής αστυνομίας στον θύλακα, καθώς και η αδυναμία της Κεντρικής Εκλογικής Επιτροπής και των παρατηρητών να εισέλθουν στη Λωρίδα της Γάζας. Παράλληλα, η Εκτελεστική Επιτροπή της PLO, η οποία αποτελεί τον φορέα-ομπρέλα της πλειοψηφίας των παλαιστινιακών πολιτικών παρατάξεων, επισημαίνει ότι το Ισραήλ εξακολουθεί να μην επιτρέπει τη διενέργεια των παλαιστινιακών βουλευτικών εκλογών στις αραβικές συνοικίες της Ανατολικής Ιερουσαλήμ, την οποία η Παλαιστινιακή Αρχή ορίζει ως «αναπόσπαστο τμήμα της επικράτειάς της και μελλοντική πρωτεύουσα του ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους». 

Μαχμούντ Αμπάς – Πρόεδρος Παλαιστινιακής Αρχής

Την ίδια ημέρα, ο Πρόεδρος Μαχμούντ Αμπάς εξέδωσε διάταγμα με το οποίο όρισε ότι στις 11 Σεπτεμβρίου 2027 θα πραγματοποιηθούν ταυτόχρονα οι προεδρικές και οι βουλευτικές εκλογές, οι οποίες επρόκειτο αρχικά να διεξαχθούν στα τέλη του προσεχούς Νοεμβρίου.

Οι δημοτικές εκλογές έγιναν ομαλά. Γιατί όχι και οι βουλευτικές;

Μία πρώτη απορία που ενδεχομένως να προκύπτει σχετίζεται με την ομαλή διεξαγωγή των πρόσφατων δημοτικών εκλογών, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν στις 25 Απριλίου 2026. Και τότε δεν επικρατούσε ηρεμία στη Δυτική Όχθη. Οι βίαιες επιθέσεις των Εβραίων εποίκων συνεχίζονταν. Και τότε το Σχέδιο Τραμπ παρέμενε ημιτελές. Και τότε δεν είχε αναπτυχθεί η προβλεπόμενη διεθνής δύναμη σταθεροποίησης στη Γάζα. Και παρ’ όλα αυτά, η εκλογική διαδικασία στη Δυτική Όχθη διεξήχθη ομαλά. 

Η ψηφοφορία αφορούσε 90 δημοτικά και 93 κοινοτικά συμβούλια, ενώ στη Λωρίδα της Γάζας περιορίστηκε στον δήμο Ντιρ Αλ-Μπάλαχ. Συνολικά, στον εκλογικό σχεδιασμό περιλαμβάνονταν 420 τοπικές αρχές, χωρίς, ωστόσο, να διεξαχθεί ψηφοφορία σε όλες. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι υποψήφιοι ανακηρύχθηκαν νικητές χωρίς εκλογική διαδικασία, ενώ σε άλλες δεν υπήρχαν πλήρεις υποψηφιότητες. Αξίζει, μάλιστα, να σημειωθεί ότι η ψηφοφορία στον Ντιρ Αλ-Μπάλαχ πραγματοποιήθηκε υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, με την Κεντρική Εκλογική Επιτροπή να προσαρμόζει τα εκλογικά κέντρα στην πραγματικότητα που έχει διαμορφώσει ο πόλεμος. Και κάπως έτσι, η Παλαιστινιακή Αρχή επιχείρησε να διατηρήσει ζωντανή τη διαδικασία πολιτικής εκπροσώπησης και στις δύο παλαιστινιακές επικράτειες.

Όμως, προτού καταλήξουμε σε λανθασμένα συμπεράσματα, δεν πρέπει να παραβλέψουμε μία σημαντική λεπτομέρεια. Ανέκαθεν, οι παλαιστινιακές δημοτικές εκλογές είχαν πρωτίστως «οικογενειακό» χαρακτήρα και όχι παραταξιακό. Στην πραγματικότητα, σε κάθε δημοτική και κοινοτική εκλογική αναμέτρηση, τα μεγάλα «σόγια» μετρούν την επιρροή τους, με τις πολιτικές παρατάξεις να παραμένουν στο περιθώριο, παρακολουθώντας διακριτικά τις τοπικές παραταξιακές και ιδεολογικές τάσεις. Και το ζήτημα τελειώνει εκεί.

Οι δηλώσεις του Τζιμπρίλ Ρατζούμπ και η «σφήνα» του Μοχάμαντ Νταχλάν

Οι εκλογές της 28ης Νοεμβρίου 2026 είχαν προκηρυχθεί με προεδρικό διάταγμα στις 9 Ιουλίου 2026. Ωστόσο, η γενικότερη ακινησία που επικρατούσε στην πολιτική σκηνή προκαλούσε ερωτήματα ως προς τις προοπτικές της εκλογικής διαδικασίας. Παρά το γεγονός ότι το εκλογικό πλαίσιο είχε ήδη καθοριστεί με νομοθετικές ρυθμίσεις, οι πολιτικές διαφωνίες και οι δυσκολίες προετοιμασίας τροφοδοτούσαν αμφιβολίες για το κατά πόσο οι εκλογές θα μπορούσαν τελικά να διεξαχθούν στην προγραμματισμένη ημερομηνία. Παράλληλα, πλήθαιναν οι φήμες ότι οι βουλευτικές εκλογές, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, πιθανότατα δεν θα πραγματοποιούνταν.

