ALPHA της Κυριακής

Το Σουηδικό και Νορβηγικό μοντέλο «δείχνουν» τον δρόμο για τις κυπριακές συντάξεις;

Η μετάβαση της Κύπρου σε ένα μοντέλο πραγματικών αποθεματικών δεν είναι «παγκόσμια πρωτοτυπία», αλλά μια προσπάθεια ευθυγράμμισης με βέλτιστες πρακτικές που εφαρμόζονται εδώ και χρόνια σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η βασική διαφορά είναι ότι οι χώρες αυτές έχουν διαχωρίσει τη δημοσιονομική διαχείριση του κράτους από τα «Buffer Funds» (Ταμεία Ασφαλείας) των συντάξεων.

Κατά τις τελευταίες τοποθετήσεις του, ο Υπουργός Εργασίας Μαρίνος Μουσιούττας τόνισε ότι η πρακτική αυτή, που ξεκίνησε από το 1964, ολοκληρώνει τον κύκλο της, καθώς πλέον το κράτος διαθέτει τη δημοσιονομική σταθερότητα να χρηματοδοτείται από τις αγορές χωρίς να «ενοχλεί» τα αποθέματα των εργαζομένων. Η στρατηγική του εστιάζει στη διασφάλιση ότι κάθε ευρώ που πλεονάζει θα κατατίθεται σε ειδικό λογαριασμό, δημιουργώντας ένα πραγματικό αποθεματικό για τις μελλοντικές γενιές.

Παράλληλα, ο Υπουργός υπογράμμισε ότι η αποπληρωμή του χρέους των 12 δισεκατομμυρίων θα γίνει με τρόπο που δεν θα κλονίσει τα δημόσια οικονομικά, αλλά θα ενισχύει σταδιακά τη ρευστότητα του Ταμείου. Στόχος του είναι η μετάβαση σε ένα σύγχρονο μοντέλο διακυβέρνησης, όπου μια ειδική επενδυτική επιτροπή θα διαχειρίζεται αυτά τα κεφάλαια με επαγγελματικά κριτήρια. Με αυτόν τον τρόπο, επιδιώκει να καθησυχάσει τους πολίτες ότι το συνταξιοδοτικό σύστημα δεν είναι μόνο βιώσιμο στους αριθμούς, αλλά και πρακτικά ικανό να ανταπεξέλθει στις δημογραφικές προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών.

Τέλος, επισημάνθηκε ότι αυτή η κίνηση αποτελεί το προοίμιο της μεγάλης συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης, η οποία θα περιλαμβάνει και την ελάφρυνση των εργαζομένων από το πέναλτι του 12% για όσους έχουν πολλά χρόνια εισφορών.

Ουσιαστικά, η κυβερνητική γραμμή, όπως εκφράζεται από το Υπουργείο, είναι ότι η αποκατάσταση του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων αποτελεί πράξη κοινωνικής δικαιοσύνης και προϋπόθεση για να κτιστεί μια νέα σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ κράτους και ασφαλισμένων.

Το Σουηδικό μοντέλο των «Buffer Funds»

Η Σουηδία αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα επιτυχούς διαχείρισης. Το σουηδικό σύστημα χρησιμοποιεί πέντε διαφορετικά ταμεία (τα λεγόμενα AP-funds) που λειτουργούν ως αναχώματα.

Όταν οι εισφορές των εργαζομένων υπερβαίνουν τις πληρωμές των συντάξεων, το πλεόνασμα διοχετεύεται σε αυτά τα ταμεία για επένδυση. Αντίστοιχα, σε περιόδους κρίσης ή δημογραφικής πίεσης, το σύστημα τραβάει πόρους από εκεί.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι αυτά τα ταμεία είναι πλήρως ανεξάρτητα από την κυβέρνηση και επενδύουν σε παγκόσμια κλίμακα, διασφαλίζοντας ότι τα χρήματα δεν «λιμνάζουν» ούτε χρησιμοποιούνται για να κλείσουν τρύπες του προϋπολογισμού.

Η Νορβηγία και ο Διαχωρισμός του Πλούτου

Αν και η Νορβηγία διαθέτει τεράστιο πλούτο των πετρελαίων, η φιλοσοφία του δικού της «Government Pension Fund Global» είναι ταυτόσημη με αυτό που επιχειρεί η Κύπρος. Δηλαδή τον απόλυτο διαχωρισμό των εσόδων από τις τρέχουσες δαπάνες.

Οι Νορβηγοί θεσμοθέτησαν ότι το κράτος μπορεί να χρησιμοποιεί κάθε χρόνο μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό από τις αποδόσεις του ταμείου (περίπου 3%), ενώ το κεφάλαιο παραμένει ανέπαφο για τις μελλοντικές γενιές. Αυτό εμποδίζει την οικονομία από το να «υπερθερμανθεί» και εγγυάται ότι οι παροχές υγείας και συντάξεων θα είναι χρηματοδοτημένες ακόμα και όταν τα έσοδα από το πετρέλαιο στερέψουν.

Η Γερμανία και η στροφή

Ακόμα και η Γερμανία, που παραδοσιακά βασιζόταν στο διανεμητικό σύστημα (οι σημερινοί εργαζόμενοι πληρώνουν τους σημερινούς συνταξιούχους), άρχισε πρόσφατα να εισάγει το «Κεφάλαιο των Γενεών».

Η γερμανική κυβέρνηση αποφάσισε να δανείζεται κεφάλαια από τις αγορές για να τα επενδύει μέσω ενός ανεξάρτητου ιδρύματος, με στόχο τα κέρδη από αυτές τις επενδύσεις να ελαφρύνουν το βάρος των συνταξιοδοτικών εισφορών στο μέλλον. Η λογική είναι η ίδια – η δημιουργία ενός αποθέματος που λειτουργεί αυτόνομα από τις ετήσιες πολιτικές αποφάσεις.

Το μάθημα για την Κύπρο

Η εμπειρία από την ΕΕ δείχνει ότι η επιστροφή των €12 δις είναι μόνο το πρώτο βήμα. Στις χώρες που πέτυχαν, το κλειδί δεν ήταν μόνο η ύπαρξη των χρημάτων, αλλά η αυστηρή διακυβέρνηση.

Για παράδειγμα, στη Σουηδία, τα ταμεία AP υποχρεούνται να δημοσιεύουν λεπτομερείς εκθέσεις και να ελέγχονται από το κοινοβούλιο, αλλά κανένας υπουργός δεν μπορεί να τους υποδείξει πού θα επενδύσουν.

Η Κύπρος, υιοθετώντας αυτό το μοντέλο, ουσιαστικά επιχειρεί να περάσει από μια ερασιτεχνική «λογιστική» διαχείριση σε μια επαγγελματική «θεσμική» διαχείριση του εθνικού της πλούτου.