Το στοίχημα του ΦΠΑ, το υπαρκτό σενάριο των 2 ευρώ ανά λίτρο και ποιοι πληρώνουν
«Σε εποχές προκλήσεων, η υπεύθυνη πολιτική είναι η πιο ισχυρή εγγύηση για την κοινωνία» είχε αναφέρει στο διάγγελμα του την περασμένη Πέμπτη, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, και προφανώς η απραγία ή η ενδεχόμενη αργοπορία λήψης μέτρων ενός κράτους σε περιόδους κρίσεως είναι πιο ζημιογόνα.
Ο Πρόεδρος ανακοίνωσε οκτώ μέτρα στήριξης των νοικοκυριών αλλά και για όλους τους τομείς της οικονομίας, όπου μεταξύ άλλων ήταν και τα εξής:
1. Μείωση από 1η Μαΐου 2026 μέχρι 31 Μαρτίου 2027 περαιτέρω του συντελεστή ΦΠΑ στον ηλεκτρισμό, στο 5% για όλους τους οικιακούς καταναλωτές.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
2. Μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης καυσίμων κίνησης για τους μήνες Απρίλιο μέχρι και τον Ιούνιο 2026, κατά 8,33 σεντ το λίτρο.
Αποτελούν αυτά τα μέτρα όμως το φάρμακο για τις τσέπες των καταναλωτών ή είναι μια απλή… ασπιρίνη;
Τα ακριβά σενάρια
Όπως καταγράφουν οικονομικοί αναλυτές το επόμενο δίμηνο αναμένεται να χαρακτηριστεί από ακραία μεταβλητότητα στις διεθνείς τιμές των καυσίμων, λόγω κυρίως της συνεχιζόμενης σύγκρουσης ΗΠΑ – Ισραήλ – Ιράν και τον de facto αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ. Η αποκοπή περίπου 11 εκατ. βαρελιών ημερησίως από τις παγκόσμιες αγορές αποτελεί τη μεγαλύτερη διαταραχή προσφοράς στη σύγχρονη ιστορία.
Όσον αφορά τις τιμές του αργού πετρελαίου (Brent), οι προβλέψεις των κορυφαίων χρηματοοικονομικών οίκων δείχνουν ότι θα διατηρηθούν σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα. Εάν ο ναυτικός αποκλεισμός παραταθεί έως και τον Μάιο, αναλυτές από την Barclays και την Goldman Sachs εκτιμούν ότι οι τιμές θα μπορούσαν να σταθεροποιηθούν πάνω από τα 100 δολάρια, φτάνοντας ακόμα και τα 110 με 111 δολάρια ανά βαρέλι. Στον αντίποδα, το ενδεχόμενο μιας διπλωματικής εξέλιξης, θα λειτουργήσει καταλυτικά που μπορεί να προκαλέσει μέχρι και μείωση των τιμών μέσα σε λίγα λεπτά.
Η κατάσταση είναι ακόμη πιο πιεστική στην αγορά των διυλισμένων προϊόντων, όπως το πετρέλαιο κίνησης (diesel), η βενζίνη και τα αεροπορικά καύσιμα. Ειδικά η Ευρώπη και η Μεσόγειος είναι εξαιρετικά ευάλωτες, με κορυφαία στελέχη της βιομηχανίας να προειδοποιούν ακόμη και για τον κίνδυνο επιβολής δελτίου στα καύσιμα (rationing) εντός του Απριλίου, καθώς οι απώλειες των εξαγωγών από τον Κόλπο συμπίπτουν με την παραδοσιακή περίοδο συντήρησης του γηρασμένου συστήματος των ευρωπαϊκών διυλιστηρίων.
Για να αποτραπεί η πλήρης εκτροχίαση των τιμών, η διεθνής κοινότητα απαντά με την ιστορική αποδέσμευση με πάνω από 420 εκατ. από τα στρατηγικά αποθέματα των κρατών-μελών του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας.
