ALPHA της Κυριακής

Ο ALPHA της Κυριακής ανοίγει τον φάκελο των βουλευτών που ανεξαρτητοποιήθηκαν

Η τακτική ανεξαρτητοποίησης βουλευτών δεν είναι ένα καινούργιο φαινόμενο, ούτε εισήχθη στην πολιτική σκηνή με την περίπτωση της Ειρήνης Χαραλαμπίδου και του ΑΚΕΛ. Υπάρχουν δεκάδες παραδείγματα βουλευτών που είτε αποχώρησαν εκούσια είτε διαγράφηκαν από την κοινοβουλευτική τους ομάδα παίρνοντας τη θέση τους σε άλλο έδρανο από αυτό που αρχικά είχαν καθίσει.     

Το διαχρονικό ερώτημα που τίθετο, είναι αν με την ανεξαρτητοποίηση-διαγραφή βουλευτών, η έδρα ανήκει στο πρόσωπο ή στο κόμμα. Τα πλείστα κόμματα όπως άλλωστε και το ΑΚΕΛ, μετά το πρόσφατο παράδειγμα της Ειρήνης Χαραλαμπίδου, πιστεύουν ότι η έδρα ανήκει στο κόμμα και κατά συνέπεια σε περίπτωση λύσης του «πολιτικού» γάμου πρέπει να επιστρέφεται. Ωστόσο, αυτό δεν τηρείται συχνά καθώς το επιχείρημα των βουλευτών που αποχωρούν είναι πως ένα μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων τους, ψήφισε τους ίδιους προσωπικά και όχι τον κομματικό συνδυασμό.

Που ανήκει η έδρα;

Παρότι το βράδυ των εκλογών η έδρα δίνεται στο κόμμα στη βάση των ποσοστών που θα καταφέρει να κερδίσει, στη πορεία η πρακτική αποδεικνύει ότι ανήκει τελικά στο πρόσωπο, αφού ακόμα και αν ένας βουλευτής διαγραφεί ή αποχωρήσει από την κοινοβουλευτική του ομάδα, δεν εγκαταλείπει ταυτόχρονα και την έδρα του εντός του κοινοβουλίου. 

Η έδρα μπορεί να θεωρηθεί ότι ανήκει στο κόμμα μόνο όταν ο βουλευτής παραιτηθεί από μέλος της Βουλής των Αντιπροσώπων ή η έδρα κενωθεί λόγω θανάτου. Τότε, όντως κενώνεται μια θέση στην κοινοβουλευτική ομάδα του κόμματος και στη θέση του βουλευτή ανακηρύσσεται ο πρώτος επιλαχών του κόμματος ή του συνδυασμού στη βάση των τελευταίων βουλευτικών εκλογών.    

Οι μαζικές αποχωρήσεις από το ΔΗΚΟ

Ενδιαφέρον προκαλούν τα παραδείγματα βουλευτών που αποχώρησαν ή διαγράφηκαν από την κοινοβουλευτική τους ομάδα, αλλά και οι κραδασμοί που συνόδευαν τις αποχωρήσεις αυτές.

Πρώτη περίπτωση ήταν αυτή του Λεόντιου Ιεροδιακόνου, ο οποίος εξελέγη βουλευτής  με το ΔΗΚΟ (τότε Δημοκρατική Παράταξη) το 1976 και αποχώρησε όμως από την κοινοβουλευτική ομάδα του το 1977 προκειμένου να μετακινηθεί προς τον ΔΗΣΥ, για να συνταχθεί μαζί με τον ιδρυτή του Γλαύκο Κληρίδη.    

Ο  βουλευτής Χριστόφορος Χριστοφίδης αποχώρησε από την κοινοβουλευτική ομάδα του ΔΗΚΟ το 1977. Στις 13 Νοεμβρίου 1980, συγκροτεί την κοινοβουλευτική ομάδα της Ένωσης Κέντρου υπό τον Τάσσο Παπαδόπουλο. 

Οι εσωκομματικοί τριγμοί στο ΔΗΚΟ εν μέσω της διάλυσης της συνεργασίας με το ΑΚΕΛ, ιδιαίτερα την περίοδο 1980-1982 είχαν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία δύο νέων παρατάξεων. Της Ένωσης Κέντρου και της ΝΕΔΗΠΑ, υπό τον Αλέκο Μιχαηλίδη. Τον Οκτώβριο του 1980 ο Αλέκος Μιχαηλίδης που διατελούσε τότε πρόεδρος της Βουλής και οι βουλευτές του κόμματος του Σπύρου Κυπριανού,  Σταύρος Αμπίζας, Νίκος Βασιλειάδης, Πάρης Λένας, Τάκης Νέμιτσας και Λοΐζος Καραμιχάλης ανακοίνωσαν στην Ολομέλεια ότι συγκροτούν νέα κοινοβουλευτική ομάδα εντός του σώματος.

