ALPHA της Κυριακής

Σε έναν πόλεμο σαν κι αυτόν, τα χρώματα που φοριούνται είναι μόνο δύο.

Ακόμα ένα αγκάθι προστέθηκε το τελευταίο επταήμερο στις ήδη προβληματικές σχέσεις ανάμεσα στις ΗΠΑ και τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Το αίτημα του Προέδρου Τραμπ να συσταθεί μία διεθνής δύναμη που θα προασπίσει την διεθνή ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ απορρίφθηκε αρχικά από την Ευρωπαϊκή Ένωση δια στόματος Κάγια Κάλλας. Στη συνέχεια, οι χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ εξέφραζαν την απροθυμία τους η μία μετά την άλλη, εξοργίζοντας τον Λευκό Οίκο ακόμα περισσότερο.

Η στάση των ευρωπαϊκών χωρών, ασχέτως εάν στη συνέχεια ακολούθησαν κάποιες παραλλαγές στις δημόσιες διατυπώσεις τους, συνοψίζονται ως εξής: «Αυτόν τον πόλεμο δεν τον επιλέξαμε. Κατά συνέπεια δεν είναι δικός μας και άρα δεν μας αφορά». Από την άλλη όμως, οι τιμές του πετρελαίου σκαρφαλώνουν ανησυχητικά, τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν απροσπέλαστα, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή συνεχίζεται και, για την ώρα τουλάχιστον, το Ιράν των Φρουρών της Επανάστασης καταφέρνουν να ‘επιλέγουν’ ποια πλοία θα διασχίζουν τα Στενά του Ορμούζ και ποια όχι. Και αυτός που πληρώνει το τίμημα για αυτό είναι η παγκόσμια οικονομία – και η Ευρώπη, είτε το επιθυμεί είτε όχι, υφίσταται τις συνέπειες.

Η νέα αυτή διαφωνία που αναδείχθηκε μεταξύ Τραμπ και Ευρώπης αγγίζει το μέλλον το ΝΑΤΟ, όπως ο ίδιος ο Αμερικανός Πρόεδρος δήλωσε ξεκάθαρα. Ουσιαστικά, αυτό που ζήτησε να μάθει ο Ντόναλντ Τραμπ είναι κατά πόσον έχει νόημα καθαυτή η ύπαρξή του. Η συλλογιστική του είναι απλή: Εάν σε μία τέτοια συγκυρία, όπου κρίνονται τα οικονομικά συμφέροντα του δυτικού κόσμου, το ΝΑΤΟ δεν συστρατεύεται με τις επιλογές του κυριότερου χρηματοδότη του, τότε είτε δεν έχει λόγο ύπαρξης, είτε είναι ανάγκη να αναδειχθεί ένας νέος ‘σκληρός πυρήνας’ χωρών που συμφωνούν με τη σημερινή αμερικανική θεώρηση, και οι οποίες θα ήταν ίσως πρόθυμες να συμμετάσχουν σε ένα «νέο ΝΑΤΟ», ικανό να αντιληφθεί τις νέες πραγματικότητες.