Σε πιο γνώριμο επίπεδο, προκειμένου να απορροφηθεί ο άμεσος πληθωριστικός αντίκτυπος το δίμηνο Απριλίου-Μαΐου, η Ελλάδα ενεργοποιεί ένα έκτακτο πακέτο μέτρων 300 εκατομμυρίων ευρώ, το οποίο περιλαμβάνει απευθείας επιδότηση του πετρελαίου κίνησης στην αντλία και την επαναλειτουργία του συστήματος «Fuel Pass» για τη στήριξη των νοικοκυριών.
Το Δίλημμα της Τιμολόγησης
Έχοντας λοιπόν υπόψη ότι το επόμενο διάστημα ο δρόμος για τις τιμές των καυσίμων είναι κάτι παραπάνω από «αγκαθωτός», τίθεται το ερώτημα αν αντέχει η κυπριακή οικονομία για το άμεσο διάστημα.
Μιλώντας στον «Alpha Κυριακής», ο Πρόεδρος του Δημοσιονομικού Συμβουλίου Κύπρου Μιχάλης Περσιάνης, ανέφερε ότι, η κυπριακή οικονομία παρουσιάζει επαρκή ανθεκτικότητα ώστε να απορροφήσει το κόστος των μέτρων στήριξης, παρά τη μείωση των εσόδων που αυτά συνεπάγονται.
«Τα δημόσια οικονομικά αντέχουν αυτή την αύξηση δαπανών και μείωση εσόδων. Δηλαδή δεν δημιουργείται κάποια ανησυχία από αυτό» είπε.
Ωστόσο, επισημαίνει ότι η αποτελεσματικότητα των οριζόντιων μέτρων είναι περιορισμένη σε σύγκριση με μια πιο στοχευμένη προσέγγιση και έθεσε το εξής δίλημμα:
«Η επίδραση στις τιμές θα είναι πραγματική αλλά μικρή. Κι ένα από τα προβλήματα, η κάθε κυβέρνηση είναι σε ένα δίλημμα. Το ένα είναι από τη μια, είναι καλύτερα να περιμένεις μέχρι να ολοκληρωθεί ο κύκλος αυξήσεων για να ξέρεις που είναι η τιμή των καυσίμων ούτως ώστε να μη σου την απορροφήσει τη μείωση του φόρου η αύξηση των καυσίμων. Από την άλλη βιάζεσαι να δώσεις μια ανακούφιση στα νοικοκυριά. Και κάθε κυβέρνηση πρέπει να βρει μια ισορροπία μεταξύ των δύο.»
Όπως είπε δεν πρέπει να περιμένουμε μείωση των τιμών στα καύσιμα εκτός αν τούτη η μείωση θα είναι παροδική για ένα πολύ μικρό χρονικό διάστημα.
Καταλήγοντας αναφέρθηκε στην ανάγκη για πιο στοχευμένα μέτρα. «Αν μπορούσε να στοχευθεί το μέτρο σίγουρα θα ήταν πολύ προτιμότερο διότι μπορεί με τα ίδια λεφτά να έδινες μεγαλύτερη ανακούφιση σε μικρομεσαία νοικοκυριά» σχολίασε.
Η αντλία θα το κρίνει
Η κυπριακή αγορά καυσίμων βρίσκεται σε εξαιρετικά κρίσιμο σημείο, με το εφιαλτικό σενάριο να φτάσει τα 2 ευρώ ανά λίτρο να παραμένει στον ορίζοντα. Σε δηλώσεις του ο Πρόεδρος του Παγκύπριου Συνδέσμου Ιδιοκτητών Πρατηρίων Καυσίμων, Σάββας Προκοπίου υπογράμμισε πως η πορεία των τιμών στην αντλία παραμένει άμεσα εξαρτημένη από τις διακυμάνσεις στην παγκόσμια αγορά.
