Γιατί τα εκατομμύρια της αεροπυρόσβεσης δεν αποτρέπουν τις καταστροφές – Μόνο το 2025 δόθηκαν πάνω από €20 εκατ.
Η λαϊκή ρήση «το πάθημα έγινε μάθημα», φαίνεται πως δεν ισχύει ούτε για την κοινωνία και για το Κράτος. Απόδειξη, η πρόσφατη πυρκαγιά που προκλήθηκε εξ’ όσων γνωρίζουμε, από την προσπάθεια καταστροφής βλημμάτων εν μέσω υψηλών θερμοκρασιών.
Το ότι το Καλό Χωριό, η Αγία Άννα και η γύρω περιοχή δεν έγιναν στάχτη μέσα σε λίγες ώρες, θα έλεγε κανείς ότι είναι θαύμα. Ή και τυχαίο. Ωστόσο, δύο είναι τα ερωτήματα.
Πρώτον, μέχρι πότε θα δίδεται έμφαση στον παράγοντα τύχης και δεύτερον γιατί όλες αυτές οι επενδύσεις/ενισχύσεις στην πυρόσβεση δεν φαίνεται να αποδίδουν;
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Γενικό Λογιστήριο
Είναι ενδεικτικό το ότι εντός του 2025 δόθηκαν πάνω από €20 εκατ. ευρώ από το Κράτος σε εταιρείες που σχετίζονται με την πυρόσβεση.
Συγκεκριμένα, όπως ορίζει ο νόμος, το Γενικό Λογιστήριο δημοσιεύει τις πληρωμές πέραν του €1 εκατ. σε εταιρείες, ιδρύματα, κόμματα κλπ που έγιναν εντός του έτους. Με βάση την επίσημη έκθεση του Γενικού Λογιστηρίου της Δημοκρατίας που δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο φέτος, για τις πληρωμές του 2025 που ξεπερνούν το €1 εκατ., οι εταιρείες που σχετίζονται άμεσα με την πυρόσβεση και την πυροπροστασία είναι πέντε στον αριθμό και απορρόφησαν συνολικά €20,9 εκατομμύρια.
Οι πληρωμές αυτές χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες:
- Ενοικίαση πτητικών και θαλάσσιων μέσων: €14,3 εκατ.
- Αγορά επίγειων πυροσβεστικών οχημάτων: €6,6 εκατ.
Με μια απλή ματιά στους αριθμούς βλέπουμε τη συνεχιζόμενη βαριά εξάρτηση της Κυπριακής Δημοκρατίας από τα ενοικιαζόμενα μέσα. Συγκεκριμένα, το 68% του συνολικού κονδυλίου (δηλαδή €14,3 εκατ.) διοχετεύθηκε αποκλειστικά για τέλη ενοικίασης πτητικών και θαλάσσιων μέσων πυρόσβεσης σε τρεις εξειδικευμένες εταιρείες του εξωτερικού.
Πιο αναλυτικά, και πάντα, σύμφωνα με τα στοιχεία του Γενικού Λογιστηρίου, διοχετεύθηκαν €9,1 εκατομμύρια στις ισπανικές εταιρείες Titan Firefighting (€6,5 εκατ.) και Air Tractor Europe (€2,6 εκατ.) για τη μίσθωση αεροσκαφών αεροπυρόσβεσης (Air Tractor/Fireboss) μαζί με τις υπηρεσίες πιλωτεύσεως και συντήρησης, ενώ επιπλέον €5,2 εκατομμύρια καταβλήθηκαν στην τσεχική Heli Company S.R.O. για τη μίσθωση 4 ελικοπτέρων Black Hawk με τα πληρώματά τους, τα οποία μεταστάθμευσαν στο αεροδρόμιο Πάφου.
