ALPHA της Κυριακής

Η χειραγώγηση σε εποχές κρίσης και η σύγχρονη προπαγάνδα

Σε μία εποχή που οι πόλεμοι μεταφέρονται στην οθόνη και στο διαδίκτυο, η ερώτηση που γεννάται είναι που σταματά η έγκυρη ενημέρωση, που ξεκινά η παραπληροφόρηση, οι ψευδείς ειδήσεις και τέλος η εμπέδωση της προπαγάνδας στις συνειδήσεις των πολιτών. Το ζήτημα των fake news και της σύγχυσης που μπορεί να προκαλέσει επανήλθε από το Σάββατο μετά τη σύγκρουση του Ιράν με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Από το κάδρο βεβαίως δεν λείπει η Κύπρος, ανοίγοντας έτσι ξανά τη συζήτηση για το πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος των ΜΜΕ σε περιόδους κρίσης αλλά και της ανάγκης οι πολίτες να αντιληφθούν τι είναι αληθές και τι όχι.

Το έντονο φαινόμενο της παραπληροφόρησης σε κρίσιμες περιόδους

Σε κρίσιμες περιόδους παρατηρείται αρκετά έντονο το φαινόμενο των ψευδών ειδήσεων και της παραπληροφόρησης. Μία ματιά στη γνωστή ελληνική σελίδα ellinika hoaxes είναι αρκετή για να διαπιστωθεί το μέγεθος των fake news. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα ήταν ένα βίντεο που παρουσίαζε υποτίθεται μη επανδρωμένο αεροσκάφος που χτύπησε τη βρετανική βάση. Τελικά το βίντεο τραβήχτηκε το 2024 στην Ουκρανία.

Υπήρξε είδηση ότι αντίθετα με την ενημέρωση ο Χαμενεϊ ζει, την στιγμή που η φωτογραφία ήταν του 2014.

Πολλές είναι και οι ψευδείς ειδήσεις που ξεπερνούσαν τους πολέμους και αφορούσαν την μεγάλη πανδημία του κορωνοϊού το 2020.

Ο ακαδημαϊκός και ερευνητής στον τομέα της πληροφορικής, αι συντονιστής του Fact Checkers Cyprus, Μιχάλης Σιριβιανός εξήγησε στον «ALPHA της Κυριακής» πως η παραπληροφόρηση σε καιρό κρίσης συμβαίνει κυρίως για δύο λόγους. Ο πρώτος είναι ότι πολλές φορές ιδιαίτερα σε γεωπολιτικές συγκρούσεις, υπάρχουν κράτη τα οποία έχουν συγκεκριμένα συμφέροντα από την προώθηση μηνυμάτων προπαγάνδας. «Είναι πολύ σημαντικό όταν δύο κράτη ή περισσότερα, είναι σε ένα καυτό γεωπολιτικό ανταγωνισμό να περάσουν την προπαγάνδας τους». Ο δεύτερος λόγος είναι όταν επικρατούν υγειονομικές ή οικονομικές κρίσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις κυριαρχεί μεγάλος φόβος έτσι, είτε κάποια άτομα προσπαθούν να το εκμεταλλευτούν για να βγάλουν χρήματα, είτε συγκεκριμένα κράτη αξιοποιούν την κρίση προκειμένου προάγουν τα δικά τους συμφέροντα.

Το AI ως σύγχρονη μορφή προπαγάνδας

Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί με δύο τρόπους το σύγχρονο εργαλείο για δημιουργία και προώθηση προπαγάνδας. Ο πρώτος τρόπος είναι το AI που χρησιμοποιείται μέσα στους αλγόριθμους συστάσεων (Recommendation algorithms). Ο δεύτερος τρόπος είναι η παραγωγική νοημοσύνη (Generative AI), η οποία παράγει ψεύτικο περιεχόμενο (κείμενο, εικόνα, βίντεο και ήχο). Ακολούθως ψεύτικοι λογαριασμοί, διαδίδουν στα κοινωνικά δίκτυα το συγκεκριμένο περιεχόμενο με τέτοιο τρόπο ώστε οι αλγόριθμοι συστάσεων να το μεγεθύνουν στα κοινωνικά δίκτυα.

Fact checking – Το όπλο των πολιτών έναντι της παραπληροφόρησης

Ο κ.Σιριβιανός προτρέπει τους πολίτες να μην εμπιστεύονται όλα όσα διαβάζουν και εξηγώντας την ανάγκη του να επαληθεύεται μία είδηση. «Αν μια είδηση δεν προέρχεται από γνωστό ειδησεογραφικό οργανισμό, τον οποίο έχουμε λόγους να εμπιστευόμαστε τότε πρέπει να είμαστε πάρα πολύ δύσπιστοι» ανέφερε χαρακτηριστικά. Είναι σημαντικό, οι πολίτες να έχουν υπόψη τους μια λίστα με αξιόπιστους ειδησεογραφικούς οργανισμούς, ούτως ώστε να γνωρίζουν πως μοιάζουν τα αξιόπιστα κείμενα και να απορρίψουν τυχόν fake news που μπορεί να συναντήσουν.

Ο ρόλος των ΜΜΕ πιο κρίσιμος από ποτέ

Για να μπορέσουν ωστόσο οι πολίτες να εντοπίσουν τις αξιόπιστες ειδήσεις από τον θόρυβο των αναρτήσεων και των λογαριασμών που παραπλανούν, βασική μας άμυνα όπως λέει ο κ. Σιριβιανός. είναι ο εγγραματισμός των μέσων.

Στόχος όπως εξηγεί, είναι να μάθουν οι πολίτες πως να διαβάζουν τα μέσα και πως να αντιλαμβάνονται τις ειδήσεις που εμφανίζονται. Προτού βεβαίως γίνει η εκπαίδευση των πολιτών πρέπει να εκπαιδευτούν και οι δημοσιογράφοι πάρα πολύ.

* Οι φωτογραφίες που χρησιμοποιούνται, είναι από την ιστοσελίδα Ellinika Hoaxes