Σύμφωνα με τον κ. Προκοπίου, αν σημειωθεί περαιτέρω αύξηση στην παγκόσμια τιμή του πετρελαίου κατά 10 έως 20 δολάρια, η άνοδος της τιμής στα 2 ευρώ ανά λίτρο θεωρείται σίγουρη. Αυτή τη στιγμή η κατάσταση χαρακτηρίζεται ως «οριακή», με τα δεδομένα να αλλάζουν μέρα με τη μέρα.
Παρά το γεγονός ότι τα κυβερνητικά μέτρα κρίνονται ως επιβεβλημένα και καλοδεχούμενα, ο κ. Προκοπίου τόνισε πως οι αυξήσεις συνεχίζουν να έπονται. Σημείωσε επίσης ότι, αναμένεται η ψήφιση νέας επιδότησης ύψους 8,3 σεντ, η οποία προβλέπεται να τεθεί σε εφαρμογή από την προσεχή Παρασκευή.
Και το ερώτημα που τίθεται είναι πως όταν ανεβαίνει η τιμή των καυσίμων, ανεβαίνουν και τα έσοδα του φόρου προς το κράτος. Χρήματα που θα μπορούσαν να επιστρέφονται έμμεσα σαν έκτακτη εισφορά προς τους καταναλωτές. Γιατί δεν γίνεται;
Ο κ. Προκοπίου εξήγησε πως ο Σύνδεσμος έχει προτείνει τη θεσμοθέτηση μιας μόνιμης φόρμουλας κατά την οποία όταν η τιμή των καυσίμων ξεπερνά το όριο των 1,70 ευρώ, το πλεόνασμα των εσόδων από τον ΦΠΑ να επιστρέφεται στους καταναλωτές μέσω μείωσης της φορολογίας. Σημειώνεται πως η αύξηση της τιμής δεν σημαίνει 100% καθαρό έσοδο για το κράτος, καθώς παρατηρείται ταυτόχρονα μια μικρή μείωση στις πωλήσεις.
«Προς το παρόν δεν υιοθετήθηκε, αλλά βλέπουμε ότι στις δύο τελευταίες φορές που υπήρξαν κρίσεις, και που τη δεύτερη φορά που το ζούμε τώρα, βλέπουμε το κράτος ότι προχώρησε στην επιδότηση» ανέφερε.
Αλυσιδωτή ακρίβεια και τα παράδοξα
Η αύξηση στα καύσιμα αναμένεται να επηρεάσει οριζόντια την αγορά, προκαλώντας αλυσιδωτές αντιδράσεις σε βασικούς τομείς όπως τον ηλεκτρισμό, τον κατασκευαστικό τομέα και τον τουρισμό.
Το υψηλό ενεργειακό κόστος θα οδηγήσει σε αυξήσεις σχεδόν σε όλα τα προϊόντα, από τα οικοδομικά υλικά μέχρι τα γεωργικά και κτηνοτροφικά είδη. Παράλληλα, ο τομέας πλήττεται σημαντικά, με τον κ. Προκοπίου να αναφέρει πως είναι η πρώτη φορά που ο τουρισμός δέχεται τόσο μεγάλο πλήγμα. Ενώ, οι λογαριασμοί ρεύματος ακολουθούν πάντα τις τιμές των καυσίμων.
Απαντώντας στο ερώτημα γιατί οι αυξήσεις επιβάλλονται αμέσως ενώ οι μειώσεις καθυστερούν, ο κ. Προκοπίου αποκάλυψε πως τις τελευταίες 25 ημέρες έχουν εκδοθεί 10 έως 12 ειδοποιήσεις για αυξήσεις τιμών. Για τη διαχείριση των αυξομειώσεων, παρέπεμψε στην Υπηρεσία Προστασίας Καταναλωτή, η οποία ελέγχει τη σχετική φόρμουλα σε καθημερινή βάση.
Η συμβουλή του Παρατηρητηρίου προς τους πολίτες είναι η επίδειξη υπομονής και η ακόμα πιο προσεκτική διαχείριση των οικογενειακών προϋπολογισμών, εν αναμονή της αποκλιμάκωσης της κρίσης.
