ALPHA της Κυριακής

Ο «Alpha της Κυριακής» ανοίγει τον φάκελο της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, παρουσιάζοντας την ακριβή διαδικασία, το κόστος και τις προεκτάσεις

«Πολλές γυναίκες από μας το έκαναν, αλλά δεν το μοιράστηκαν, λόγω και των αναχρονιστικών αντιλήψεων που επικρατούν ακόμη στην κοινωνία για τις γυναίκες που ξεπέρασαν το ηλικιακό όριο και δεν έγιναν ακόμη μητέρες» αναφέρει στον «Alpha της Κυριακής» η 35χρονη Άντρη, μία από τις γυναίκες στην Κύπρο που προχώρησαν σε κρυοσυντήρηση ωαρίων. Ενισχύοντας έτσι την πεποίθηση, πως ενώ πάνω από 500 γυναίκες στην Κύπρο προχωρούν κάθε χρόνο σε κρυοσυντήρηση ωραρίων, η επιλογή αυτή εξακολουθεί να περιβάλλεται από σιωπή και να αντιμετωπίζεται ως ταμπού.

Με δεδομένο ότι παρά τα στερεότυπα που επικρατούν, η μέθοδος της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος λόγω των μεταβαλλόμενων ρυθμών της ζωής, της διαφοροποίησης των οικονομικών προσωπικών, κοινωνικών συνθηκών, ο  «Alpha της Κυριακής» επιχειρεί να καταγράψει όλα τα στάδια της διαδικασίας, περιλαμβανομένης της οικονομικής και ψυχολογικής πτυχής.  

Η διαδικασία

Σύμφωνα με τον Γυναικολόγο – Μαιευτήρα και μέλος του Συμβουλίου Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, Δρ. Νίκο Ζωττή, η διαδικασία της κρυοσυντήρησης ωαρίων μοιάζει πολύ με αυτή της εξωσωματικής γονιμοποίησης.

Ως πρώτο βήμα, η γυναίκα προσέρχεται στο ιατρείο κατά τη δεύτερη ή τρίτη ημέρα της έμμηνου ρύσης, όπου γίνεται ένα βασικό υπερηχογράφημα και, ενδεχομένως, κάποιες ορμονικές αναλύσεις. Την ίδια ημέρα δίνεται ένα λεπτομερές διάγραμμα, με τις δόσεις των φαρμάκων που θα πρέπει να λαμβάνει για διέγερση των ωοθηκών.   

Κατά τη διαδικασία αυτή, η γυναίκα βάζει καθημερινά μία με δύο ενέσεις στην κοιλιά, με τον ιατρό να παρακολουθεί κάθε τρεις με τέσσερις ημέρες με κολπικό υπερηχογράφημα την εξέλιξη των ωοθυλακίων, τα οποία χρειάζονται γύρω στις 10 ημέρες για να φτάσουν στο κατάλληλο μέγεθος.

Κατά τη 10^η  με 12^η ημέρα, στη γυναίκα χορηγείται μια άλλη ένεση που βοηθά στην ωρίμανση των ωαρίων, απαραίτητη προϋπόθεση – όπως αναφέρει ο γιατρός – για να μπορούν να γονιμοποιηθούν στο μέλλον.

Αφού παρέλθουν 36 ώρες από την τελευταία αυτή ένεση, τότε γίνεται η ωοληψία, η οποία διαρκεί γύρω στα 20 με 30 λεπτά και γίνεται με γενική αναισθησία. Δύο με τρεις ώρες μετά, η γυναίκα μπορεί να επιστρέψει στο σπίτι της.

Στο ερώτημα αν εγκυμονούν κίνδυνοι, ο Δρ. Ζωττής απαντά πως το μοναδικό ρίσκο, το οποίο όμως είναι εξαιρετικά σπάνιο, είναι η αιμορραγία.

Με την ολοκλήρωση της διαδικασίας, τα ωάρια φυλάσσονται σε βαθιά κατάψυξη, μέσα σε υγρό άζωτο. Τότε, ο χρόνος για εκείνα σταματά, με την ποιότητά τους να παραμένει αμετάβλητη όσα χρόνια και αν περάσουν.

