Από την πιλοτική φάση, στην παραίτηση των τραπεζών και οι προειδοποιήσεις των bitcoiners
Καθοριστική στροφή σημειώνεται στη στάση του ευρωπαϊκού τραπεζικού κλάδου απέναντι στο ψηφιακό ευρώ, καθώς η στρατηγική της έντονης αντίστασης δίνει πλέον τη θέση της σε μια πραγματιστική και εσπευσμένη προετοιμασία.
Ας τα πάρουμε όμως από την αρχή. Το πρόσφατο «πράσινο φως» του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την έναρξη των επίσημων νομοθετικών διαπραγματεύσεων, σε συνδυασμό με την πρόσφατη ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) για την επιλογή 36 τραπεζών και παρόχων υπηρεσιών πληρωμών (PSP) που θα συμμετάσχουν στην πιλοτική (beta) φάση, κατέστησε σαφές στην αγορά ότι το χρονοδιάγραμμα με ορίζοντα κυκλοφορίας το 2029 αποτελεί πλέον μια ορατή πραγματικότητα.
Αν και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα κάθονται πλέον ενεργά στο τραπέζι για να συνδιαμορφώσουν την υποδομή, οι επιφυλάξεις για τις επιπτώσεις στην κερδοφορία και τη σταθερότητα του συστήματος παραμένουν βαθιές.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Από το περιθώριο στις δοκιμές
Οι ημέρες της θεωρητικής κριτικής και της στάσης αναμονής έχουν παρέλθει. Στην πρόσκληση της ΕΚΤ για τη συγκρότηση της πιλοτικής ομάδας ανταποκρίθηκαν περισσότερα από 50 ιδρύματα, αποδεικνύοντας ότι κανένας παίκτης της αγοράς δεν ρισκάρει να μείνει εκτός.
Οι 36 οργανισμοί που εν τέλει επιλέχθηκαν επενδύουν ήδη σημαντικούς πόρους για την ανάπτυξη της υποδομής υποδοχής (front-end), των ψηφιακών πορτοφολιών και των διαδικασιών εγγραφής χρηστών.
Η ηγεσία των εμπορικών τραπεζών αναγνωρίζει ότι η έγκαιρη τεχνική ενσωμάτωση αποτελεί τον μοναδικό τρόπο για να μη μετατραπούν σε απλούς, περιθωριοποιημένους διεκπεραιωτές, χάνοντας την απευθείας επαφή με τον πελάτη. Όπως θα δούμε και πιο κάτω η Κύπρος έχει αποκτήσει ενεργό ρόλο.
Οι τρεις «ανοιχτές πληγές»
Παρά το κλίμα συνεργασίας, οι εμπορικές τράπεζες της Ευρωπαϊκής Ένωσης προστατεύουν έντονα τα επιχειρηματικά τους μοντέλα, με τις βασικές τους ανησυχίες να εστιάζονται σε τρία μέτωπα:
- Το δίλημμα των εσόδων από τις «δωρεάν» υπηρεσίες
Καθώς το ψηφιακό ευρώ θεσμοθετείται ως δημόσιο αγαθό, οι βασικές peer-to-peer συναλλαγές και οι πληρωμές προς εμπόρους θα διατίθενται χωρίς χρέωση για τον τελικό χρήστη.
Το ερώτημα που καίει τις τράπεζες είναι ποιος θα επωμιστεί το βαρύ λειτουργικό κόστος και τις δαπάνες συμμόρφωσης (όπως οι έλεγχοι AML).
Με την ΕΚΤ να υπολογίζει το κόστος της αρχικής τραπεζικής υποδομής μεταξύ 4 και 5,8 δισεκατομμυρίων ευρώ, ο κλάδος καλείται να πραγματοποιήσει μια τεράστια επένδυση χωρίς εξασφαλισμένη απόδοση.
- Ο εφιάλτης της «ψηφιακής φυγής» καταθέσεων (Deposit Flight)
Η απειλή ενός ψηφιακού bank run σε περιόδους συστημικής αστάθειας παραμένει στο προσκήνιο.