Επομένως, δεν αποχώρησαν και ανεξαρτητοποιήθηκαν αλλά έδωσαν υπόσταση σε ένα νέο κόμμα εντός της Βουλής, χωρίς στην ουσία ο λαός να εντάξει άμεσα την ΝΕΔΗΠΑ, στα έδρανα του κοινοβουλίου μετά από εκλογές.  

Από το ΔΗΚΟ απομακρύνεται το 1980 ο Φειδίας Παρασκευάϊδης και παραμένει μέχρι και το 1981 ανεξάρτητος βουλευτής.

Το 1980 ο Χρίστος Βάκης, πρώην Υπουργός του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, αποχωρεί από τα έδρανα του ΔΗΚΟ, παραμένει μέλος της βουλής και δημιουργεί την Ένωση Κέντρου μαζί με τον Τάσσο Παπαδόπουλο. Η ζωή του κόμματος ήταν σύντομη καθώς στις εκλογές του 1981 δεν καταφέρνει να πάρει θέση στη Βουλή. Το 1985 συνενώνεται με το ΔΗΚΟ. 

Η κρίση στο ΑΚΕΛ

Οι Μιχάλης Παπαπέτρου, Ανδρέας Φάντης, Παύλος Δίγκλης, Ντίνος Κωνσταντίνου και Ανδρέας Ζιαρτίδης στις 8 Μαρτίου 1990 ανακοινώνουν την αποχώρησή τους από το ΑΚΕΛ και την κοινοβουλευτική του ομάδα. Αιτία η διαφωνία με την στάση που το κόμμα τηρούσε σε σχέση με την εισβολή στη Τσεχοσλοβακία το 1968 αλλά και η απροθυμία, κατά τους ίδιους, της Αριστεράς στην Κύπρο να ανασυγκροτηθεί μακριά από στεγανά και προκαταλήψεις.

Οι αποχωρούντες βουλευτές, προκάλεσαν βαρύ πλήγμα στο ΑΚΕΛ, ιδρύοντας εντός της Βουλής το ΑΔΗΣΟΚ, το οποίο συνενώθηκε το 1996 με το κόμμα των Ενωμένων Δημοκρατών του Γιώργου Βασιλείου.

Τον Μάρτιο του 1997 ο Μάριος Ματσάκης αποχώρησε από την κοινοβουλευτική ομάδα του ΔΗΚΟ και συνέχισε ως ανεξάρτητος βουλευτής έως τον Ιανουάριο του 1988 που επέστρεψε στην κοινοβουλευτική ομάδα του κόμματος.

Άλλη μια ηχηρή αποχώρηση από το ΔΗΚΟ είχαμε το 1998 καθώς ένα από τα στελέχη του κόμματος και πρώην Πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων Αλέξης Γαλανός,  αποχώρησε από το ΔΗΚΟ, επειδή διαφώνησε με την απόφαση της ηγεσίας του κόμματος να στηρίξει τον Γιώργο Ιακώβου στις προεδρικές εκλογές μαζί με το ΑΚΕΛ. Αυτό τον ώθησε να κινηθεί σε διαφορετική κατεύθυνση και να θέσει τη δική του υποψηφιότητα. Ο Αλέξης Γαλανός συνέχισε ως ανεξάρτητος βουλευτής μετά και την ήττα του στις προεδρικές εκλογές, μέχρι τον Αύγουστο του 1999.

Τον Αλέξη Γαλανό στις προεδρικές του 1998 αποφάσισε να στηρίξει και η επίσης βουλευτής του ΔΗΚΟ Κατερίνα Παντελίδου, η οποία διαγράφηκε από τους κόλπους του κόμματος ως «αποστάτης». Για λίγους μήνες παρέμεινε ανεξάρτητη βουλευτής και στη συνέχεια εντάχθηκε στον ΔΗΣΥ.

Στις 27 Απριλίου 2000 ο βουλευτής του ΑΚΕΛ Ανδρέας Φιλίππου, ανακοίνωσε ότι αποχωρεί από την κοινοβουλευτική ομάδα του κόμματος. Ένα μήνα μετά ανακοινώνει την προσχώρησή του στην ΕΔΕΚ.

Το Σχέδιο Ανάν προκαλεί σεισμό

Το δημοψήφισμα του 2004 για το σχέδιο Ανάν αποτέλεσε άλλη μια πηγή εντάσεων και εσωστρέφειας για τα κόμματα. Το πολιτικό σκηνικό παίρνει φωτιά με το μεγαλύτερο πλήγμα να δέχεται ο Δημοκρατικός Συναγερμός που τάχθηκε υπέρ του Σχεδίου. Βουλευτές του κόμματος διαφώνησαν και διαγράφηκαν συγκροτώντας άλλες ομάδες.