Πιθανότητες επιτυχίας

Δεν υπάρχει μία ασφαλής απάντηση στο πόσο πιθανή είναι η επίτευξη εγκυμοσύνης με κατεψυγμένα ωάρια. «Οι μελέτες και οι κατευθυντήριες οδηγίες είναι ότι κάθε μια γυναίκα που θέλει να έχει καλές πιθανότητες να αποκτήσει τουλάχιστον ένα παιδί, πρέπει να φυλάξει τουλάχιστον 20 με 25 ωάρια. Αυτό δεν σημαίνει ότι αν φυλάξει 10, αποκλείεται με εκείνα τα 10 να κάνει μωρό,» διευκρινίζει ο Δρ. Ζωττής.

Κύριος παράγοντας που αυξάνει τα ποσοστά επιτυχίας είναι η ηλικία, με τον γενικό κανόνα να είναι ότι όσο πιο νεαρή είναι μια γυναίκα, τόσο καλύτερης ποιότητας είναι τα ωάρια που λαμβάνονται. Η ιδανική ηλικία, σύμφωνα με τον Δρ Ζωττή, είναι τα 28 – 32 έτη.

Υπάρχει όμως και ένας δεύτερος παράγοντας που – σύμφωνα με τον Δρ. Ζωττή – μπορεί να μειώσει τις πιθανότητες και έχει να κάνει με την παχυσαρκία.

Κόστος

Κάθε κύκλος κρυοσυντήρησης στοιχίζει γύρω στις €4.000, ενώ το κόστος φύλαξης των ωαρίων κυμαίνεται από €200 μέχρι 400 ευρώ τον χρόνο.

Μέρος του κόστους, ωστόσο, μπορεί να καλυφθεί από το κράτος, το οποίο δίνει επιδότηση που φτάνει τις €2.000, έναντι αποδείξεων πληρωμής και καταβάλλεται μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας.

Την επιδότηση δικαιούνται γυναίκες ηλικίας 35 με 43 ετών, οι οποίες που μένουν μόνιμα στην Κύπρο και είναι δικαιούχοι του ΓεΣΥ, ενώ για γυναίκες κάτω των 35 ετών απαιτείται η προσκόμιση ιατρικής βεβαίωσης που να τεκμηριώνει την ανάγκη κρυοσυντήρησης των ωαρίων.

Παράλληλα, ισχύουν περιορισμοί ως προς τον ανώτατο αριθμό επιδοτήσεων ανά δικαιούχο:

• Άτεκνες μονήρεις γυναίκες μπορούν να επιδοτηθούν μέχρι τέσσερις φορές.

• Γυναίκες που έχουν αποκτήσει ένα παιδί μπορούν να επιδοτηθούν μέχρι τρεις φορές.
• Γυναίκες που έχουν αποκτήσει δύο παιδιά μπορούν να επιδοτηθούν μέχρι δύο φορές.

Η επιδότηση δίνεται μόνο για διαδικασίες που πραγματοποιούνται στην Κύπρο. Η αίτηση πρέπει να υποβληθεί στο Υπουργείο Υγείας εντός τεσσάρων μηνών από την ολοκλήρωση της θεραπείας, συνοδευόμενη από όλα τα απαιτούμενα δικαιολογητικά που αναφέρονται στο σχετικό έντυπο.

Εκατοντάδες αιτήσεις κάθε χρόνο

Τα στοιχεία που εξασφάλισε ο «Alpha της Κυριακής» από το Υπουργείο Υγείας είναι ενδεικτικά του μεγάλου ενδιαφέροντος που επιδεικνύεται για αυτή τη μέθοδο υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.

Το 2021, έτος κατά το οποίο εντάχθηκε η κρυοσυντήρηση ωαρίων στο Σχέδιο για Αντιμετώπιση της Υπογονιμότητας, λήφθηκαν 631 αιτήσεις από μονήρεις γυναίκες, με τους αριθμούς να κυμαίνονται κοντά στα ίδια επίπεδα και τα επόμενα χρόνια. Το 2023, λήφθηκαν 516 αιτήσεις, το 2024 άλλες 566 και πέρσι 558 αιτήσεις.