Η προοπτική να μεταφέρουν οι καταναλωτές μαζικά και ακαριαία τις καταθέσεις τους από τις εμπορικές τράπεζες στα ασφαλή «καταφύγια» της ΕΚΤ οδήγησε στη θέσπιση ενός ορίου, το οποίο αναμένεται κοντά στις 3.000 ευρώ ανά πολίτη. Ωστόσο, οι τράπεζες παρακολουθούν στενά πόσο ομαλά θα λειτουργήσουν σε συνθήκες πραγματικής πίεσης.
- Η απειλή της Big Tech και το στρατηγικό παράδοξο
Υπάρχει έντονος σκεπτικισμός για το γεγονός ότι η κρατικά επιδοτούμενη υποδομή της ΕΚΤ ενδέχεται να κανιβαλίσει ιδιωτικές πρωτοβουλίες, όπως το European Payments Initiative (EPI) και το πορτοφόλι Wero, στα οποία οι ευρωπαϊκές τράπεζες έχουν ήδη επενδύσει δισεκατομμύρια.
Παράλληλα, οι τραπεζικές ενώσεις κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για νομοθετικά κενά που θα επιτρέψουν σε αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς (Big Tech) να ενσωματώσουν το ψηφιακό ευρώ στα δικά τους οικοσυστήματα, υπονομεύοντας τελικά τον ίδιο τον στόχο της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας.
Οι ευρωπαϊκές τράπεζες δεν πολεμούν πλέον την ύπαρξη του ψηφιακού ευρώ, αλλά φαίνεται πως μάχονται για ευνοϊκότερους όρους στο πλαίσιο των κανόνων του. Αντιμετωπίζοντας το έργο ως μια αναπόφευκτη κανονιστική πραγματικότητα, στρέφουν την προσοχή τους στην ανάπτυξη υπηρεσιών προκειμένου η νέα αυτή ψηφιακή αρχιτεκτονική να αποβεί τελικά κερδοφόρα για τις ίδιες.
Στην πρώτη γραμμή η Κύπρος
Η Λευκωσία δεν θα είναι απλός παρατηρητής στις επερχόμενες ριζικές αλλαγές του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού χάρτη. Σύμφωνα με επίσημες ανακοινώσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η Κύπρος περιλαμβάνεται επίσημα στις χώρες της Ευρωζώνης που θα συμμετάσχουν ενεργά στο μεγάλο πιλοτικό πρόγραμμα για το ψηφιακό ευρώ.
Η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου, μαζί με ακόμη 18 εθνικές κεντρικές τράπεζες του Ευρωσυστήματος και την ίδια την ΕΚΤ, αναλαμβάνει το βάρος της επιχειρησιακής εφαρμογής του έργου.
Όπως πληροφορείται ο Alpha της Κυριακής μαζί με την Κεντρική Τράπεζα Κύπρου, στο πρόγραμμα έχει επιλεγεί και η Τράπεζα Κύπρου και η JCC.
Το χρονοδιάγραμμα και η αρχιτεκτονική των δοκιμών
Το φιλόδοξο αυτό πιλοτικό πρόγραμμα, το οποίο θεωρείται το κρισιμότερο βήμα πριν από την τελική απόφαση για την επίσημη έκδοση του ψηφιακού νομίσματος, έχει αυστηρό χρονοδιάγραμμα:
- Ορίζοντας 12 μηνών: Οι δοκιμές αναμένεται να ξεκινήσουν κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027 και θα διαρκέσουν έναν ολόκληρο χρόνο.
- Δοκιμαστική έκδοση Beta: Για τις ανάγκες του προγράμματος θα χρησιμοποιηθεί μια «έκδοση beta». Η έκδοση αυτή θα είναι τεχνικά και λειτουργικά πανομοιότυπη με το τελικό προϊόν που προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία, με μια βασική διαφορά: δεν θα έχει καθεστώς νόμιμου χρήματος κατά τη διάρκεια των δοκιμών.
