Το άγχος και η ανάγκη μίας συνεχούς επιτυχίας
Στις μέρες μας η ανάγκη για επιτυχία και εξέλιξη αποτελούν ένα αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας. Η διαρκής προσπάθεια να είμαστε παραγωγικοί, να πετυχαίνουμε τους στόχους μας και να ανταποκρινόμαστε στις προσδοκίες των άλλων, συχνά μετατρέπει την προσπάθεια για αυτοβελτίωση σε πηγή άγχους και ψυχολογικής πίεσης. Πότε όμως, η προσωπική εξέλιξη σταματά να αποτελεί επιλογή και μετατρέπεται σε μια εξαντλητική υποχρέωση;
Μιλώντας στον «Alpha της Κυριακής» η Διδάκτωρ Σχολικής και Εξελικτικής Ψυχολογίας Αριστονίκη Θεοδοσίου Τρυφωνίδου αναφέρει ότι, στην Ψυχολογία παρατηρείται το φαινόμενο της «τοξικής παραγωγικότητας», δηλαδή της πεποίθησης ότι η αξία ενός ανθρώπου μετριέται αποκλειστικά από την απόδοση του. Εξηγεί ότι, ο ελεύθερος χρόνος, αντί να βιώνεται ως καταφύγιο ξεκούρασης αντιμετωπίζεται συχνά με καχυποψία, ως ένας «κενός χώρος» που πρέπει να γεμίσει. «Μετατρέψαμε τον ελεύθερο χρόνο από καταφύγιο ψυχής σε άλλον έναν στίβο επίδοσης.»
Προσωπική εξέλιξη και ψυχολογική πίεση
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Γιατί η Κυριακή μας προκαλεί τόσο στρες;
Επιστροφή στα θρανία: Η αθέατη πλευρά του άγχους των παιδιών
Πολλοί άνθρωποι, στην προσπάθεια τους να εξελιχθούν προσωπικά, καταλήγουν να βιώνουν διαρκή ψυχολογική πίεση. Πώς όμως συμβαίνει αυτό; Η κυρία Τρυφωνίδου επισημαίνει ότι, σημαντικό ρόλο έχει το κίνητρο που βρίσκεται πίσω από την προσπάθεια. Η υγιής φιλοδοξία πηγάζει από την επιθυμία μας να μάθουμε και να πετύχουμε κάτι που πραγματικά θέλουμε. Αντίθετα, η ψυχολογική πίεση εμφανίζεται όταν νιώθουμε ότι πρέπει να πετύχουμε περισσότερα, έτσι ώστε να αποδείξουμε την αξία μας.
Όπως εξηγούν οι ερευνητές Thomas Curran και Andrew Hill (2019) αυτό συνδέεται με την «Κοινωνικά Επιβαλλόμενη Τελειομανία», δηλαδή την πεποίθηση ότι οι άλλοι περιμένουν από εμάς να είμαστε πάντα τέλειοι. Έτσι η προσωπική εξέλιξη παύει να είναι κάτι που κάνουμε επειδή το θέλουμε και γίνεται μια υποχρέωση που μας οδηγεί στην εξάντληση. «Μόλις κατακτηθεί ένας στόχος, η ικανοποίηση διαρκεί ελάχιστα, διότι αμέσως ενεργοποιείται ο φόβος της στασιμότητας.»
Ξεκούραση και ενοχές
Δεν είναι λίγοι οι άνθρωποι οι οποίοι νιώθουν ενοχές όταν ξεκουράζονται. Το ερώτημα όμως που γεννάται είναι, γιατί συμβαίνει και τι ωθεί τους ανθρώπους σε αυτό το ενοχικό στάδιο. Σύμφωνα με την Δρ. Τρυφωνίδου, ο κόσμος ταυτίζει τη στασιμότητα με την αποτυχία και μεταφράζει την αδράνεια ως απειλή. Από νευροβιολογική σκοπία, εξηγεί ότι, όταν ένα άτομο λειτουργεί συνεχώς σε συνθήκες υψηλής εγρήγορσης, με την κορτιζόλη και την αδρεναλίνη στα ύψη, η απότομη παύση δεν εισπράττεται από τον εγκέφαλο ως ηρεμία, αλλά ως απώλεια ελέγχου. Προσθέτει ότι, για πολλούς, η ξεκούραση δεν είναι ανάπαυση, αλλά μια συνάντηση με τον εαυτό τους την οποία απέφευγαν. Επιπλέον, η διαρκής ενασχόληση λειτουργεί συχνά ως ψυχολογικός αμυντικός μηχανισμός. «Όσο είμαστε απασχολημένοι, δεν χρειάζεται να έρθουμε αντιμέτωποι με υπαρξιακά ερωτήματα ή ανοιχτά συναισθηματικά μέτωπα.»
