Οι ψυχολογικές προκλήσεις που μπορεί να κρύβουν οι διακοπές, οι λόγοι της μελαγχολίας και η αντιμετώπιση
Παρόλο που οι διακοπές συνήθως συνδέονται με το αίσθημα της χαράς, της ξεκούρασης και της ανεμελιάς, υπάρχουν πολλοί που κάθε χρόνο βιώνουν το άγχος που προκαλεί η σύγκριση με άλλους, οι υψηλές προσδοκίες που δεν ανταποκρίνονται τελικά στην πραγματικότητα και νιώθουν τελικά μελαγχολία. Η κλινική ψυχολόγος Ιφιγένεια Στυλιανού εξηγεί γιατί συμβαίνει αυτό και πώς μπορούμε να απολαύσουμε ουσιαστικά το καλοκαίρι.
Για αρκετούς ανθρώπους οι διακοπές δεν είναι μόνο συνώνυμο της ξεκούρασης, αλλά συνδέεται με αυξημένη ψυχολογική επιβάρυνση. Μιλώντας στον «Alpha της Κυριακής» η Δρ. Ιφιγένεια Στυλιανού εξήγησε ότι η αλλαγή της καθημερινής ρουτίνας, οι οικονομικές απαιτήσεις, οι οικογενειακές ή διαπροσωπικές εντάσεις, αλλά και ο περισσότερος χρόνος που μένει κανείς μόνος με τις σκέψεις του, μπορούν να αναδείξουν συναισθήματα άγχους ή μελαγχολίας. Διευκρίνισε πως, «αν κάποιος βιώνει ήδη στρες, θλίψη ή συναισθηματικές δυσκολίες, είναι πιθανό αυτά να τον συνοδεύσουν και στις διακοπές. Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι οι διακοπές αποτελούν μια ευκαιρία για ξεκούραση και όχι μια υποχρέωση να νιώθουμε συνεχώς ευτυχισμένοι».
Summer blues
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Ο όρος summer blues δεν αποτελεί επίσημο κλινικό ή διαγνωστικό όρο στην ψυχολογία ή την ψυχιατρική. Χρησιμοποιείται ωστόσο, για να περιγράψει μια κατάσταση κατά την οποία ορισμένοι άνθρωποι αισθάνονται κατά τους καλοκαιρινούς μήνες μειωμένη διάθεση, άγχος, κόπωση ή μια γενικότερη συναισθηματική δυσφορία, παρά την επικρατούσα αντίληψη ότι το καλοκαίρι είναι συνώνυμο της ανεμελιάς.
Αναφερόμενη στον όρο, η κυρία Στυλιανού ανέφερε ότι για κάποιους, οι υψηλές θερμοκρασίες, οι αλλαγές στον ύπνο, οι κοινωνικές πιέσεις ή οι αυξημένες προσδοκίες μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά την ψυχική τους ευεξία. Ωστόσο, τόνισε πως «είναι σημαντικό, να διακρίνουμε το summer blues από τις κλινικές διαταραχές διάθεσης, οι οποίες απαιτούν αξιολόγηση από ειδικό και βασίζονται σε συγκεκριμένα διαγνωστικά κριτήρια».
Προσδοκίες για τις «τέλειες διακοπές»
Ερωτηθείσα πώς επηρεάζουν οι υπερβολικές προσδοκίες για τις «τέλειες διακοπές» τη διάθεσή μας όταν η πραγματικότητα δεν ανταποκρίνεται σε αυτές, η κυρία Στυλιανού δήλωσε ότι η ικανοποίηση μας δεν εξαρτάται μόνο από τα γεγονότα που βιώνουμε, αλλά και από το κατά πόσο αυτά ανταποκρίνονται στις προσδοκίες μας. Εξήγησε πως όταν έχουμε δημιουργήσει την εικόνα των «τέλειων διακοπών», οποιαδήποτε απόκλιση, όπως μια καθυστέρηση, μια διαφωνία, κακές καιρικές συνθήκες ή απλώς η φυσιολογική κούραση, μπορεί να βιωθεί ως απογοήτευση. Πρόσθεσε ότι «όσο πιο άκαμπτες και εξιδανικευμένες είναι οι προσδοκίες μας, τόσο δυσκολότερο γίνεται να απολαύσουμε τις μικρές, αυθεντικές στιγμές που τελικά κάνουν τις διακοπές ουσιαστικές».
