«Μην κατηγορείς τον άλλον για το λάθος που φέρει η δική σου αδυναμία» είχε πει κάποτε ο Μπεντζαμίν Φράνκλιν.
Αντίθετα, η επίκληση του «ξένου δαχτύλου» αποτελεί διαχρονικά ένα από τα πιο ανθεκτικά αφηγήματα της κυπριακής δημόσιας ζωής. Από τα πρώτα χρόνια της ανεξαρτησίας μέχρι σήμερα, κάθε κρίση, κάθε σκάνδαλο, κάθε αποτυχία του πολιτικού συστήματος βρίσκει εύκολα έναν εξωτερικό ένοχο. Ξένες δυνάμεις, σκοτεινά κέντρα, διεθνείς συνωμοσίες. Πάντα κάποιος άλλος. Σχεδόν ποτέ εμείς.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Κύπρος βρίσκεται σε μια γεωπολιτικά ευαίσθητη περιοχή και ότι ισχυρά συμφέροντα επιδιώκουν να επηρεάζουν τις εξελίξεις. Αυτό όμως δεν μπορεί να λειτουργεί ως μόνιμο συγχωροχάρτι για τις δικές μας ευθύνες. Οι εχθροί, πραγματικοί ή δυνητικοί, κάνουν τη «δουλειά» τους. Το ερώτημα είναι γιατί εμείς τους διευκολύνουμε.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Το πρόσφατο αποκαλυπτικό βίντεο, σε συνέχεια εκείνου του Al Jazeera, ανέδειξε για ακόμη μία φορά παθογένειες που δεν μπορούν να αποδοθούν σε κανένα ξένο παράγοντα. Διαπλοκή, θεσμική ανεπάρκεια, ανοχή στη διαφθορά, πολιτικός κυνισμός. Κι όμως, η δημόσια συζήτηση γρήγορα μετατοπίστηκε. Ποιοι το υπέδειξαν, ποιοι το υποκίνησαν, ποιοι θέλουν να πλήξουν την εικόνα της χώρας. Λιγότερη έμφαση στο τι αποκαλύπτεται, περισσότερη στο ποιος «μας χτυπά».
Η τακτική αυτή δεν είναι καινούργια. Και στο παρελθόν υπήρξαν ακραίες μέχρι και γραφικές θεωρίες περί απειλών. Είμαι αρκετά μεγάλος για να θυμάμαι κατά τη δεκαετία του ’80, τον Σπύρο Κυπριανού να κάνει δηλώσεις για επικείμενη τρομοκρατική απειλή, ισχυριζόμενος ότι μια ξένη εγκληματική οργάνωση σχεδίαζε να διασπείρει τοξικό αέριο στη Λευκωσία με τεράστιους ανεμιστήρες (!!!) και να δηλητηριάσει τους κατοίκους της διασπείροντας φόβο και πανικό! Είχε προηγηθεί μερικά χρόνια πριν η κήρυξη persona non grata ενός Γερμανού διπλωμάτη και η απέλαση ενός Ισραηλινού προπονητή, και την κράτηση ενός Κύπριου που φέρεται ότι συμμετείχε σε μια θεωρία συνομωσίας ενάντια στο κράτος. Ο δε προπονητής είχε την ατυχία να έχει το ίδιο όνομα με τον σκύλο του ύποπτου κύπριου κάτι που οδήγησε σε μια παρεξήγηση και στο αστείο συμπέρασμα ότι ήταν μέλος μιας συμμορίας που δούλευε ενάντια στο κυπριακό κράτος!
Και τα δύο επεισόδια τελικά αποδείχθηκαν σενάρια επιστημονικής φαντασίας προερχόμενα από το προεδρικό. Το δεύτερο μάλιστα προκάλεσε μεγάλη ένταση στις σχέσεις με τη Γερμανία. Τραγελαφικές καταστάσεις!
Αυτές οι αλλόκοτες ιστορίες διώξεων και συνωμοσιών, χρησιμοποιήθηκαν για να καλλιεργήσουν φόβο, να συσπειρώσουν ακροατήρια και κυρίως, να αποπροσανατολίσουν από την ουσία. Η φιλοσοφία λοιπόν παραμένει ίδια. Όταν δεν μπορείς ή δεν θέλεις να παραδεχτείς και να απολογηθείς, δείξε προς τα έξω.
Το πιο ανησυχητικό ωστόσο δεν είναι η στάση των πολιτικών ηγεσιών. Είναι η κοινωνική ανοχή. Ένας λαός που δεν απαιτεί εξηγήσεις από τους κυβερνώντες του, ανεξαρτήτως ιδεολογίας ή κομματικής ταυτότητας, σταδιακά παραιτείται από το δικαίωμα στην ελπίδα. Πόσο δύσκολο είναι να συμφωνήσουμε όλοι ότι, ανεξάρτητα από τις πολιτικές μας πεποιθήσεις, τα κομματικά μας ή τα προσωπικά μας πιστεύω, όταν υπάρχει κάτι επιλήψιμο, κάτι που βγάζει μάτι πρέπει να το λέμε και να το παραδεχόμαστε; Πόσο δύσκολο είναι ως κοινωνία να θέσουμε όρια και να βλέπουμε τα γεγονότα με καθαρό μυαλό και ορθολογισμό;
Η αυτοκριτική δεν είναι εθνική μειοδοσία. Είναι προϋπόθεση αυτοσεβασμού. Αν συνεχίσουμε να πιστεύουμε ότι για όλα φταίει ο «ξένος δάχτυλος», τότε απλώς επιβεβαιώνουμε ότι δεν εμπιστευόμαστε τη δική μας ικανότητα να διορθώσουμε τα κακώς κείμενα. Και ίσως τελικά το πραγματικό θέμα να μην είναι η δύναμη του ξένου δαχτύλου, αλλά πόσο πρόθυμα το αφήνουμε να βρει το δρόμο του.