Ρίκκος Ερωτοκρίτου, Πρόδρομος Προδρόμου και Χριστόδουλος Ταραμουντάς δημιουργούν την «Ευρωπαϊκή Δημοκρατία».

Ο Δημήτρης Συλλούρης διαγράφεται από τον ΔΗΣΥ αργότερα συγκροτεί το ΕΥΡΩΚΟ μαζί με τους υπόλοιπους. 

Ο αποστάτης Κουλίας

Επεισοδιακή ήταν η πρώτη συνεδρίαση της βουλής των αντιπροσώπων το 2011 καθώς ο βουλευτής του ΔΗΚΟ Ζαχαρίας Κουλίας, πήρε την απόφαση να μην στηρίξει τον αρχηγό του κόμματος του Μάριο Καρογιάν, για επανεκλογή στην προεδρία της βουλής αλλά τον πρόεδρο της ΕΔΕΚ Γιαννάκη Ομήρου. Ο Ζαχαρίας Κουλίας συνέχισε τη θητεία του ως ανεξάρτητος Βουλευτής. Το ΔΗΚΟ έχασε μια έδρα μετά τη διαγραφή του Κουλία. Ο βουλευτής μάλιστα σε εκείνη τη συνεδρίαση είχε μεταβεί με αστυνομική προστασία και δεν εμφανίστηκε μέχρι την ώρα της ψηφοφορίας.

Το 2012 προκύπτει άλλη μια αποχώρηση αυτή τη φορά, από τα έδρανα του ΕΥΡΩΚΟ, με τον Νίκο Κουτσού να διαφωνεί με την απόφαση του κόμματος για στήριξη του Νίκου Αναστασιάδη στις προεδρικές του 2013.

Από το 2016 μέχρι σήμερα

Ο Παύλος Μυλωνάς εξελέγη βουλευτής το 2016 με τη Συμμαχία Πολιτών. Τον Μάιο του 2017 αποχώρησε από το κόμμα λόγω διαφωνιών με τις επιλογές ηγεσίας και προεδρική υποψηφιότητα του Γιώργου Λιλλήκα, και συνέχισε ως ανεξάρτητος. Αργότερα, το 2018, εντάχθηκε στην κοινοβουλευτική ομάδα του ΔΗΚΟ στην οποία παραμένει μέχρι σήμερα.

Η Άννα Θεολόγου εξελέγη το 2016 με τη Συμμαχία Πολιτών, αλλά στις 2 Φεβρουαρίου 2018 αποχώρησε και συνέχισε ως ανεξάρτητη, διαφωνώντας με τη στάση του κόμματος στον β’ γύρο των προεδρικών του 2018. Ίδρυσε ακολούθως νέο κόμμα, το κίνημα «Ανεξάρτητοι».

Στην κοινοβουλευτική περίοδο που διανύουμε υπήρξαν αρκετές αντιδράσεις και ανεξαρτητοποιήσεις. Μετά την φραστική επίθεση του τότε βουλευτή του ΕΛΑΜ Ανδρέα Θεμιστοκλέους, προς την τότε συνεργάτιδα του κινήματος Οικολόγων Έφη Ξάνθου, το ΕΛΑΜ αποφάσισε να τον θέσει εκτός κοινοβουλευτικής ομάδας.  

Εν μέσω διαφωνιών και δημόσιων αντιπαραθέσεων διαγράφηκε από την ΕΔΕΚ και ο ανεξάρτητος πλέον βουλευτής Κωστής Ευσταθίου τον Ιανουάριο του 2023 λόγω της μη στήριξης του Νίκου Χριστοδουλίδη στις προεδρικές εκλογές.

Τον Οκτώβριο του 2023, η Αλεξάνδρα Ατταλίδου αποχωρεί από τους Οικολόγους, αφού η συμφωνία που είχε γίνει για να κατέλθει στις εκλογές δεν προωθείτο. Από την ΕΔΕΚ και την ΔΗΠΑ, αποχώρησαν με πλώρη για το ΔΗΚΟ οι βουλευτές Ανδρέας Αποστόλου και Μιχάλης Γιακουμή, αντίστοιχα.

Τελευταία (εως τώρα) αλλαγή στη Βουλή, η ανεξαρτητοποίηση της Ειρήνης Χαραλαμπίδου, μετά την διαγραφή της από την κοινοβουλευτική ομάδα του ΑΚΕΛ λόγω υπονοιών για συμπόρευσή της στο καράβι του Οδυσσέα Μιχαηλίδη στις εκλογές του 2026.