Παράλληλα, τα υπόλοιπα €6,6 εκατ. διατέθηκαν για την ενίσχυση του επίγειου στόλου και του εξοπλισμού των αρμόδιων υπηρεσιών. Συγκεκριμένα, η κυπριακή εταιρεία Σπύρος Χούτρης & Υιοί Λτδ απορρόφησε €3,9 εκατομμύρια για την προμήθεια ειδικών πυροσβεστικών οχημάτων, υπερκατασκευών και εξοπλισμού για την Πυροσβεστική Υπηρεσία, το Τμήμα Δασών και την Εθνική Φρουρά, ενώ στην ελληνική Star Automotive Ελλάς Μ.Α.Ε. καταβλήθηκαν €2,7 εκατομμύρια για την αγορά 25 νέων τετρακίνητων οχημάτων δασοπυρόσβεσης Mercedes-Benz 4×4, τα οποία παραδόθηκαν στο Τμήμα Δασών τον Μάρτιο του 2025.
Προφανώς και δεν είναι κακό η μίσθωση ή η αγορά υπηρεσιών από εταιρείες, ειδικά για ένα τόσο καίριο και υψίστης σημασίας τομέα. Επίσης ενδεχομένως να υπήρξαν συναλλαγές του κράτους με μικρότερα ποσά για παρόμοιες αγορές.
Το ερώτημα που εγείρεται ωστόσο, είναι αφού εντός του 2025 υπήρξαν οι πιο πάνω επενδύσεις και ενισχύσεις στο σώμα, γιατί ένα χρόνο μετά και την καταστροφική πυρκαγιά στη Λεμεσό, αλλά και πολλές άλλες όπως και στο Καλό Χωριό παραμένουμε ανέτοιμοι και χωρίς τα απαραίτητα μέσα;
«Μαύρη τρύπα»
Την ώρα λοιπόν που τα κονδύλια ρέουν και οι διακηρύξεις για ενίσχυση του στόλου διαδέχονται η μία την άλλη, η ουσία του προβλήματος στην αντιμετώπιση των πυρκαγιών παραμένει ανέγγιχτη. Ο αναλυτής Ασφάλειας (Safety Management) Νίκος Καμακιώτης αποδομεί το αφήγημα περί «επενδύσεων», εξηγώντας γιατί τα εκατομμύρια που δαπανώνται δεν έχουν τον αντίκτυπο που θα έπρεπε στο πεδίο.
Όπως επισημαίνει, το βασικό πρόβλημα έγκειται στο γεγονός ότι το Κράτος δεν κάνει ποτέ τεχνική ανάλυση των περιστατικών μετά από μια καταστροφή, ώστε να εντοπιστούν τα πραγματικά αίτια της αποτυχίας.
«Όταν συμβαίνει κάτι, ένα ατύχημα, και μια εταιρεία θέλει να πάει μπροστά και να μειώσει τις πιθανότητες να συμβεί κάτι αντίστοιχο, πρέπει πρώτα απ’ όλα να αναλύσει τι έχει συμβεί» εξηγεί και προσθέτει «Ας πούμε τώρα, για παράδειγμα, αυτές τις μέρες ασχολούνται περισσότερο όλοι με το γιατί έγινε η καταστροφή των πυρομαχικών (σσ στο πεδίο βολής Καλού Χωριού) και πότε εστάλη το μήνυμα από το CY Alert. Όσον αφορά όμως τη διαχείριση του περιστατικού, δεν ασχολείται κανένας και δεν γίνεται καμία ιδιαίτερη τεχνική ανάλυση».
Φωτογραφίες για το τίποτα
Σύμφωνα με τον κ. Καμακιώτη, η απουσία τεχνικού σχεδιασμού οδηγεί σε σπατάλη πόρων για εξοπλισμούς που είτε δεν χρειάζονται είτε δεν μπορούν να ενταχθούν στο επιχειρησιακό σύστημα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι ιδιωτικές πρωτοβουλίες για την αγορά κινητών δεξαμενών πλήρωσης νερού, οι οποίες όμως φέρνουν στην επιφάνεια ένα έντονο επιχειρησιακό οξύμωρο, καθώς οι συγκεκριμένες δεξαμενές μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά από ελικόπτερα.
