ALPHA της Κυριακής

Γιατί το κυπριακό βρίσκεται σε ένα μετέωρο βήμα και οι προεκτάσεις ενός νέου παρατεταμένου αδιεξόδου

H επίσκεψη της Maria Angela Holquin Cuellar από την Δευτέρα ως την Πέμπτη, οι συναντήσεις της και η έλλειψη απτών αποτελεσμάτων ειτε σ΄ότι αφορά την επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων ειτε την υιοθέτηση μακρόπνοων περαιτέρω μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης, σηματοδοτεί, εκτός απροόπτου και εκτός θαύματος, ένα νέο παρατεταμένο αδιέξοδο του οποίου οι συνέπειες μπορεί να είναι τραγικότερες απ’ ότι φαίνεται. Η φιλοδοξία ήταν να καταστεί δυνατή η σύγκληση στο αμέσως προσεχές διάστημα μια νέας άτυπης πενταμερούς όχι απλά για να γίνει και να συντηρηθεί μια επίπλαστη κινητικότητα, αλλά για να αποφασιστεί η συνέχιση των διαπραγματεύσεων, ο ρυθμός οι διαδικασίες   το χρονικά όρια και οι προθεσμίες, καθώς και οι παράμετροι της μεταβλητής της γεωμετρίας (είδος, σύνθεση, συμμετέχοντες ανάλογα με τα θέματα κλπ).

Η συγκυρία είναι χείριστη. Οι διεθνείς αναταράξεις, η αστάθεια και έλλειψη προβλεψιμότητα,   ο εν γένει παραγκωνισμός του ΟΗΕ και η επικράτηση λογικών ισχύος και μονομέρειας επιτείνουν μια υποβόσκουσα κρίση. Το διεθνές δίκαιο και ο καταστατικός χάρτης του ΟΗΕ αντί πυξίδας  και βίβλου, αντιμετωπίζονται ως εμπόδια και γίνονται στόχος της νέας δεσποτείας,  επειδή μετριάζουν τις σχέσεις ισχύος. Η οικονομική κατάσταση του ΟΗΕ είναι απελπιστική και οι περικοπές αγγίζουν άμεσα και την παρουσία του στην Κύπρο. Επίσης στα καθ’ ημάς, το τέλος της θητείας του Αντόνιο Γκουτέρες ως Γενικού Γραμματέα, στο τέλος του 2026, οριοθετεί ασφυκτικά τα περιθώρια και τις δυνατότητες της αποστολής καλών υπηρεσιών. Η μικρή φωτεινή ανάσα της παρουσίας  του Johannes Hahn  ως εκπροσώπου της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δεν μπορεί στον παρόντα συσχετισμό να επιφέρει μερική έστω εξισορρόπηση, στην διαρκώς ογκούμενη χιονοστιβάδα εμποδίων που οδηγούν στο εκτροχιασμό των προσπαθειών για λύση. Το κυπριακό είναι πολύ χαμηλά στα κατάστιχα της διεθνούς κοινότητας, που αρκείται στην απουσία ανοιχτής σύρραξης. Οι τακτικοί χειρισμοί της Τουρκίας και η ανάδειξη του κ. Ερχιουρμάν στην ηγεσία της Τουρκοκυπριακής κοινότητας λειτουργούν εξιλεωτικά για την τουρκική πλευρά και μας επαναφέρουν στο σενάριο της ισχυριζόμενης έλλειψης πολιτικής βούλησης από την  ελληνοκυπριακή πλευρά.

Ωστόσο η μορφή της λύσης ως διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Μέσα από επίπονη και ουσιαστική διαπραγμάτευση έχει προσλάβει ουσιαστικό περιεχόμενο, κατοχυρώνει πλήρως τα δικαιώματα και τις ανησυχίες και των δύο πλευρών, κατά τρόπο που καθιστά ακόμα περισσότερο απαράδεκτες τις μεθοδεύσεις περί δύο κρατών, κυριαρχικής ισότητας κλπ. Περισσότερο παρά ποτέ αναδεικνύεται ως η ενδεδειγμένη πορεία και δικαιούμαστε να αναμένουμε από την Τουρκική πλευρά την πλήρη προσήλωση προς αυτήν. Δεν νοείται να μην αναφέρεται με καθαρότητα, αλλά μόνο εμμέσως και με τα συμφραζόμενα, ο κος Ερχιουρμάν στην μορφή της λύσης και στα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας που την περιγράφουν.

Η όποια ενόχληση της άλλης πλευράς από την ανάληψη της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, δεν πρέπει να γίνεται άλλοθι και να συγκαλύπτει το κενό εμπιστοσύνης που διευρύνεται και που εξηγεί και την σκλήρυνση ή μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα της Τουρκικής πλευράς. Περαιτέρω, οι φωνές και οι βολές και η αυξανόμενη κριτική για τους χειρισμούς της κας Ολγκίν, μας καθιστά ξανά θεατές σε ένα έργο που έχουμε δει πολλές φορές στο παρελθόν  και δεν προοιωνίζουν ενάρετο κύκλο εξελίξεων.