Ως πρώτη σαφή ένδειξη ότι οι εκλογές θα αναβάλλονταν εκλήφθηκαν οι δηλώσεις του Γενικού Γραμματέα της Εκτελεστικής Επιτροπής της Φατάχ, Τζιμπρίλ Ρατζούμπ. Μιλώντας σε δημοσιογράφους στη Ραμάλα στις 10 Σεπτεμβρίου, ξεκαθάρισε ότι «οι επικείμενες βουλευτικές εκλογές δεν θα γίνουν στην ώρα τους», προσθέτοντας ότι «πρώτα θα γίνουν οι προεδρικές εκλογές». Ενδιαφέρουσα ήταν, μάλιστα, η διατύπωση του ότι «οι προεδρικές εκλογές θα επιλύσουν πολλά προβλήματα, καθότι δεν είναι πολυδάπανες και τα ζητήματα επιλύονται με ευρύτερες συγκλίσεις», αφήνοντας ουσιαστικά ανοιχτό το ενδεχόμενο να μη διεξαχθούν καν οι βουλευτικές εκλογές.

Τζιμπρίλ Ρατζούμπ – Γ.Γ. Εκτελεστικής Επιτροπής Φατάχ

Στο μεταξύ, ένα δεύτερο δεδομένο φαινόταν να περιπλέκει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Λίγο πριν από τις δηλώσεις του Τζιμπρίλ Ρατζούμπ, είχαν ενταθεί οι αναφορές για πολιτικές επαφές του Μοχάμαντ Νταχλάν –του σημαντικότερου πολιτικού και προσωπικού αντιπάλου του νυν Προέδρου Μαχμούντ Αμπάς, ο οποίος ζει τα τελευταία χρόνια μόνιμα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα– με παράγοντες της Χαμάς και της Ισλαμικής Τζιχάντ. Στόχος των επαφών φέρεται να ήταν η διαμόρφωση ενός κοινού πολιτικού μετώπου που θα μπορούσε να αποτελέσει αντίπαλο πόλο της κυβερνώσας παράταξης Φατάχ. Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε η προσπάθεια προσέγγισης της παράταξης του Νταχλάν, γνωστής ως «Ρεύμα Δημοκρατικής Μεταρρύθμισης», με τη Χαμάς και την Ισλαμική Τζιχάντ. Ωστόσο, χρειάζεται διάκριση ανάμεσα στις πολιτικές επαφές και στην επίσημη συγκρότηση ενός ενιαίου εκλογικού συνασπισμού, η οποία δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη χωρίς σαφή επιβεβαίωση. Σε κάθε περίπτωση, οι κινήσεις αυτές φέρονται να έχουν προκαλέσει ανησυχία στο περιβάλλον του Προέδρου Αμπάς και στην παράταξη Φατάχ εν γένει. Αξίζει, μάλιστα, να σημειωθεί ότι ο Νταχλάν, η Χαμάς και η Ισλαμική Τζιχάντ δεν εκπροσωπούνται στην Εκτελεστική Επιτροπή της PLO, με όσα πολλά αυτό συνεπάγεται για τις εσωτερικές ισορροπίες του παλαιστινιακού πολιτικού συστήματος.

Μοχάμαντ Νταχλάν

Παράλληλα, όμως, όπως πληροφορήθηκε ο «Alpha της Κυριακής», παλαιστινιακές πηγές στη Ραμάλα άφηναν ανοιχτό το ενδεχόμενο να μετατεθούν οι βουλευτικές εκλογές του Νοεμβρίου, πιθανότατα για τον Μάρτιο του 2027. Αιτία γι’ αυτό ήταν, προφανώς, η επιθυμία να μην δυσαρεστηθούν ορισμένες δυτικές κυβερνήσεις, αλλά και η διακυβέρνηση Τραμπ, οι οποίες θα ήθελαν να νομιμοποιηθούν δημοκρατικά οι πολιτειακοί θεσμοί της Παλαιστινιακής Αρχής. Το δεδομένο αυτό θεωρείται απαραίτητο για την ομαλή εφαρμογή του Σχεδίου Τραμπ, ειδικά ως προς το στάδιο που προβλέπει την ανάληψη του πλήρους ελέγχου της Λωρίδας της Γάζας από την Παλαιστινιακή Αρχή. Τα παλαιστινιακά κέντρα λήψης αποφάσεων φέρονταν επίσης διατεθειμένα να συζητήσουν το ενδεχόμενο να επισπευσθούν για τον Μάρτιο του 2027 και οι προεδρικές εκλογές, οι οποίες θα έδιναν ένα ομαλό «τέλος» στην, κατά κοινή ομολογία, εξαιρετικά μακρά περίοδο διακυβέρνησης του Προέδρου Μαχμούντ Αμπάς. Πλην όμως, η αυξανόμενη πολιτική κινητικότητα γύρω από τον Μοχάμαντ Νταχλάν φαίνεται ότι άρχισε να προβληματίζει σοβαρά τα ανώτερα κλιμάκια της κυβερνώσας Φατάχ.