Η πραγματικότητα του κρατικού στόλου, ωστόσο, δείχνει ότι από τα 13-14 εναέρια μέσα που διαθέτει η Δημοκρατία, μόλις τα 4 είναι ελικόπτερα, εκ των οποίων μόνο τα 2 διαθέτουν το κατάλληλο σύστημα για να γεμίζουν από τέτοιο σημείο. Το αποτέλεσμα αυτής της αναντιστοιχίας ήταν στην πυρκαγιά της Αγίας Άννας για παράδειγμα ο συγκεκριμένος εξοπλισμός να μη χρησιμοποιηθεί ποτέ.
«Γιατί μια εταιρεία κατέληξε ότι ο καλύτερος τρόπος για να διαθέσει αυτό το εκατομμύριο είναι να αγοράσει αυτές τις δεξαμενές;» διερωτάται ο κ. Καμακιώτης. «Διότι κι αυτοί θέλουν άμεσο αποτέλεσμα δηλαδή θέλουν κάτι το οποίο να μπορούν να το φωτογραφίσουν. Κάτι το οποίο σημαίνει ότι δεν ήταν άμεση ανάγκη αυτό το πράγμα. Δεν ήταν κάτι που αν το είχαν θα το χρησιμοποιούσαν. Δηλαδή, γίνεται μια επένδυση ενώ ο στόλος κατευθύνεται σε τελείως διαφορετική κατεύθυνση.» υπογραμμίζει. Παρομοίως, θα μπορούσε να ειπωθεί ότι με τον ίδιο τρόπο δρα και το Κράτος.
Η ψευδαίσθηση
Παράλληλα, ο κ. Καμακιώτης καταρρίπτει την εντύπωση ότι η Κύπρος διαθέτει έναν αυτόνομο και ευέλικτο εθνικό στόλο αεροπυρόσβεσης καθώς το 70% των διαθέσιμων μέσων, δηλαδή τα 10 από τα 14, είναι ενοικιαζόμενα. Την ίδια ώρα, η επιχειρησιακή δυνατότητα στο πεδίο περιορίζεται σημαντικά από τη σύνθεση του στόλου, καθώς η πλειονότητα αποτελείται από αεροσκάφη τύπου Air Tractor τα οποία δεν διαθέτουν πλωτήρες. Αυτό σημαίνει ότι για κάθε ανεφοδιασμό νερού υποχρεούνται να επιστρέφουν πίσω στο αεροδρόμιο, σε αντίθεση με τα ελικόπτερα ή τα αμφίβια αεροσκάφη που έχουν τη δυνατότητα να γεμίζουν άμεσα από φράγματα, δεξαμενές ή τη θάλασσα.
Ο μύθος του «Early Detection»
Αναφορικά με την πολυσυζητημένη χρήση τεχνολογιών αιχμής (τεχνητή νοημοσύνη, θερμικές κάμερες, drones), ο αναλυτής ασφάλειας τονίζει ότι προωθούνται συχνά για εμπορικούς λόγους, χωρίς να λύνουν το πρόβλημα όταν οι συνθήκες είναι ακραίες.
Ως παράδειγμα φέρει τη μεγάλη πυρκαγιά στον Βαρνάβα Αττικής (Αύγουστος 2024). Η πυρκαγιά εντοπίστηκε μόλις 4 λεπτά μετά την έναρξή της. Παρ’ όλα αυτά, λόγω των μετεωρολογικών συνθηκών και της καύσιμης ύλης, διένυσε 23 χιλιόμετρα και έφτασε μέχρι τον αστικό ιστό της Αθήνας.
«Όσο γρήγορα κι αν εντόπιζες την πυρκαγιά στη Λεμεσό για παράδειγμα, υπό εκείνες τις συνθήκες δεν μπορούσες να κάνεις τίποτα μόνο με την έγκαιρη ανίχνευση. Τα συμπεράσματα αυτά όμως προκύπτουν μόνο όταν αναλύεις τα περιστατικά» αναφέρει.
