ALPHA της Κυριακής

Με το ίδιο πείσμα που έβαζαν στο παιχνίδι και στην ταχύτητα, ο Socrates και ο Senna πάλεψαν να δουν το φως να επιστρέφει σε μια πληγωμένη Βραζιλία

Στη Zandvoort, στη γνήσια πίστα της Ολλανδίας με την κεκλιμένη στροφή Tarzan, ο παρανοϊκά γενναίος Gilles Villeneuve αιφνιδίασε τον Alan Jones, κόβοντας την ανάσα του πλήθους που έμεινε να κοιτά αποσβολωμένο καθώς ο μικρόσωμος Γαλλοκαναδός έστειλε τη Ferrari του στην εξωτερική πλευρά της στροφής, βάζοντάς την σε μια γιγάντια πλαγιολίσθηση χωρίς επιστροφή. Τη στιγμή που το πλήθος ετοιμάστηκε για τη σύγκρουση με το ατσάλι, ο Gilles τράβηξε τη Ferrari του μέσα από το λαρύγγι του χάροντα και, χωρίς δισταγμό, προσπέρασε την πανίσχυρη Williams του Jones ο οποίος έμεινε να βλέπει τη σκηνή να περνά από δίπλα του σαν ψευδαίσθηση.

Την ίδια σχεδόν στιγμή, στην άλλη άκρη του ατλαντικού, κάποιος Diego Maradona, με τη φανέλα της Αργεντινής κολλημένη πάνω του σαν δεύτερο δέρμα, συνέχισε να ντριμπλάρει πέντε, έξι και επτά αντιπάλους στη σειρά για να τρυπήσει τα δίχτυα, εξαπατώντας τη λογική του τερματοφύλακα και κάνοντας τα πλήθη να παραληρούν.

Όσοι προλάβαμε τη Formula 1 των 1200 ίππων, στα χρόνια των Μουντιάλ του 1982 στην Ισπανία και του 1986 στο Μεξικό, νιώθουμε πως σταθήκαμε μάρτυρες μιας εποχής όπου το απίθανο δεν εξηγούνταν, απλώς συνέβαινε.

Υπήρχε τότε και ο Eder Aleixo της Βραζιλίας, «o άνθρωπος κανόνι» (σουτ του οποίου έπιασε τα 174.5 χλμ./ώρα), ο οποίος έβαζε τέτοιο φάλτσο στη μπάλα ώστε εκείνος να ορίζει την κίνηση και αυτή να διαγράφει τροχιές που έμοιαζαν αδύνατες, σαν να αρνούνταν τη βαρύτητα και τη λογική.

Με ηγετική μορφή της εθνικής Βραζιλίας -και ολόκληρης της χώρας- τον ανεπανάληπτο Socrates, φιλόσοφο της ζωής, επαναστάτη, γιατρό και θρύλο, τον οποίο διαδέχτηκε στις καρδιές των βραζιλιανών ο αδιαφιλονίκητος Ayrton Senna, φιλόσοφος της ταχύτητας, με σφυγμό ολυμπιονίκη και με θρησκευτική αύρα, ολόκληρος ο πλανήτης είχε μετατραπεί τότε σε φανατικό οπαδό της Βραζιλίας.

Το «Socrates» δεν ήταν ψευδώνυμο του λαμπρού αυτού ποδοσφαιριστή, αλλά το όνομα που του έδωσε ο φανατικός της ελληνικής φιλοσοφίας πατέρας του. «Το ποδόσφαιρο είναι για μένα τέχνη. Όχι ένα ανταγωνιστικό παιχνίδι όπως το βλέπει ο κόσμος σήμερα», έλεγε ο ίδιος. Και ήταν πράγματι τέχνη. Μια μορφή δημιουργίας όπου ο καλλιτέχνης παίρνει τη μπάλα και την μεταμορφώνει σε προέκταση της έμπνευσής του, εκτελώντας κινήσεις που αιφνιδιάζουν τον αντίπαλο και καθηλώνουν την κερκίδα σε μια συλλογική έκσταση.

Την ίδια σχεδόν ώρα που ο Socrates έπλαθε με τη μπάλα εικόνες που άφηναν θεατές και αντιπάλους αποσβολωμένους, ο Senna ζωγράφιζε με ένα τιμόνι. Η πίστα γινόταν ο καμβάς του και το βολάν το πινέλο του, ενώ μέσα στο πιλοτήριο το σώμα του έμοιαζε να πάλλεται, σαν να πάλευε με αόρατες δυνάμεις. Στροφή τη στροφή, αψηφούσε τους νόμους της φυσικής και τους ξανάγραφε από την αρχή.

