ALPHA της Κυριακής

Θα εκλεγόταν ο Α υποψήφιος αν δεν εκμεταλλευόταν κενά ή δεν έκανε κατάχρηση μέσων;

Η διαδικασία και οι όροι διεξαγωγής των εκλογών στην Κύπρο αξιολογούνται κατά κανόνα με υψηλή βαθμολογία. Οι εκθέσεις παρατηρητών του ΟΑΣΕ υποδεικνύουν μεν παραλείψεις και αντιφάσεις στις νομοθετικές και άλλες ρυθμίσεις, μα δεν αμφισβήτησαν ποτέ την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων. Στόχος της παρουσίας παρατηρητών δεν είναι επιμέρους ζητήματα και ελλείψεις, είναι να διαπιστώσουν κατά πόσο υπάρχουν παράγοντες οι οποίοι εγείρουν σοβαρά ερωτήματα ως προς την ετυμηγορία που αποκάλυψε η κάλπη. Η εστίαση στο θέμα αξιοπιστίας αποκρύπτει το ρόλο που έχουν σημαντικοί παράγοντες στη διαμόρφωση της ψήφου. Δεν έχει τη δυνατότητα να απαντήσει στο ερώτημα: Σε ποιο βαθμό, οι κανόνες και οι παράμετροι που ρυθμίζουν τις εκλογές πληρούν τις προϋποθέσεις για δίκαιη, ισότιμη και ισορροπημένη προεκλογική;

Συγκεκριμένα, επιβάλλεται να εξεταστούν σειρά θεμάτων, που αναφέρονται στο ρόλο των αρχών, στους υποψηφίους, στα μέσα επικοινωνίας και στη θέση του πολίτη – ψηφοφόρου:

1. Πώς ρυθμίζονται η διάθεση πόρων, η δράση, η χρήση των μέσων επικοινωνίας και οι τεχνικές προσέγγισης του ψηφοφόρου από τους υποψηφίους;
2. Πώς τα μέσα επικοινωνίας καλύπτουν την προεκλογική δραστηριότητα των υποψηφίων και άλλων παραγόντων, όπως είναι τα μέλη της κυβέρνησης και της διοίκησης που εμπλέκονται στην εκστρατεία;
3. Σε ποιο βαθμό καθίσταται δυνατό για τον ψηφοφόρο να είναι ενήμερος όχι μόνο για το περιεχόμενο, μα επίσης για τα χαρακτηριστικά κάθε πληροφορίας που λαμβάνει;
4. Πως οι αρχές διασφαλίζουν τήρηση των κανόνων, σεβασμό των διαδικασιών, πώς ελέγχουν κρίσιμα θέματα όπως οι δαπάνες υποψηφίων και, προπάντων, σε ποιο βαθμό επιτυγχάνουν διαφάνεια, ώστε και οι πολίτες να γνωρίζουν;

Συνοπτικά, παρατηρούμε τα πιο κάτω:

1. Ρυθμίσεις για υποψηφίους: Οι κανόνες για την οικονομική πτυχή είναι ελλιπείς, σε βαθμό που ο έλεγχος δεν έχει αποτέλεσμα. Η χρήση επιγραμμικών μέσων, οι τεχνικές προσέγγισης του ψηφοφόρου, η πολιτική διαφήμιση παραμένουν χωρίς ρυθμιστικό πλαίσιο. Η Κύπρος δεν προώθησε ακόμα το σχετικό κανονισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με ποικίλα αποτέλεσμα: Απουσία διαφάνειας, καταχρηστική διαφημιστική προσπάθεια υποψηφίων, απουσία κωδίκων συμπεριφοράς, τεχνικές στόχευσης και άλλα. Όσοι εκμεταλλεύονται την κατάσταση, κερδίζουν, πιθανόν, πλεονέκτημα έναντι άλλων υποψηφίων, ανατρέποντας το δίκαιον των εκλογών.
2. Κάλυψη κομμάτων και άλλων παραγόντων. Παρά τους κανόνες που ισχύουν από το 2000 και ιδιαίτερα από το 2006 που υιοθετήθηκαν οι κανονισμοί ίσης μεταχείρισης, βασικά στοιχεία διαφάνειας απουσιάζουν: Ουδεμία μελέτη, ουδεμία έκθεση των αρχών, περιλαμβανομένης της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης και Ψηφιακών Υπηρεσιών, είναι διαθέσιμη ώστε να γνωρίζουμε σε ποιο βαθμό εφαρμόζονται. Οι ίδιοι οι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί δεν δημοσιεύουν κώδικες κάλυψης όπως ορίζουν οι κανονισμοί. Η κατάσταση είναι ακόμα πιο δεινή με τα ψηφιακά /επιγραμμικά μέσα που δεν διέπονται από οποιονδήποτε κανόνα. Σοβαρό θέμα στη διασφάλιση δίκαιης και ισότιμης μεταχείρισης είναι η έντονη εμπλοκή όχι μόνο της κυβέρνησης, αλλά και του ίδιου του Προέδρου της Δημοκρατίας. Οι παρεμβάσεις που έγιναν από την προηγούμενη και την παρούσα κυβέρνηση παραγνωρίζονται, ενώ η νομοθεσία απαιτεί να λαμβάνονται υπόψη. Ακόμα πιο σοβαρό, αυτές οι παρεμβάσεις γίνονται με χρήση κρατικών πόρων, χρόνου, δαπανών και του ίδιου του κρατικού αξιώματος. Από το 1990, η ΔΑΣΕ, μετέπειτα ΟΑΣΕ, καθόρισε πως με αυτές παραβιάζονται θεμελιώδεις αρχές για δίκαιη, ισότιμη και ισορροπημένη διαδικασία εκλογών.
3. Ο ψηφοφόρος στερείται βασικών πληροφοριών που θα είχε μέσω διασφάλισης διαφάνειας. Δεν γνωρίζει αν ορισμένες πληροφορίες δεν είναι ειδήσεις αλλά πολιτική διαφήμιση, δεν γνωρίζει τις τεχνικές με τις οποίες γίνεται στόχος, τον προσεγγίζουν υποψήφιοι. Παραμένει πιθανόν υποκείμενο παραπληροφόρησης ή επιλεκτικής πληροφόρησης, από αλγόριθμους ή άλλες τεχνικές.
4. Όπως ήδη αναφέρθηκε, οι αρχές έχουν αποτύχει να ενημερώσουν τα ρυθμιστικά πλαίσια, χωρίς νόμο για ψηφιακά και επιγραμμικά μέσα, χωρίς εφαρμογή του κανονισμού TTPA για την πολτική διαφήμιση. Ταυτόχρονα, δεν διασφαλίζουν διαφάνεια με επιβολή των κανόνων κάλυψης από τα μέσα ενημέρωσης, και η Αρχή Ραδιοτηλεόρασης και Ψηφιακών Υπηρεσιών δεν δημοσιεύει οποιαδήποτε έκθεση για τήρηση των κανόνων κάλυψης των εκλογών είτε από το ΡΙΚ είτε από τα ιδιωτικά κανάλια.

Ακόμα πιο σοβαρό πρόβλημα είναι η παραβίαση κανόνων δίκαιης, ισότιμης και ισορροπημένης κάλυψης από τις ίδιες τις αρχές, από την κυβέρνηση και τον πρόεδρο της Δημοκρατίας, με τη χρήση /κατάχρηση δημοσίων πόρων προς όφελος κομμάτων. Αντί επιβολή τήρησης των κανόνων προβαίνουν σε παραβίαση.

Οι παρατηρήσεις και διαπιστώσεις εγείρουν το ερώτημα μήπως, το εκ πρώτης όψεως συμπέρασμα πως οι διαδικασίες δεν φαίνεται να θέτουν υπό αμφισβήτηση την αξιοπιστία του αποτελέσματος, χρήζει βαθύτερης και εμπεριστατωμένης έρευνας; Να εξετάσουμε τι χρειάζεται ώστε να διασφαλίζονται όλες οι παράμετροι ακεραιότητας των εκλογών; Θα εκλεγόταν ο Α υποψήφιος αν δεν εκμεταλλευόταν κενά ή δεν έκανε κατάχρηση μέσων; Θα έπαιρνε το ίδιο ποσοστό ψήφων το Β κόμμα αν δεν παρενέβαιναν στην προεκλογική υπουργοί και Πρόεδρος της Δημοκρατίας; Πιο κρίσιμο το ερώτημα: Γιατί επιτρέπουμε να κάνουν χρήση πόρων και του αξιώματος τους, που ανήκουν σε όλο το λαό, υπέρ ενός ή άλλου κόμματος ή υποψηφίου;