Επιχειρησιακές αρρυθμίες
Παράλληλα, η ανάλυση του, αποκαλύπτει σοβαρές αρρυθμίες στον συντονισμό των μέσων κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων, όπως αποτυπώθηκε στη μεγάλη πυρκαγιά της Λεμεσού, όπου σχεδόν όλο το εναέριο δυναμικό κατευθύνθηκε αρχικά σε μια μικρή εστία στην Ανάγυια χάνοντας πολύτιμο χρόνο, ενώ αεροσκάφη που απογειώθηκαν από το Ακρωτήρι υποχρεώθηκαν σε αλλαγή πορείας εν πτήσει προς τη Μαλλιά, αναδεικνύοντας την απουσία κεντρικής στρατηγικής.
Παρόμοια εικόνα καταγράφηκε και στην πυρκαγιά στο Καλό Χωριό, όταν περίπολο διέκοψε την αποστολή του πραγματοποιώντας 11 κύκλους πάνω από το πεδίο βολής πριν επιστρέψει στη Λάρνακα, με τα επόμενα αεροσκάφη να συνεχίζουν την περιπολία αντί να συνδράμουν στο μέτωπο.
Την ίδια ώρα, καταγγέλλει την πρωτοφανή άρνηση των αρμόδιων τμημάτων να υποβληθούν σε ανεξάρτητο τεχνικό έλεγχο.
«Όταν κάναμε την τεχνική ανάλυση για την πυρκαγιά στον Αρακαπά, ο τότε Υπουργός Γεωργίας ενθουσιάστηκε. Κάναμε όμως έξι μήνες για να πείσουμε τον τότε Διευθυντή του Τμήματος Δασών να δει την παρουσίαση. Κι όταν τελικά έγινε η συνάντηση, στα μισά πήρε το laptop του και έφυγε. Δεν θέλουν να καταγράφεται τι έγινε πριν. Το πρώτο μέλημα των υπηρεσιών είναι να αυξάνουν το πολιτικό τους εκτόπισμα (political influence) ζητώντας περισσότερο προσωπικό και να κινείται το χρήμα για αγορές, ασχέτως αν αυτά αποδίδουν» αναφέρει.
Η «διπλωματία των κρίσεων» της ΕΕ
Στη διατήρηση αυτής της στρεβλής κατάστασης, σύμφωνα με τον κ. Καμακιώτη, συμβάλλει και η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω της λεγόμενης «διπλωματίας των κρίσεων» (Crisis Diplomacy). Συγκεκριμένα, η Κομισιόν μοιράζει κονδύλια και στέλνει αεροσκάφη που συχνά φτάνουν μετά από τρεις μέρες, κυρίως για φωτογραφίες αλληλεγγύης με σημαίες στα αεροδρόμια. Την ίδια ώρα, δίδονται αποζημιώσεις και κονδύλια για εξοπλισμούς χωρίς ουσιαστικό μπούσουλα πρόληψης.
Για τον κ. Καμακιώτη, η πραγματική πρόληψη δεν βρίσκεται στις εντυπωσιακές αγορές τεχνολογίας, αλλά στην αναβίωση της υπαίθρου:
«Αν ήμουν σύμβουλος, θα τους έλεγα: Αντί να πάρετε τις δεξαμενές, κρατήστε αυτά τα λεφτά και επιδοτήστε δύο γεωργούς σε περιοχές που παλαιότερα είχαν αμπέλια, ώστε να αναβιώσουν δύο αμπελώνες. Αυτό είναι το πραγματικό, φυσικό αποτρεπτικό μέσο. Όταν όμως το σύστημα διαχείρισης λειτουργεί με δεδομένα του 1980, οι πιθανότητες για μεγαλύτερες καταστροφές θα είναι πάντα αυξημένες» καταλήγει.