Το προφίλ των γυναικών

Οι γυναίκες που στρέφονται προς αυτή την επιλογή, αντιμετωπίζουν συχνά θέματα υγείας, όπως καρκίνο ή ενδομητρίωση, ενώ άλλες επιλέγουν να αναβάλουν τη μητρότητα για προσωπικούς λόγους, καθώς βρίσκονται συνήθως σε ηλικία μεταξύ 30 με 37 ετών και είτε δεν έχουν βρει τον κατάλληλο σύντροφο είτε δεν αισθάνονται ακόμη έτοιμες να αποκτήσουν παιδί, σύμφωνα με την Αιμιλία Πίττα, Κλινική Ψυχολόγο και μέλος του Συμβουλίου Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής.

Μάλιστα, όπως επισημαίνει, υπάρχουν και περιπτώσεις ζευγαριών που επιλέγουν την κρυοσυντήρηση, διότι οικονομικά δεν αισθάνονται ασφαλείς να προχωρήσουν σε δημιουργία οικογένειας.

Ψυχολογία

Στο ερώτημα, ποια είναι τα συναισθήματα και οι σκέψεις που βιώνουν οι γυναίκες που σκέφτονται ή βρίσκονται στη διαδικασία κρυοσυντήρησης ωαρίων, η κυρία Πίττα καταγράφει το έντονο άγχος για τον βιολογικό τους χρόνο, μαζί με τον φόβο ότι καθυστέρησαν να αποφασίσουν. Μια ακόμη σημαντική πηγή άγχους είναι η αβεβαιότητα για την επιτυχία της διαδικασίας, καθώς και η δυσκολία να αποδεχθούν ότι η κρυοσυντήρηση δεν εγγυάται μελλοντική εγκυμοσύνη.

Επίσης, οι γυναίκες συχνά εκφράζουν αμφιθυμία.

«Από τη μία είναι οι επαγγελματικές τους επιλογές που τις έχουν κρατήσει μακριά από το κομμάτι της μητρότητας και από την άλλη ενοχής ή φόβος κριτικής από το περιβάλλον τους.

Η ορμονοθεραπεία μπορεί να προκαλέσει άγχος, ευερεθιστότητα και συναισθηματική αστάθεια, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις το μη αναμενόμενο αποτέλεσμα από την όλη διαδικασία οδηγεί συχνά σε απογοήτευση ή αισθήματα «αποτυχίας», παρότι πρόκειται για βιολογικό παράγοντα εκτός ελέγχου της γυναίκας.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ίδια η γνώση ότι υπάρχουν κατεψυγμένα ωάρια μπορεί να μετατραπεί σε νέα πηγή χρόνιου άγχους αντί ανακούφισης, ενώ ερωτήματα γύρω από τη μητρότητα και τη γυναικεία ταυτότητα μπορούν να πυροδοτήσουν αισθήματα ανεπάρκειας, ιδίως σε συνδυασμό με κοινωνικές πιέσεις,» εξηγεί η Αιμιλία Πίττα.

Κοινωνικό στίγμα

Το κοινωνικό στίγμα γύρω από την κρυοσυντήρηση ωαρίων, ιδιαίτερα όταν γίνεται για προσωπικούς λόγους, παραμένει υπαρκτό, αν και σταδιακά μειώνεται καθώς το θέμα γίνεται πιο δημόσιο, παρατηρεί η κυρία Πίττα, εξηγώντας πως «οι γυναίκες συχνά βιώνουν έμμεσο στιγματισμό, μέσα από σχόλια όπως «γιατί δεν έχεις κάνει ακόμα παιδί» ή υπονοούμενα ότι έδωσαν προτεραιότητα στην καριέρα «σε βάρος» της οικογένειας. Πολλές νιώθουν την ανάγκη να δικαιολογήσουν την επιλογή τους, ακόμα και σε στενό οικογενειακό ή φιλικό περιβάλλον, κάτι που ενισχύει το αίσθημα μοναξιάς.»

