Ποιοι ευνοούνται από τον φορολογικό ανασχηματισμό, ποιες στρεβλώσεις διορθώνονται και ποιες οι μεγάλες προκλήσεις
Όταν τον περασμένο Δεκέμβριο ψηφιζόταν από την βουλή η φορολογική μεταρρύθμιση, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας την χαρακτήρισε ως μια μεταρρύθμιση που διαμορφώνει ένα πιο δίκαιο, σύγχρονο και ανταγωνιστικό φορολογικό σύστημα. Μετά από δύο χρόνια συζητήσεων, ο φορολογικός μετασχηματισμός παίρνει σάρκα και οστά, όμως το ερώτημα παραμένει: Ποιους πολίτες ωφελεί, πόσο βοηθά τις επενδύσεις, πόσο τις επιχειρήσεις και πόσο διορθώνει τις χρόνιες στρεβλώσεις. O Σύμβουλος του Κέντρου Οικονομικών Ερευνών του Πανεπιστημίου Κύπρου Γιώργος Συρίχας που συμμετείχε στην σύνταξη της μεταρρύθμισης και ο οικονομολόγος Τάσος Γιασεμίδης, κάνουν την δική τους ανάλυση για τις δυσλειτουργίες τους παλαιού συστήματος, τις αλλαγές και προοπτικές που φέρνει το νέο σύστημα. Τόσο για τους πολίτες, όσο και για τον επιχειρηματικό κόσμο.
Οι στόχοι και η καθημερινότητα
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Ο φορολογικός μετασχηματισμός ήταν ένα μεγάλο εγχείρημα που η συζήτηση και υλοποίησή του διήρκησε δύο χρόνια. Κατά την διάρκεια της υλοποίησής του διαπιστώθηκαν πολλά προβλήματα, κενά και προκλήσεις όπως ενδεικτικά τα ερωτηματικά για την διαθεσιμότητα και την επάρκεια στατιστικών στοιχείων. Ο μεγάλος στόχος ωστόσο ήταν να διορθωθούν οι χρόνιες στρεβλώσεις και αδικίες. Όπως αναφέρει ο Οικονομολόγος Γιώργος Συρίχας το μεγάλο στοίχημα ήταν «να αντιμετωπιστούν οι μεγάλες προκλήσεις της κυπριακής οικονομίας, όπως είναι η υπογεννητικότητα, η γήρανση του πληθυσμού, η στήριξη της μεσαίας τάξης και οι οικογένειες με παιδιά και φοιητητές, η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας και παράλληλα να διευκολυνθεί η μετάβαση στην πράσινη και ψηφιακή οικονομία, χωρίς να επιβαρυνθούν την ίδια στιγμή τα δημόσια οικονομικά. Δηλαδή η μεταρρύθμιση έπρεπε να είναι δημοσιονομικά ουδέτερη». Η μεγάλη πρόκληση όπως αναφέρει ο κ. Συρίχας ήταν να γίνει ένα ισορροπημένο πακέτο που να συγκεράζει όλους τους πιο πάνω αντικρουόμενους, πολλές φορές, στόχους. Αν και οι αλλαγές που ψήφισε τελικά η Βουλή ανέβασαν το αρχικά προβλεπόμενο κόστος θεωρείται πως η αύξηση είναι διαχειρίσιμη και θα καλυφθεί σε σύντομο χρονικό διάστημα. Μεγάλη ωστόσο πρόκληση είναι αν αυτή η μεταρρύθμιση μπορεί να βελτιώσει την καθημερινότητα των πολιτών. Σύμφωνα με τον οικονομολόγο Τάσο Γιασεμίδη, υπάρχει μείωση του φορολογικού βάρους που θα βελτιώσει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Την ίδια στιγμή ωστόσο, δεν μπορεί να αποτελέσει λύση για το κόστος στέγασης, τις χαμηλές συντάξεις για μερίδα των συμπολιτών μας και την ακρίβεια. «Είναι και συμπολίτες μας που αμείβονται κάτω από το προηγούμενο αφορολόγητο ποσό οπότε δεν αναμένεται να δουν κάποια διαφορά αναφέρει χαρακτηριστικά στον «alpha της Κυριακής». Ο ίδιος θεωρεί πως η φορολογική μεταρρύθμιση, είναι ένα θετικό στοιχείο όμως χρειάζονται λύσεις σε αρκετά άλλα ζητήματα για να βελτιωθεί η καθημερινότητα των πολιτών».