Σπάνια αγωνίζονται για τη «φανέλα»

Από το 2016 μέχρι σήμερα φαίνεται ότι η νέα γενιά πολιτικών και βουλευτών έχει διαφοροποιήσει λίγο τα δεδομένα σε σχέση με το παρελθόν. Σε κάποιες περιπτώσεις η ανεξαρτητοποίηση ή η αποχώρηση από μια κοινοβουλευτική ομάδα και η ένταξη σε άλλη, δεν βασίζεται τόσο σε πολιτικά κριτήρια, αλλά περισσότερο στην ανάγκη προσωπικής επιβίωσης και περεταίρω ανέλιξης στον πολιτικό στίβο.

Μερικοί βουλευτές δεν αγωνίζονται στο γήπεδο της βουλής για την «φανέλα» αλλά έχοντας στο μυαλό τους την προσωπική πολιτική τους ανέλιξη.

Ο προσωπικός αγώνας φυσικά δεν είναι καινούργιο φαινόμενο, ωστόσο τα δείγματα γραφής που έχουμε ιδιαίτερα από την παρούσα κοινοβουλευτική περίοδο, μαρτυρούν ότι στο ζύγι μεταξύ κόμματος και πολιτικής καριέρας, υπερτερεί το δεύτερο.

Επίσης ο διάλογος σπάνια γίνεται πλέον επί πολιτικών θέσεων και ιδεολογιών οι οποίες «υποτιμούνται» ακόμα και από τους ίδιους τους βουλευτές σε ένα μεγάλο βαθμό.

Παραδείγματα αποτελούν τόσο ο Ανδρέας Αποστόλου όσο και ο Μιχάλης Γιακουμής, που δεν εξήγησαν πειστικά τους λόγους αποχώρησής τους από τα κόμματα με τα οποία είχαν εκλεγεί το 2021. Η εντύπωση που αφήνεται είναι ότι ο Ανδρέας Αποστόλου αποχώρησε από την ΕΔΕΚ για να πάει στο ΔΗΚΟ διαπιστώνοντας ενδεχομένως ότι το Σοσιαλιστικό Κίνημα διανύει την πιο μεγάλη κρίση στην ιστορία του με κίνδυνο να παραμείνει εκτός Βουλής. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με τον Μιχάλη Γιακουμή της ΔΗΠΑ, ο οποίος αν και διένυε μια ήπια εως και ανύπαρκτη κοινοβουλευτική παρουσία σε επίπεδο τοποθετήσεων σε ΜΜΕ και Κοινωνικά δίκτυα, αποφάσισε να ενταχθεί στους κόλπους του ΔΗΚΟ βλέποντας τα «δύο στενά» στην ΔΗΠΑ, λόγω των χαμηλών ποσοστών που καταγράφει στις δημοσκοπήσεις. Επέλεξε επομένως, να επαναπατριστεί στο ΔΗΚΟ.

Υπάρχουν βέβαια και βουλευτές που αποχωρούν από μια κοινοβουλευτική ομάδα και εντάσσονται σε άλλη ή συνεχίζουν ως ανεξάρτητοι, δικαιολογώντας ότι το πράττουν για θέσεις αρχής ή για βασικές πολιτικές διαφωνίες με το κόμμα τους όπως έγινε π.χ. με τον Κωστή Ευσταθίου. Ακόμα και γιατί θέλουν να συνεχίσουν την πορεία τους στο κοινοβούλιο, αλλά το κόμμα στο οποίο βρίσκονται δεν τους δίνει την δυνατότητα να το πράξουν λόγω των διαδικασιών του. Όπως έγινε με την Ειρήνη Χαραλαμπίδου και το ΑΚΕΛ.

Ίσως η ανασφάλεια για την νέα «αντισυστημική» πολιτική τάξη πραγμάτων, οδηγεί στην ανάγκη για οικοδόμηση ενός ατομικού προφίλ σε ένα υποψήφιο ή εκλελεγμένο βουλευτή, ο οποίος δεν θέλει σε περίπτωση κρίσης του κόμματός του ή εν μέσω απαξίωσης να «πληρώσει» το τίμημα προσωπικά, βάζοντας τέλος στην πολιτική του πορεία λόγω της μη συγκέντρωσης ποσοστών του κόμματός του.   

Σε κάθε περίπτωση οι κομματικοί σχηματισμοί διαχρονικά φαίνεται ότι δεν σηκώνουν και πολλά- πολλά με αποστάτες ή ανθρώπους που διατυπώνουν διαφορετικές από το κόμμα θέσεις. Έτσι αρκετοί οδηγήθηκαν στην πόρτα της εξόδου.