Πώς ξέρω ότι είναι η κατάλληλη στιγμή για κρυοσυντήρηση;

Σύμφωνα με την Αιμιλία Πίττα, η κατάλληλη στιγμή καθορίζεται κυρίως από το αν η γυναίκα έχει προχωρήσει σε συνειδητή επιλογή χωρίς να λειτουργεί υπό την πίεση του χρόνου ή τρίτων. Μερικά ερωτήματα που προτείνει σε κάθε γυναίκα να αναρωτηθεί είναι τα εξής:

– Νιώθει ότι παίρνει αυτή την απόφαση επειδή πραγματικά την αφορά προσωπικά, ή επειδή νιώθει ότι «πρέπει» να το κάνει, βλέποντας άλλες γυναίκες γύρω της να το επιλέγουν;

– Έχει ενημερωθεί επαρκώς από ειδικούς για τις πραγματικές πιθανότητες επιτυχίας, ώστε η απόφασή της να βασίζεται σε ρεαλιστικά δεδομένα και όχι σε φόβο ή σε ελλιπή γνώση;

– Έχει επεξεργαστεί συναισθηματικά το ενδεχόμενο να μην χρησιμοποιήσει ποτέ τα ωάρια, ή να μην έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα, χωρίς αυτό να την οδηγεί σε κρίση ταυτότητας;

Η Αιμιλία Πίττα διευκρινίζει πως «η διαφορά ανάμεσα σε μια αυθεντική επιλογή και μια απόφαση υπό πίεση συχνά δεν είναι στο περιεχόμενο της απόφασης, αλλά στο συναίσθημα που τη συνοδεύει. Μια απόφαση που πηγάζει από εσωτερική επεξεργασία συνήθως συνοδεύεται από ηρεμία, ακόμα και αν υπάρχει άγχος για το αποτέλεσμα, ενώ μια απόφαση υπό πίεση συχνά συνοδεύεται από βιασύνη, ενοχή, ή την αίσθηση ότι «δεν έχω άλλη επιλογή».

Προσωπική εμπειρία

Η 35χρονη Άντρη, η οποία προχώρησε σε κρυοσυντήρηση ωαρίων μίλησε στον «Alpha της Κυριακής» για τους λόγους που την οδήγησαν σε αυτή την απόφαση.

«Πήρα την απόφαση πριν από μερικά χρόνια όταν είχα επηρεαστεί από μια συζήτηση με μια φίλη μεγαλύτερη σε ηλικία η οποία δεν είχε προχωρήσει σε κρυοσυντήρηση. Όταν οι συνθήκες το επέτρεψαν και ένιωσε την ανάγκη να κάνει παιδί, οι πιθανότητες πλέον ήταν ελάχιστες και με αυξημένο ρίσκο.

Θεωρώ ότι τα 35, στην ηλικία που το έπραξα, είναι μια καλή ηλικία για να προχωρήσει μια γυναίκα στην κρυοσυντήρηση. Άλλωστε είναι και η ηλικία που συστήνουν οι περισσότεροι ιατροί και λόγω ποιότητας των ωαρίων και λόγω της χορηγίας από το κράτος. Για εμένα είναι πολύ σημαντικό το γεγονός ότι μια γυναίκα πλέον έχει την επιλογή να ασχοληθεί με τη δουλειά της, τα ενδιαφέροντα της και μπορεί να γίνει μητέρα σε ηλικία που η ίδια θα νιώσει έτοιμη, χωρίς να την πιέζει ο χρόνος,» αναφέρει.

Όσον αφορά στη διαδικασία, ξεκαθαρίζει πως δεν είναι επώδυνη, ωστόσο η γυναίκα περνά μέσα από πολλές ψυχολογικές διακυμάνσεις λόγω της λήψης ορμονών.

«Το δύσκολο κομμάτι είναι η περίοδος της ορμονοθεραπείας, η  περίοδος δηλαδή που λαμβάνεις τις ενέσεις, η οποία προκαλεί πολλές ψυχολογικές διακυμάνσεις και φούσκωμα στην κοιλιά και το στήθος, κάτι που περνά λίγες ημέρες μετά την ωοληψία,» διευκρινίζει.

Στο δικό της μήνυμα, συμβουλεύει τις γυναίκες που για οποιονδήποτε λόγο δεν απέκτησαν παιδί μέχρι κάποια ηλικία είτε λόγω επιλογής είτε λόγω συνθηκών ζωής, να προχωρήσουν στην κρυοσυντήρηση ωαρίων ενόσω είναι ακόμη σε ηλικία που συνιστάται, ακόμη και αν δεν τα αξιοποιήσουν ποτέ.