Ο ρόλος των social media
Σε όλο αυτό δεν μπορεί να μην συμβάλλουν και τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Όπως σημειώνει η κυρία Στυλιανού, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προβάλλουν συνήθως τις πιο όμορφες στιγμές της ζωής των ανθρώπων και όχι την καθημερινή πραγματικότητα. Επισήμανε πως, κατά τη διάρκεια των διακοπών το αίσθημα του άγχους και η σύγκριση με άλλα άτομα γίνονται πιο έντονα, καθώς οι φωτογραφίες από ταξίδια, παραλίες και κοινωνικές εξόδους μπορεί να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι όλοι οι άλλοι περνούν καλύτερα. Ωστόσο ανέφερε πως, έρευνα δείχνει ότι τα social media από μόνα τους δεν προκαλούν μοναξιά ή κακή διάθεση. Ο αντίκτυπός τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο που τα χρησιμοποιούμε, τη συχνότητα της κοινωνικής σύγκρισης και την ήδη υπάρχουσα ψυχολογική μας κατάσταση.
Μοναξιά και διακοπές
Ιδιαίτερο όμως ενδιαφέρον προκαλεί γιατί κάποιοι άνθρωποι νιώθουν μοναξιά ενώ βρίσκονται σε διακοπές. Όπως η κυρία Στυλιανού ανέφερε στον «Alpha της Κυριακής», η μοναξιά δεν σχετίζεται απαραίτητα με το αν κάποιος βρίσκεται ανάμεσα σε άλλους ανθρώπους, αλλά με το κατά πόσο αισθάνεται ουσιαστικά συνδεδεμένος μαζί τους. Έτσι, ακόμη και στις διακοπές, κάποιος μπορεί να νιώθει μόνος αν του λείπουν σημαντικά πρόσωπα, αν οι σχέσεις του είναι επιφανειακές ή αν αισθάνεται ότι δεν ανήκει πραγματικά στην παρέα του. Πρόσθεσε πως, οι διακοπές συχνά ενισχύουν την ανάγκη για συντροφικότητα και εγγύτητα. Όταν αυτή η ανάγκη δεν ικανοποιείται, το αίσθημα της μοναξιάς μπορεί να γίνει ακόμη πιο έντονο. «Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η μοναξιά είναι μια φυσιολογική ανθρώπινη εμπειρία και όχι ένδειξη προσωπικής αποτυχίας ή κοινωνικής ανεπάρκειας».
Homesickness
Τι είναι το homesickness και γιατί μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και κατά τη διάρκεια των διακοπών; Σύμφωνα με τις δηλώσεις της κυρίας Στυλιανού, το homesickness δεν αφορά μόνο τα παιδιά ή όσους βρίσκονται μακριά για μεγάλο χρονικό διάστημα. Μπορεί να εμφανιστεί και κατά τη διάρκεια των διακοπών, όταν κάποιος βρίσκεται σε ένα νέο περιβάλλον, μακριά από τα οικεία πρόσωπα, τις καθημερινές του συνήθειες και το αίσθημα ασφάλειας που προσφέρει η ρουτίνα. Σημείωσε πως πρόκειται για μια φυσιολογική συναισθηματική αντίδραση προσαρμογής, η οποία μπορεί να εκδηλωθεί με νοσταλγία, θλίψη, άγχος ή ακόμη και μειωμένη διάθεση.
Πότε υποχωρούν τα συμπτώματα;
Τα συμπτώματα σύμφωνα με την κυρία Στυλιανού, συνήθως υποχωρούν καθώς το άτομο εξοικειώνεται με το νέο περιβάλλον. Υπογράμμισε ότι «δεν χρειάζεται να νιώθουμε ενοχές αν μας λείπει το σπίτι μας στις διακοπές. Είναι μια φυσιολογική ανθρώπινη αντίδραση και συνήθως υποχωρεί καθώς προσαρμοζόμαστε στο νέο περιβάλλον και απολαμβάνουμε τις εμπειρίες που ζούμε».
Τι μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι για να απολαύσουν πραγματικά τις διακοπές τους; η κυρία Στυλιανού υπογράμμισε ότι, το σημαντικότερο είναι να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να ζήσει τις διακοπές με ρεαλιστικές προσδοκίες και χωρίς την πίεση να είναι όλα τέλεια. Τόνισε πως, η πραγματική ξεκούραση προέρχεται όταν μειώνουμε τους γρήγορους ρυθμούς, περιορίζουμε τη συνεχή ενασχόληση με το κινητό και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αφιερώνουμε χρόνο σε δραστηριότητες που μας ευχαριστούν πραγματικά και εστιάζουμε στην ποιότητα των εμπειριών αντί στην εικόνα τους. «Οι διακοπές δεν χρειάζεται να είναι εντυπωσιακές για να είναι ωφέλιμες. Συχνά, οι πιο απλές στιγμές, μια ουσιαστική συζήτηση, μια βόλτα, λίγος ποιοτικός ύπνος ή χρόνος με αγαπημένα πρόσωπα, είναι εκείνες που συμβάλλουν περισσότερο στην ψυχική μας ανανέωση και ευεξία».