Το ξεχασμένο δίλημμα της Κορέας

Ιστορικά μιλώντας, ένα ανάλογο δίλημμα είχε τεθεί στην διεθνή κοινότητα στον πάλαι ποτέ Πόλεμο της Κορέας. Ο μεταπολεμικός κόσμος κλήθηκε να λάβει θέση, εάν θα συστρατευθεί με τις Ηνωμένες Πολιτείες ή με την ΕΣΣΔ και την Κίνα. Και τότε, χώρες που δεν αισθάνονταν σίγουρες για την ‘θέση’ τους στον μεταπολεμικό/ψυχροπολεμικό χάρτη, αντιλήφθηκαν ότι είχε έρθει η ώρα να ξεκαθαρίσουν σε ποιο στρατόπεδο επιθυμούν να ανήκουν. Η Ελλάδα, η Τουρκία, αλλά και το νεοσύστατο τότε Ισραήλ επέλεξαν να ανήκουν στη Δύση και το απέδειξαν με τον τρόπο που είχε τότε υποδείξει η Ουάσιγκτον: Έστειλαν στρατεύματα. Ελλάδα και Τουρκία αξιοποίησαν την επιλογή τους να συστρατευθούν με την Δύση προκειμένου να δηλώσουν ξεκάθαρα ότι «ανήκουν» σε αυτήν. Η μετεμφυλιακή Αθήνα επιζητούσε να προστατευθεί έναντι του ‘κομμουνιστικού κινδύνου’ από τον βορρά και η Άγκυρα επεδίωκε ακριβώς το ίδιο, θέλοντας παράλληλα να ‘ξεπλύνει’ την ουδετερότητά της έναντι του Άξονα. Όσο για το Ισραήλ, ο Πόλεμος της Κορέας ήταν μία απρόσμενη ευκαιρία για να παρακάμψει το ψυχρό κλίμα που είχε διαμορφωθεί τότε με την Βρετανία και να αναζητήσει ευήκοα ώτα στην Αμερική, ενεργοποιώντας αναλόγως την εκεί ισχυρή εβραϊκή ομογένεια. Ελλάδα και Τουρκία άνοιξαν τις κλειστές πόρτες του ΝΑΤΟ μέσω του Πολέμου της Κορέας. Το Ισραήλ, από την πλευρά του -και πάλι, μέσω της Κορέας- εγκαινίασε μία ειδική σχέση με την Ουάσιγκτον, που διατηρείται ισχυρή έως σήμερα. Απεναντίας, όσες χώρες αγνόησαν εκείνο το δίλημμα της Κορέας, αναγκάστηκαν στο μέλλον να προσαρμοστούν ανάλογα, όταν πια τα περιθώρια διαπραγμάτευσης είχαν περιοριστεί, μιας και τα στρατόπεδα των διεθνών συμμαχιών είχαν στο μεταξύ παγιωθεί. Και η Ιστορία πάντα βρίσκει τρόπους να επαναλαμβάνεται.

Η ειδική περίπτωση της Ελλάδας

Κανένας δεν μπορεί να αποκλείσει πως η τωρινή απροθυμία των Ευρωπαίων δεν θα αλλάξει. Ήδη το Λονδίνο δείχνει «αναγκασμένο» να συμβιβαστεί με τις αμερικανικές επιλογές και συνδράμει στρατιωτικά τις ΗΠΑ με σκακιστικές κινήσεις. Ωστόσο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η στάση που τηρεί η Ελλάδα, και επειδή μοιραίως οι επιλογές της επηρεάζουν ποικιλοτρόπως και την Κύπρο, είναι σκόπιμο να σταθούμε περισσότερο στην ιδιαίτερη ελληνική περίπτωση.

Ναυτιλία

Η Ελλάδα διατηρεί περίοπτη θέση σε παγκόσμιο επίπεδο στον τομέα της ναυτιλίας. Ο ελληνικός ναυτιλιακό κλάδος,  παρότι απόμακρος από τα φώτα της επικαιρότητας, έχει αποκτήσει εξαιρετική ευελιξία και διατηρείται ισχυρός, ακόμα κι όταν τα πλοία που διαχειρίζεται που διαχειρίζεται φέρουν ξένες σημαίες από μία πανσπερμία χωρών. Έχοντας αξιοποιήσει την καλή της τύχη που την απομακρύνει από τις γνωστές αγκυλώσεις του Ελληνικού Δημοσίου, οι ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες, χωρίς ίχνος υπερβολής, είναι πανταχού παρούσες και τα πάντα πληρούσες. Όμως, απαραίτητη προϋπόθεση να διατηρηθεί η ισχύς τους είναι η διασφάλιση της διεθνούς ναυσιπλοΐας στα σημεία-κλειδιά του χάρτη.

Όταν οι φιλοϊρανοί αντάρτες Χούθι αποφάσισαν να αποκλείσουν τα Στενά Μπαμπ-Αλ-Μάνταμπ της Υεμένης, με την προοπτική να αχρηστεύσουν την Διώρυγα του Σουέζ, ήταν απολύτως φυσιολογικό για την Ελλάδα να συστρατευθεί με τις υπόλοιπες δυτικές χώρες και να στείλει ναυτική δύναμη. Μάλιστα, σε επιχειρησιακό επίπεδο, η νατοϊκή βάση στη Λάρισα κλήθηκε να παίξει αποφασιστικό ρόλο. Στην περίπτωση του Μπαμπ-Αλ-Μάνταμπ, οι υπόλοιπες χώρες του ΝΑΤΟ φάνηκαν πρόθυμες να δράσουν, παρότι και εκεί, τον «πόλεμο χαρακωμάτων» που έστησαν οι Χούθι με την βοήθεια του Ιράν «δεν τον είχε επιλέξει» ούτε το ΝΑΤΟ, ούτε φυσικά και η Ευρώπη της Κάγια Κάλλας. Η Ελλάδα έλαβε αποφάσεις με γνώμονα τα οικονομικά της συμφέροντα και πολύ σωστά έπραξε.