Η επίσημη θέση και παραδοχές
Απέναντι στην κριτική, ο Εθνικός Συντονιστής Πυρκαγιών και Αρχιπύραρχος, Νίκος Λογγίνος, τον περασμένο Μάρτιο και Απρίλιο, πρότασσε την ενίσχυση του μηχανισμού σε πρόληψη και συντονισμό. Ο επίσημος σχεδιασμός προβλέπει συνολικά 13 πτητικά μέσα (4 αεροπλάνα, 4 ελικόπτερα μέσω «συμφωνίας-γέφυρας» λόγω δικαστικών εμπλοκών, ιορδανικά μέσα και συνδρομή από τις Βρετανικές Βάσεις), καθώς και ένα ολιστικό σύστημα επιτήρησης €25 εκατομμυρίων με 24ωρες κάμερες, drones, 60 νέους εργάτες πυρόσβεσης και νέους σταθμούς υπαίθρου.
Ωστόσο, πίσω από τις διαβεβαιώσεις, ο ίδιος ο Αρχιπύραρχος παραδέχτηκε τις διαχρονικές παθογένειες, αναγνωρίζοντας την ανάγκη άμεσης αναθεώρησης των εθνικών σχεδίων που πλέον θεωρούνται παρωχημένα. Παράλληλα, εκφράζει προβληματισμό για τις αυξανόμενες πυρκαγιές σε παράνομους σκυβαλότοπους, σημειώνοντας με νόημα πως «με τη φύση δεν τα βάζει κανένας».
Επιπρόσθετα, στις αρχές του 2026, η Ελεγκτική Υπηρεσία έρχεται να επιβεβαιώσει το προβληματικό του όλου συστήματος με έκθεση για το Τμήμα Δασών. Τα ευρήματα του ελέγχου αποτυπώνουν μια εικόνα σοβαρών διοικητικών και επιχειρησιακών παθογενειών. Επιγραμματικά να αναφέρουμε τα πιο κάτω:
- Ανέλεγκτα ωράρια στη Μονάδα Πτητικών Μέσων: Ο έλεγχος αποκάλυψε πλήρη ανεπάρκεια στα μέτρα εποπτείας, με λειτουργούς της Μονάδας Πτητικών Μέσων να παρουσιάζουν συσσωρευμένο ελλειμματικό χρόνο άνω των 1.000 ωρών ο καθένας μέσα σε ένα μόλις έτος, ενώ για ολόκληρους μήνες δεν καταγράφονταν καν «κτυπήματα» κάρτας.
- Εξοπλισμός που δεν ταιριάζει: Στις αποθήκες του Τομέα Πυροπροστασίας εντοπίστηκαν 76 λάστιχα πυρόσβεσης που παραμένουν στα αζήτητα από το 1999, καθώς είναι αδύνατον να χρησιμοποιηθούν επειδή δεν εφαρμόζουν στις υποδοχές των πυροσβεστικών οχημάτων.
- «Υποστελέχωση» με αποσπάσεις 15 ετών: Την ώρα που το Τμήμα επικαλείται έλλειψη προσωπικού, η Ελεγκτική Υπηρεσία εντόπισε περίπτωση Δασικού Λειτουργού που απουσίαζε για 15 ολόκληρα χρόνια (2009-2023) από τα καθήκοντά του, όντας αποσπασμένος σε πολιτικούς σχηματισμούς, Υπουργεία και άλλα γραφεία.
- Χρόνιες παρανομίες στα δάση: Στον κατασκηνωτικό χώρο Πλατανιών καταγράφηκαν μόνιμες παράνομες κατασκευές και εικόνα κατάληψης, με το Τμήμα Δασών να παραδέχεται ότι τα προβλήματα αυτά χρονολογούνται για περισσότερα από 15 έτη.
Καταληκτικά πάντως η ιστορία έδειξε ότι δεν θα είμαστε για αρκετό καιρό τυχεροί, ειδικά με τα πιο πάνω να είναι η εικόνα του μηχανισμού πυρόσβεσης, αλλά το χρήμα ρέει άφθονο.