Πώς θα γίνονται οι δοκιμές στην πράξη;
Οι 36 επιλεγμένοι πάροχοι θα χωριστούν σε διακριτούς ρόλους, ανάλογα με τη λειτουργία τους στην αγορά, ενώ ορισμένοι θα λειτουργήσουν διπλά:
- Πάροχοι Διανομής: Θα αναλάβουν την «πλευρά του πελάτη». Θα παρέχουν στο προσωπικό του Ευρωσυστήματος πρόσβαση στις δοκιμαστικές υπηρεσίες, επιτρέποντάς τους να δημιουργούν ψηφιακούς λογαριασμούς και να διαχειρίζονται τα πορτοφόλια τους.
- Πάροχοι Αποδοχής: Θα αναλάβουν την «πλευρά του εμπόρου». Θα εξοπλίσουν επιλεγμένες επιχειρήσεις ώστε να μπορούν να δέχονται με ασφάλεια τις δοκιμαστικές πληρωμές.
Ποιοι θα συμμετέχουν και τι θα αγοράζουν;
Το πείραμα θα διεξαχθεί σε πραγματικές συνθήκες της καθημερινής οικονομικής δραστηριότητας. Στις δοκιμές θα συμμετάσχει το προσωπικό της ΕΚΤ και των εθνικών κεντρικών τραπεζών (συμπεριλαμβανομένης της Κύπρου), ενεργώντας ως καταναλωτές.
Από την άλλη πλευρά, στο πρόγραμμα θα ενταχθούν έμποροι ηλεκτρονικού εμπορίου, αλλά και φυσικά καταστήματα καθημερινής ανάγκης, όπως εστιατόρια και καφετέριες. Το προσωπικό των κεντρικών τραπεζών θα πραγματοποιεί αγορές και συναλλαγές σε αυτά τα σημεία, δοκιμάζοντας όλα τα πιθανά σενάρια:
- Συναλλαγές από πρόσωπο σε πρόσωπο (Peer-to-Peer).
- Πληρωμές προς επιχειρήσεις σε φυσικά σημεία πώλησης (POS) και μέσω κινητών τηλεφώνων.
- Ηλεκτρονικές αγορές (e-commerce).
- Offline πληρωμές: Ένα από τα πιο κρίσιμα χαρακτηριστικά που θα δοκιμαστούν ενδελεχώς, θα είναι η δυνατότητα πραγματοποίησης συναλλαγών ακόμη και χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο.
Η εκτεταμένη αυτή άσκηση θα επιτρέψει στο Ευρωσύστημα να αξιολογήσει την τεχνική αντοχή των υποδομών, να εντοπίσει πιθανά κενά στις επιχειρησιακές διαδικασίες και, κυρίως, να βελτιώσει την εμπειρία του τελικού χρήστη πριν το ψηφιακό ευρώ μπει οριστικά στη ζωή των Ευρωπαίων πολιτών.
Μέρος 3
Η «αντίπερα όχθη»
Στον αντίποδα των θεσμικών σχεδιασμών και των τραπεζικών ισορροπιών, η κοινότητα των κρυπτονομισμάτων προσεγγίζει το ψηφιακό ευρώ με έντονο σκεπτικισμό, αλλά και με μια δόση αισιοδοξίας για την αναγκαστική χρηματοοικονομική εκπαίδευση του κοινού.
Μιλώντας για το θέμα στον Alpha της Κυριακής ο Νάσος Κατσιαμίδης, ιδρυτής της πλατφόρμας Klidi.io –η οποία εξειδικεύεται στην απλοποίηση των συναλλαγών με Bitcoin– ξεκαθαρίζει ότι η πραγματική συζήτηση γύρω από το νέο νόμισμα δεν αφορά την ευκολία της καθημερινότητάς μας, αλλά μια βαθιά μετατόπιση της ισχύος.
Σύμφωνα με τον κ. Κατσιαμίδη, σε επίπεδο ταχύτητας και ευκολίας, η ζωή των πολιτών δεν πρόκειται να ανατραπεί ριζικά. «Στην Ελλάδα υπάρχει ήδη το σύστημα IRIS, στην Κύπρο χρησιμοποιούμε καθημερινά πλατφόρμες όπως το Quickpay της Bank of Cyprus ή τη Revolut. Τα πλεονεκτήματα που θα μας προβάλουν οι αρχές, όπως η δυνατότητα να στέλνεις χρήματα 24/7 σε όλο τον κόσμο, είναι υπηρεσίες που η αγορά και η τεχνολογία προσφέρουν ήδη», σημειώνει.