Προτιμούσαμε πιο στοχευμένη ελάφρυνση
Σε ο,τι αφορά την περαιτέρω αύξηση του αφορολόγητου ποσού από την βουλή, ο Γιώργος Συρίχας παραδέχεται πως το ΚΟΕ, προτιμούσε η ελάφρυνση να είναι πιο στοχευμένη παρά να αποτελεί ένα οριζόντιο μέτρο. «Όμως, αυτό, ήταν μια πολιτική απόφαση» αναφέρει χαρακτηριστικά εξηγώντας πως η λογική του ΚΟΕ ήταν το κόστος αυτό να διοχετευόταν και να δινόταν στοχευμένα σε περαιτέρω ενίσχυση των φορολογικών εκπτώσεων/ελαφρύνσεων και όχι οριζόντια σε όλους.
Τα δάνεια
Σε ο,τι αφορά τις προϋποθέσεις ώστε να λάβει ένα νοικοκυριό φορολογική έκπτωση μέχρι €2.000 ετησίως για το δάνειό του, ο Τάσος Γιασεμίδης εξηγεί πως αφορά:
- Εξυπηρετούμενα δάνεια κύριας κατοικίας
- Δάνεια που έχουν αναδιαρθρωθεί και ο δανειολήπτης είναι τυπικός με το νέο πρόγραμμα αποπληρωμής
Ο κ. Γιασεμίδης εξηγεί πως στην περίπτωση πώλησης κύριας κατοικίας (η οποία χρησιμοποιείται για σκοπούς ιδιοκατοίκησης) λόγω αναδιάρθρωσης δανείου, πλέον δεν καταβάλλεται οποιοσδήποτε φόρος για το κέρδος που προκύπτει, εφόσον το ποσό της πώλησης δεν ξεπερνά τις €450.000, ενώ πριν ήταν στις €350.000 Σημειώνεται πως αναδιάρθρωση σημαίνει ότι το σπίτι μεταβιβάζεται (στην τράπεζα ή σε τρίτο πρόσωπο) για να μειωθεί ή να εξοφληθεί προβληματικό δάνειο που υπήρχε μέχρι 31/12/2020.
Τα μονήρη άτομα
Σε ο,τι αφορά τα μονήρη άτομα, ο κ. Γιασεμίδης εξηγεί ότι το άτομο που λαμβάνει €30.000 ετήσιο μισθό, αν δικαιούται να αφαιρέσει το έξοδο του ενοικίου με τη φορολογική μεταρρύθμιση θα έχει ένα ετήσιο όφελος περίπου €1.000 ή €83 το μήνα. Όπως σημειώνει «είναι αντιληπτό ότι με τη σημαντική αύξηση του κόστους στέγασης και την ακρίβεια η καθημερινότητα των πολιτών γίνεται πολύ δύσκολη. Η φορολογική μεταρρύθμιση δε μπορεί να λύσεις αυτά τα προβλήματα οπότε η πολιτεία θα πρέπει να εξετάσει για παράδειγμα με ποιο τρόπο αυξάνει τη ζήτηση ακινήτων στην αγορά ή και ενδεχομένως μειώνει τη ζήτηση».
Το κυπριακό επιχειρείν και οι ξένες επενδύσεις
Ερώτημα που εγείρεται είναι κατά πόσο με τη νέα φορολογική μεταρρύθμιση έχουν εξαλειφθεί οι διακρίσεις εις βάρος των Κύπριων επιχειρηματιών σε σχέση με τις ξένες επενδύσεις. Σύμφωνα με τον Γιώργο Συρίχα, η δυσμενής διάκριση που υφίστατο ο Κύπριος επιχειρηματίας έναντι ξένων έχει σχεδόν εξαλειφθεί. Όπως σημειώνει είναι πολύ σημαντικό να διατηρηθεί το κυπριακό επιχειρείν όπως σημαντικό είναι να παραμείνει η Κύπρος ελκυστικός προορισμός ξένων παραγωγικών επενδύσεων.
Ο Τάσος Γιασεμίδης εξηγεί πως μπορεί ο εταιρικός φόρος να αυξάνεται από 12,5% στο 15%, εντούτοις για εταιρείες με Κύπριους μετόχους, καταργείται η λογιζόμενη διανομή μερίσματος (το 70% των κερδών θεωρείτο διανεμητέο ως μέρισμα εντός δύο ετών ανεξάρτητά αν ο μέτοχος το λάμβανε ή όχι και καταβαλλόταν έκτακτη εισφορά για την άμυνα 17%).