Οι χειρισμοί μας δεν βοηθούν. Είναι τραγικό να επαναλαμβάνουμε αποτυχημένα σενάρια του παρελθόντος που μόνο αρνητικά μπορούν να λειτουργήσουν. Επι παραδείγματι πως γίνεται ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας να εισηγείται να καταγράψουν τα Ηνωμένα Έθνη τις συγκλίσεις και σε όσες συμφωνούν και οι δύο πλευρές να  παραμένουν στο έγγραφο; Είναι περίπου σαν να ξεκινούμε από την αρχή αφού η κάθε πλευρά μπορεί να αποκλείει ότι θέλει. Για τις εξωτερικές μάλιστα πτυχές  ο ορισμός του κεκτημένου αφήνεται στο έλεος των εγγυητριών. Έτσι αντιλαμβανόμαστε τον σεβασμό προς το κεκτημένο της διαδικασίας και το «να συνεχίσουμε από εκεί που μείναμε στο Κραν Μοντάνα»;

Οι συγκλίσεις  είναι γνωστές και καταγραμμένες και λειτουργούν ως το κεκτημένο μιας πολύχρονης  διαδικασίας, ελεύθερης διαπραγμάτευσης. Αυτό που απαιτείται είναι πολιτική βούληση να συνεχίσουμε από εκεί που μείναμε. Οι πλευρές έχουν και αντίληψη και την διασφάλιση  ότι τίποτα δεν θεωρείται συμφωνημένο αν δεν συμφωνηθούν όλα, που ήταν μια από τις βασικές αρχές του κοινού ανακοινωθέντος της 11^ης Φεβρουαρίου του 2014. Νοείται βεβαίως ότι η αίρεση αυτή ισχύει ακόμα περισσότερο για τα βήματα που έγιναν μέσα στο πλαίσιο του πακέτου των έξι σημείων του Γενικού Γραμματέα, περιλαμβανόμενης και  της αποδοχή της εκ περιτροπής προεδρίας  ως μέρους της πολιτικής ισότητας, από την Ελληνοκυπριακή πλευρά. Δεν μπορεί η Τουρκοκυπριακή πλευρά να αγνοεί ότι η αποδοχή αυτή, καθώς και άλλες, εξυπακούει ικανοποίηση της Ελληνοκυπριακής πλευράς σε άλλα σημεία όπως οι εγγυήσεις, τα στρατεύματα, το εδαφικό και το περιουσιακό. Συνεχίζουμε από εκεί που μείναμε σημαίνει σεβασμός του πακέτου, ως ενιαίο σύνολο, της αλληλεξάρτησης των σημείων και του αμοιβαία επωφελούς αποτελέσματος. Δεν γίνεται ούτε και να μετατρέπει την εκ περιτροπής προεδρία σε θέμα μεθοδολογίας για να αποφύγει το δικό της  «δούναι». Η καλόπιστη διαπραγμάτευση απαιτεί εκατέρωθεν σεβασμό και αμοιβαίες παραχωρήσεις. Μια άλλη βασική αρχή ήταν και παραμένει πως η ασφάλεια του ενός δεν μπορεί να συνιστά ανασφάλεια για τον άλλο.

Για τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, που δεν υποκαθιστούν την λύση αλλά βελτιώνουν την καθημερινότητα και δημιουργούν γονιμότερο έδαφος για τις  διαπραγματεύσεις, ισχύει σε ένα μεγάλο βαθμό επίσης η λογική του  αμοιβαία επωφελούς αποτελέσματος,  χωρίς ωστόσο να φτάνουμε σε ανατολίτικο παζάρι, παραβλέποντας τους ανθρώπους και τις ανάγκες τους και την έγνοια του κράτους για όλους τους πολίτες του, ανεξαρτήτως κοινοτικής προέλευσης.

Σε μια εξόχως κρίσιμη και επικίνδυνη καμπή δεν φαίνεται να πρυτανεύει η σύνεση και η σοφία αλλά τραγικοί ερασιτεχνισμοί,  προεκλογικοί και πελατειακοί υπολογισμοί που κινδυνεύουν να μας οδηγήσουν σε επαναλαμβανόμενους κύκλους σημειωτόν  και στην περαιτέρω απομάκρυνση της προοπτικής λύσης. Η ματαίωση της ελπίδας και η πίκρα για την συνεχιζόμενη διάψευση της προσμονής για κάποια λύτρωση, ομού με την εφιαλτική προέλαση του οδοστρωτήρα των τετελεσμένων,  συνιστούν μια  εξόχως αρνητική κατάσταση για την κυπριακή κοινωνία,  διαιωνίζουν την διαίρεση,  εμποδίζοντας την αφ’ ενός να λάβει τον βηματισμό της στο εσωτερικό, στο ευρωπαϊκό και στο διεθνές γίγνεσθαι και αφ΄ετέρου και συντηρώντας αφ΄ετέρου  την αβεβαιότητα, την ανασφάλεια και τον φόβο, σε χαλεπούς καιρούς.