Υποβαθμισμένες σχέσεις Ελλάδας-Ιράν

Τον Μάιο του 2022, ναυτικές δυνάμεις των Φρουρών της Επανάστασης κατέλαβαν με, σχεδόν, κινηματογραφικό τρόπο, ελληνικά τάνκερ στον Περσικό Κόλπο. Ήταν μία καθαρά εχθρική ενέργεια του καθεστώτος της Τεχεράνης κατά των ελληνικών ναυτιλιακών συμφερόντων. Μπορεί η αιτιολογία που πρόβαλε η ιρανική πλευρά να είχε αναχθεί σε «γκρίζους» θαλάσσιους διαδρόμους και πρακτικές, στις οποίες εμπλέκονταν επιχειρηματικά συμφέροντα τρίτων χωρών – ωστόσο, όταν ένα κράτος, όπως το Ιράν επιλέγει, με δικούς του χειρισμούς, να βρίσκεται εκτός νυμφώνος και μοιραία να καταφεύγει στις γκρίζες ζώνες του ναυτιλιακού παιχνιδιού, η Ελλάδα δεν έχει καμία υποχρέωση να απολογείται σε κανέναν για χειρισμούς που η ίδια δεν επέλεξε. Σε κάθε περίπτωση το αποτέλεσμα είναι το εξής: Οι διπλωματικές σχέσεις Αθήνας-Τεχεράνης διάγουν μία μακρά περίοδο ψυχρότητας και η διπλωματική εκπροσώπηση της Ελλάδας στο Ιράν παραμένει υποβιβασμένη. Με άλλα λόγια, υπό τις παρούσες συνθήκες, με έναν πόλεμο στον Κόλπο να μαίνεται και το Ιράν να αποκλείει τα Στενά του Ορμούζ, η Αθήνα (και ειδικά αυτή) δεν έχει να ελπίζει σε κάποια ειδική ευνοϊκή μεταχείριση εκ μέρους των Φρουρών της Επανάστασης.

Δυνάμεις των Φρουρών της Επανάστασης έθεσαν υπό τον έλεγχό τους ελληνικά τάνκερ στον Περσικό Κόλπο τον Μάιο του 2022

Οι ελληνικοί Patriot στη Σαουδική Αραβία

Η απόφαση της Ελλάδας να παράσχει στη Σαουδική Αραβία πυραύλους Patriot, δεν βασιζόταν αποκλειστικά σε όσα ορίζονταν στη σχετική διμερή συμφωνία στρατιωτικής συνεργασίας. Οι ελληνικοί Patriot θα μπορούσαν να φανούν χρήσιμοι σε περίπτωση επανάληψης μελλοντικών εντάσεων που θα προκαλούσαν οι Φρουροί της Επανάστασης, στοχοποιώντας τάνκερ ελληνικών ναυτιλιακών συμφερόντων. Οι ελληνικοί Patriot ήρθαν στους τίτλους της επικαιρότητας τις τελευταίες μέρες, όταν κατάφεραν να αποκρούσουν ιρανικές επιθέσεις κατά σαουδαραβικών αεροπορικών βάσεων και διυλιστηρίων. Συμπέρασμα: Όσο και αν η ελληνική πολιτική ηγεσία δεν θέλει να το πει ανοιχτά, ο πόλεμος μπορεί να μην ήταν επιλογή δική της, αλλά εκ των πραγμάτων η ελληνική σημαία ούτε είναι ουδέτερη, ούτε υποβιβάστηκε σε σημαία ευκαιρίας – είτε το θέλει, είτε όχι.