Το πραγματικό διακύβευμα κρύβεται στην αλλαγή των νομισματικών ισορροπιών. Ενώ σήμερα οι εμπορικές τράπεζες έχουν τη δύναμη να δημιουργούν χρήμα μέσω των δανειοδοτήσεων, με το ψηφιακό ευρώ η Κεντρική Τράπεζα αποκτά πλέον απευθείας πρόσβαση στον ίδιο τον πολίτη.
«Σε ένα τέτοιο σενάριο, η τράπεζα λιανικής παύει να είναι απαραίτητη. Οδηγούμαστε ουσιαστικά σε ένα απόλυτο κρατικό μονοπώλιο. Το ερώτημα που πρέπει να δούμε γενικότερα είναι: ποιο πρόβλημα έρχεται τελικά να λύσει αυτό το εγχείρημα;» υπογραμμίζει.
Ο κίνδυνος
Η ειδοποιός διαφορά του ψηφιακού ευρώ από το παραδοσιακό, ηλεκτρονικό ή φυσικό χρήμα είναι ότι θα βασίζεται σε τεχνολογία blockchain, γεγονός που του προσδίδει την ιδιότητα του «προγραμματίσιμου χρήματος» (programmable money). Αυτό το χαρακτηριστικό είναι που πυροδοτεί και τις μεγαλύτερες ανησυχίες.
«Αν το πάρουμε στο extreme σενάριό του», προειδοποιεί ο ιδρυτής του Klidi.io, «ένας πολίτης σε πέντε χρόνια μπορεί να έχει ψηφιακά ευρώ στο πορτοφόλι του, να ξοδέψει “πολλά” χρήματα σε κρέας και η κυβέρνηση να του αφαιρέσει λεφτά, επειδή θα θεωρήσει ότι η καταναλωτική του συμπεριφορά κάνει κακό στην υγεία του ή στο περιβάλλον. Μια τέτοια υποδομή συνδέεται αναπόφευκτα με μοντέλα ελέγχου που θυμίζουν το κοινωνικό credit της Κίνας».
Παράλληλα, ο ίδιος εκτιμά ότι το ψηφιακό ευρώ θα επιδιωχθεί να είναι διαθέσιμο σε όλα τα blockchains, επεκτείνοντας την εμβέλεια της κρατικής παρέμβασης στο ψηφιακό οικοσύστημα.
Μάθημα για τη μάζα
Παρά τους κινδύνους συγκέντρωσης ελέγχου, η έλευση του ψηφιακού ευρώ θεωρείται από τους υποστηρικτές των κρυπτονομισμάτων ως μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την ωρίμανση της αγοράς.
«Για τα κρυπτονομίσματα, αυτή η εξέλιξη είναι πάρα πολύ θετική», εξηγεί ο κ. Κατσιαμίδης. «Ο κόσμος, θέλοντας και μη, θα μάθει τι είναι ένα ψηφιακό πορτοφόλι και πώς λειτουργούν οι ψηφιακές συναλλαγές. Το κυριότερο όμως είναι ότι θα διδαχθεί τη μεγάλη διαφορά. Θα μάθει τι σημαίνει μια κεντρική αρχή στο χρήμα –όπως το ψηφιακό ευρώ– και τι σημαίνει μια πραγματικά αποκεντρωμένη αρχή, όπως το Bitcoin».
Το μήνυμα της εγχώριας κοινότητας των bitcoiners είναι πως το ψηφιακό ευρώ δεν έρχεται για να βελτιώσει την καθημερινότητά μας, αλλά για να επανακαθορίσει το ποιος έχει τον έλεγχο της περιουσίας μας. Και σε αυτό το νέο περιβάλλον, η ανάγκη για ένα ελεύθερο, μη ελεγχόμενο νομισματικό καταφύγιο θα γίνει πιο ξεκάθαρη από ποτέ.