Όπως σημειώνει η έκτακτη εισφορά θα υπολογίζεται στα πραγματικά μερίσματα και αυτή μειώνεται σε 5% από 17% που ήταν προηγουμένως. «Η αλλαγή αυτή αφορά κέρδη που δημιουργούνται από 1η Ιανουαρίου του 2026» αναφέρει χαρακτηριστικά. «Ο συνολικό φόρος πριν έφτανε το 23%, ενώ τώρα μειώνεται στο 15% και 5% πάνω στα πραγματικά μερίσματα που λαμβάνουν οι μέτοχοι. Με αποτέλεσμα, να παραμένουν στις εταιρείες περισσότερα κεφάλαια για επενδύσεις» εξηγεί.
«Οπότε ποσοστιαία το όφελος είναι το ίδιο για όλες τις επιχειρήσεις αλλά σε απόλυτους αριθμούς μεγαλύτερο όφελος έχουν όσες καταγράφουν περισσότερα κέρδη. Για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις υπάρχουν άλλα ζητήματα που θα πρέπει να εξετάσει η πολιτεία όπως η πρόσβαση σε χρηματοδότηση, οι οικονομίες κλίμακας και το ψηλό διοικητικό κόστος» καταλήγει ο κ. Γιασεμίδης.
Η φοροδιαφυγή και τα αντικίνητρα
Καίριο ρόλο για τον φορολογικό ανασχηματισμό, έπαιξε η φοροδιαφυγή δεδομένου ότι έρευνα του ΚΟΕ αλλά και διεθνείς μελέτες κατέδειξαν πως η παραοικονομία στην χώρα είναι σημαντική και ίσως φτάνει και ξεπερνά το 20% του ΑΕΠ. Όπως εξήγησε ο Συρίχας το 1/5 της οικονομίας δεν το βλέπουμε καθώς είναι εκτός του φορολογικού συστήματος.
Σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο επιδιώχθηκε να δημιουργηθούν αντικίνητρα για όσους φοροδιαφεύγουν. «Δεν είναι μόνο για τις επιχειρήσεις, αλλά είναι και για τα νοικοκυριά και για οποιονδήποτε δεν καταβάλλει φόρους και πρέπει να καταβάλλει. Εμείς εδώ προσπαθήσαμε με τον φορολογικό μετασχηματισμό να φέρουμε περισσότερο κόσμο μέσα στο φορολογικό σύστημα. Γι΄αυτό και προχωρήσαμε σε φορολογική ελάφρυνση και παράλληλα ενισχύσαμε την φορολογική συμμόρφωση ενσωματώνοντας πρόνοιες ενάντια στην φοροδιαφυγή. Επιπλέον δίνονται κίνητρα και προς τις γυναίκες που φορολογούνται ξεχωριστά ώστε να ενταχθούν στην αγορά εργασίας.
Με δεδομένη την πρόθεση της Πολιτείας να στηρίξει τις ομάδες του πληθυσμού που είναι κάτω από το αφορολόγητο ποσό, και δεν έχουν επωφεληθεί από την φορολογική μεταρρύθμιση, είναι απαραίτητο, λόγω του σημαντικού μεγέθους της παραοικονομίας, να διαπιστωθεί ποια είναι τα πραγματικά ευάλωτα νοικοκυριά ανέφερε και να στηριχθούν αποτελεσματικότερα» ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Συρίχας.
Κλείνοντας, ο κ. Συρίχας ανέφερε ότι φορολογικός μετασχηματισμός βασίστηκε σε εκτεταμένη οικονομική και στατιστική τεκμηρίωση, παρά τα κενά και ελλείψεις σε στατιστικά δεδομένα. Η άσκηση οικονομικής πολιτικής και υλοποίηση μεταρρυθμίσεων, στην εποχή των μεγάλων βάσεων δεδομένων και της τεχνητής νοημοσύνης επιβάλλει την ύπαρξη αξιόπιστων και λεπτομερών βάσεων οικονομικών δεδομένων. Στο “evidence- based decisions” έχουμε σημαντικό δρόμο να καλύψουμε τόσο στον ιδιωτικό όσο και στο δημόσιο τομέα.