Το FIR Λευκωσίας

Ανεξάρτητα, όμως, από αυτά τα δεδομένα, η Αθήνα οφείλει να λάβει υπόψιν της και τον κυπριακό παράγοντα. Μπορεί οι τρέχουσες αμερικανικές κινήσεις να χαρακτηρίζονται ‘υπερβολικά συγκρουσιακές’ εκ μέρους των Βρυξελλών – κυρίως εξ αιτίας της, πράγματι, συγκρουσιακής ιδιόρρυθμης προσωπικότητας του Προέδρου Τραμπ -, η ελληνική κυβέρνηση οφείλει να μην αγνοεί ότι η πρόσφατη αμερικανική ΝΟΤΑΜ υπενθύμισε σε εχθρούς και φίλους ότι το FIR Λευκωσίας είναι το μοναδικό επιχειρησιακό εργαλείο που ρυθμίζει την θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας στον χάρτη της περιοχής  – και κανένα άλλο. Πρόκειται για μία αναγνώριση της διεθνούς νομιμότητας, την οποίαν η ελληνική πλευρά έχει συνηθίσει να επικαλείται. Και περιέργως, η διακυβέρνηση του, κατά τα άλλα πράγματι συγκρουσιακού, Ντόναλντ Τραμπ, κινείται στο ίδιο ιδεολογικό πλαίσιο πλείστων ευγενικών ελληνικών υπομνήσεων περί ανάγκης σεβασμού της νομιμότητας. Αυτό το δώρο μάλλον δεν έτυχε της πρέπουσας αξιολόγησης εκ μέρους της Αθήνας, όταν λίγα εικοσιτετράωρα αργότερα, δεν φρόντισε να αφήσει έστω ένα παράθυρο συνεννόησης ως προς το δίλημμα που έθεσαν οι ΗΠΑ για τη συμμετοχή ή μη της χώρας στην διεθνή δύναμη που θα διασφαλίσει (μα τι άλλο;..) το διεθνές δίκαιο που ορίζει πως όλα τα πλοία, ανεξαιρέτως σημαίας και εμπορικών συμφερόντων, δικαιούνται να διασχίζουν ελεύθερα τα Στενά του Ορμούζ.

Αμερικανική ΝΟΤΑΜ επιβεβαίωσε την αποκλειστικότητα του FIR Λευκωσίας

Τουρκική αμηχανία

Επειδή όμως, η Ελλάδα είναι μοιραίο να λαμβάνει σοβαρά υπ’όψιν της το ‘τουρκικό αντίβαρο’ κάθε φορά που καλείται να λάβει σημαντικές αποφάσεις, αξίζει να τονιστεί ακόμα ένα δεδομένο, που και αυτό αναδείχθηκε το τελευταίο επταήμερο. Συγκεκριμένα, μετά από αλλεπάλληλες επιθέσεις του Ιράν με πυραύλους και drones κατά ενεργειακών, επιχειρηματικών και πολιτικών στόχων του Κατάρ, η κυβέρνηση της Ντόχας αποφάσισε να απελάσει τον στρατιωτικό ακόλουθο της ιρανικής πρεσβείας στη χώρα. Πρόκειται για ένα σοβαρό προμήνυμα για την εξέλιξη των, μέχρι πρότινος, στενών σχέσεων Ιράν-Κατάρ. Επαγωγικά μιλώντας, το συγκεκριμένο ρήγμα μεταξύ Ιράν και Κατάρ, στην πράξη ενέχει την πιθανότητα να δράσει διαβρωτικά και επί του άξονα Κατάρ-Τουρκίας, με δεδομένη την ιδιαίτερα ήπια στάση που συνεχίζει να τηρεί η Άγκυρα έναντι της Τεχεράνης. Το Κατάρ έχει αποδείξει ότι γνωρίζει πότε να δρα ευέλικτα στις διμερείς και περιφερειακές του σχέσεις. Αντιθέτως, η Άγκυρα του Προέδρου Ερντογάν, έχει αποδειχθεί σε ανάλογες περιπτώσεις περισσότερο βραδυφλεγής. Η τρέχουσα συγκυρία, σε συνάρτηση και με την πρόσφατη ξεκάθαρη αμερικανική υπενθύμιση (κυρίως προς την Άγκυρα) ότι στο έδαφος της «εκλιπούσας» Κυπριακής Δημοκρατίας, μόνο ένα FIR υπάρχει, θα έπρεπε να τύχει άλλης αντιμετώπισης και διαφορετικών αντανακλαστικών εκ μέρους των κέντρων λήψεως αποφάσεων της Αθήνας.

Άσπρο ή μαύρο

Η Γερμανία του Μερτς, η Γαλλία του Μακρόν ή η Βρετανία του Στάρμερ έχουν την πολυτέλεια, εν καιρώ πολέμου, να μην αναγκάζονται αμέσως να επιλέξουν τι χρώμα φόρεμα θα βάλουν στο σταρτηγικό πάρτι που εκτυλίσσεται στην περιοχή. Ειδικά γι’ αυτές τις χώρες, ο Αμερικανός οικοδεσπότης είναι έτοιμος να προτείνει ποικιλία χρωμάτων και συνδυασμών.

Για όσους καλεσμένους όμως έχουν επιρροή παρόμοια με εκείνην της Ελλάδας, οι επιλογές χρωμάτων περιορίζονται στις εξής δύο: Είτε άσπρο, είτε μαύρο.

Όσο για τις απουσίες, έρχεται η στιγμή που κάποτε θα προσμετρηθούν.