Social media και νοοτροπία συνεχούς επιτυχίας
Είναι τα social media ένας παράγοντας που ενισχύει το αίσθημα ότι πρέπει να είμαστε συνεχώς παραγωγικοί; Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όπως σημειώνει η κυρία Τρυφωνίδου, λειτουργούν ως ο «απόλυτος επιταχυντής». Σύμφωνα με τη Θεωρία της Κοινωνικής Σύγκρισης του Leon Festinger, οι άνθρωποι αξιολογούν τον εαυτό τους συγκρινόμενοι με τους άλλους. Ωστόσο η ίδια υπογραμμίζει ότι, στον ψηφιακό κόσμο η σύγκριση αυτή είναι βαθιά άνιση. Ο λόγος είναι επειδή οι άνθρωποι συγκρίνουν τις πιο κουρασμένες και ατελείς τους στιγμές με τα «μονταρισμένα, φιλτραρισμένα highlights των άλλων.» Την ίδια ώρα, ξεχνούν ότι κανείς δεν ανεβάζει την εξάντλησή του. «Όταν η ροή της οθόνης κατακλύζεται από ανθρώπους που στις 6 το πρωί γυμνάζονται, διαβάζουν, ταξιδεύουν και επιχειρούν, καλλιεργείται το σύνδρομο FOMO (Fear Of Missing Out) ο τρόμος ότι όσο εμείς ξεκουραζόμαστε, ο υπόλοιπος κόσμος εξελίσσεται και μας προσπερνά», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Διαρκής πίεση και μακροπρόθεσμες ψυχολογικές συνέπειες
Η συνεχής πίεση μπορεί να επιφέρει μακροπρόθεσμες ψυχολογικές συνέπειες. Ποιες μπορεί να είναι αυτές; Η Δρ.Τρυφωνίδου απαντά λέγοντας ότι η μακροχρόνια πίεση οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στο Σύνδρομο Επαγγελματικής και Ψυχικής Εξάντλησης. Σε σωματικό επίπεδο, η χρόνια ενεργοποίηση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος εκδηλώνεται με διαταραχές ύπνου, ψυχοσωματικες ενοχλήσεις και χρόνια κόπωση.
Απελευθέρωση από την ανάγκη της συνεχούς παραγωγικότητας
Το ερώτημα που εγείρεται είναι, πώς μπορεί ένας νέος να απαλλαγεί από την ανάγκη να είναι συνεχώς παραγωγικός. Σύμφωνα με την κυρία Τρυφωνίδου, αυτό μπορεί να γίνει αλλάζοντας σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την ξεκούραση. Αυτό είναι εφικτό να γίνει με τρεις τρόπους. Αρχικά θα πρέπει να κατανοήσει ότι η ξεκούραση είναι απαραίτητη και ότι δεν είναι το «βραβείο» στο τέλος της δουλειάς, αλλά το καύσιμο που την κάνει εφικτή. Ακολούθως θα πρέπει να μάθει να κατανοεί τις προσωπικές του ανάγκες και τα όρια του. Είναι σημαντικό να μην κρίνει την αξία του με βάση το πόσα πράγματα καταφέρνει καθημερινά. Επιπλέον, καθοριστικής σημασίας είναι το να αφιερώνει χρόνο στον εαυτό του. «Το να μπορείς να σταθείς στην αδράνεια χωρίς την ανάγκη να αποδείξεις τίποτα σε κανέναν δεν είναι τεμπελιά. Είναι η ανώτατη μορφή συναισθηματικής ελευθερίας», προσθέτει.