Το αναμενόμενο «αγκάθι» της Ανατολικής Ιερουσαλήμ

Ένα τρίτο δεδομένο που φαίνεται να επηρέασε σημαντικά τις εξελίξεις σχετίζεται με μία είδηση που μετέδωσε την Τετάρτη (7/10) η κρατική ισραηλινή τηλεόραση. Επικαλούμενη ισραηλινές κυβερνητικές πηγές, μετέδωσε ότι μέλη της Κεντρικής Εκλογικής Επιτροπής της Παλαιστινιακής Αρχής υπέβαλαν αίτημα στις ισραηλινές αρχές να επιτραπεί η λειτουργία εκλογικών κέντρων στις αραβικές συνοικίες της Ανατολικής Ιερουσαλήμ, ενόψει των παλαιστινιακών βουλευτικών εκλογών του Νοεμβρίου. Το αίτημα φέρεται να είχε κατατεθεί την πρώτη εβδομάδα του Οκτωβρίου. Η πληροφορία αυτή δεν επιβεβαιώθηκε επίσημα από την ισραηλινή κυβέρνηση, ενώ η παλαιστινιακή πλευρά, σύμφωνα με τις διαθέσιμες αναφορές, ούτε την επιβεβαίωσε ούτε τη διέψευσε ούτε προέβη σε κάποιο σχόλιο.

Παραμένει ασαφές εάν το Ισραήλ έδωσε απάντηση στο συγκεκριμένο αίτημα. Εφόσον επιβεβαιωθεί ότι υποβλήθηκε και δεν απαντήθηκε, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η ισραηλινή πλευρά επέλεξε να μην τοποθετηθεί δημόσια, αποφεύγοντας ενδεχομένως να αναλάβει πολιτικό κόστος για μια απόφαση που θα μπορούσε να επηρεάσει την εκλογική διαδικασία.

Ωστόσο, η κρατική ισραηλινή τηλεόραση, σύμφωνα με το σχετικό ρεπορτάζ, συνέδεσε την είδηση με την ανησυχία που φέρεται να επικρατεί στο περιβάλλον του Προέδρου Αμπάς και της Φατάχ για την πιθανότητα εκλογικής ήττας από μια ενδεχόμενη συμμαχία του Μοχάμαντ Νταχλάν, της Χαμάς και της Ισλαμικής Τζιχάντ. Η εκτίμηση ότι το αίτημα υποβλήθηκε για να αποφευχθεί μια εκλογική ήττα, η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει προάγγελο μιας ευρύτερης πολιτικής ανατροπής, παραμένει ερμηνεία του ρεπορτάζ και όχι επιβεβαιωμένο γεγονός. Σε κάθε περίπτωση, η Ανατολική Ιερουσαλήμ παραμένει ένα από τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα κάθε παλαιστινιακής εκλογικής διαδικασίας.

Επανάληψις μήτηρ πάσης μαθήσεως…

Η Ιστορία κάνει κύκλους. Το 2021, όταν επρόκειτο να διεξαχθούν οι παλαιστινιακές βουλευτικές εκλογές στις 22 Μαΐου, η άρνηση του Ισραήλ να αποδεχθεί τη διεξαγωγή παλαιστινιακών εκλογών στην Ανατολική Ιερουσαλήμ αποτέλεσε βασικό λόγο που επικαλέστηκε ο Πρόεδρος Αμπάς για την αναβολή τους. Στις 30 Απριλίου 2021, ο Αμπάς ανακοίνωσε ότι οι εκλογές αναβάλλονταν επ’ αόριστον, επικαλούμενος την αδυναμία διασφάλισης της συμμετοχής των κατοίκων της Ανατολικής Ιερουσαλήμ. Η απόφαση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, ενώ ιδιαίτερη αίσθηση είχαν προκαλέσει και οι δημοσκοπήσεις της περιόδου, οι οποίες κατέγραφαν ισχυρή δυναμική της Χαμάς και προοπτική εκλογικής της επικράτησης.

Το 2026 διαφαίνεται και πάλι ανησυχία στις τάξεις της Φατάχ για τις πολιτικές ισορροπίες και τις εκλογικές της προοπτικές. Η διαφορά, όμως, συνίσταται στο ότι δεν υπάρχουν επαρκή δημόσια στοιχεία που να επιτρέπουν ασφαλή συμπεράσματα για τη σημερινή πρόθεση ψήφου και τον συσχετισμό δυνάμεων μεταξύ της Φατάχ, της Χαμάς και των ενδεχόμενων νέων πολιτικών σχηματισμών.

Οι τελικές απαντήσεις αναμένεται να δοθούν στις κάλπες του Σεπτεμβρίου 2027, εφόσον, βέβαια, δεν προκύψει ακόμη μία αναβολή.