«Όταν το μονοθέσιο μου βρίσκεται πάνω σε μια στροφή, το μυαλό μου βρίσκεται ήδη στην επόμενη. Κατά κάποιον τρόπο προσπαθώ να προβλέψω τι θα γίνει, έτσι ώστε να μπορώ να το διορθώσω προτού καν συμβεί. Ποιος ξέρει, ίσως έτσι να βρίσκομαι ορισμένα δέκατα του δευτερολέπτου μπροστά από τον εαυτό μου», έλεγε.

Αυτό που μας καθήλωνε καθώς παρακολουθούσαμε τα δύο αυτά ινδάλματα, δεν ήταν η νίκη -που συχνά ερχόταν- αλλά η ίδια η πορεία προς αυτήν: η στιγμή που η προσπάθεια μετατρεπόταν σε κάτι εξωκοσμικό.

«Η νίκη δεν είναι το παν», είχε πει κάποτε ο Socrates. «Αν ο van Gogh γνώριζε πως θα γινόταν θρύλος, θα άλλαζε άραγε τον τρόπο που ζωγράφιζε; Πρέπει να απολαμβάνεις τη στιγμή της δημιουργίας και να μην σκέφτεσαι αν θα κερδίσεις ή όχι.»

Με το ίδιο πείσμα που έβαζαν στο παιχνίδι και στην ταχύτητα, ο Socrates και ο Senna πάλεψαν και για κάτι μεγαλύτερο από τους ίδιους: να δουν το φως να επιστρέφει σε μια πληγωμένη Βραζιλία.

Ο πρώτος ύψωσε το ανάστημά του απέναντι στη στρατιωτική δικτατορία της Βραζιλίας, η οποία είχε στηριχθεί και παρακινηθεί από τις ΗΠΑ, διεκδικώντας την επιστροφή της δημοκρατίας με τη φωνή, την παρουσία και το παράδειγμά του. Ο δεύτερος, αφήνοντας πίσω του μια παρουσία που δεν έσβησε με τον θάνατό του, συνεχίζει να ζει μέσα από το Instituto Ayrton Senna που ίδρυσε, προσφέροντας μέχρι σήμερα σε χιλιάδες παιδιά της Βραζιλίας την ευκαιρία να ξεφύγουν από τη φτώχεια και να διεκδικήσουν ένα διαφορετικό αύριο.

«Δεν μπορούμε να ζούμε σε μια νήσο πλούτου, περικυκλωμένοι από μια θάλασσα φτώχιας», έλεγε ο Senna. «Κάθε φορά που κερδίζω, η σημαία μας κυματίζει ψηλά σε μια από τις γωνιές του πλανήτη. Ίσως έτσι να βοηθώ και εγώ με τον τρόπο μου να μπει η δύστυχη χώρα μας πάνω στον χάρτη, μπροστά στα μάτια των συνανθρώπων μας».

Θα έλεγε κανείς πως τα μοναδικά νέα που δεν έθιγαν, αλλά αντίθετα ύψωναν τη Βραζιλία εκείνη την εποχή, έφταναν μέσα από την τέχνη της εθνικής της ποδοσφαιρικής ομάδας και τη φιλοσοφική αύρα του Senna, που τελικά δεν περιορίστηκαν στα σύνορα της χώρας, αλλά συγκλόνισαν ολόκληρη την οικουμένη.

Στην εποχή μας, τα έργα έχουν υποχωρήσει μπροστά στα μεγάλα λόγια. Τα ανάποδα ψαλίδια και τα ανάποδα τιμόνια που κάποτε έγραφαν ιστορία στα γήπεδα και στις πίστες έχουν αντικατασταθεί από τους «σίγουρους βαθμούς» της νίκης, ενώ η τέχνη με την οποία εκφράζονταν ένας Socrates και ένας Senna μοιάζει να επιβιώνει πια μόνο μέσα στα μαγεμένα ακόμη μυαλά μας.

Περισσότερα στο βιβλίο μου «Ύμνος στην Ταχύτητα» – Δημήτρης Γιόκκας