ALPHA της Κυριακής

Τα διαχρονικά κριτήρια και τα χρονοδιαγράμματα μέσα από τo ιστορικό των επιλογών του

Ο ΔΗΣΥ έκοψε την κορδέλα για μια πρωτοφανή και πρόωρη προεκλογική εκστρατεία η οποία οδήγησε θέλοντας και μη και τα υπόλοιπα κόμματα στην αφετηρία μιας 16μηνης διαδικασίας μέχρι τις προεδρικές εκλογές του 2028. Το ΑΚΕΛ δείχνει να μην βιάζεται, επιλέγοντας να κινείται στον δρόμο για τις προεδρικές εκλογές στη βάση των χρονοδιαγραμμάτων που θέτει. Άλλωστε δεν ήταν ποτέ ένα κόμμα το οποίο αποφάσιζε από πολύ νωρίς τον εκλεκτό του για το ύπατο αξίωμα του κράτους. Οι διαδικασίες του κόμματος της Αριστεράς δεν επιτρέπουν εύκολες αποφάσεις, συνοπτικές διαδικασίες και σπασμωδικές κινήσεις, παρόλο που και αυτές παρατηρήθηκαν στο παρελθόν, αφού η διαβούλευση σχεδόν με όλα τα όργανα και σώματα του κόμματος είναι απαραίτητη πριν την επιλογή του υποψηφίου.

Η δύσκολη εξίσωση

Στο ΑΚΕΛ σε αντίθεση με τον ΔΗΣΥ δεν αποφασίζουν όλα τα μέλη της παράταξης. Ο υποψήφιος καθορίζεται αφού συμπληρωθεί μια αλυσίδα ενεργειών με τον λόγο να ανήκει αρχικά στην Κεντρική Επιτροπή η οποία καθορίζει τη στρατηγική για τις προεδρικές εκλογές και διερευνά πιθανές υποψηφιότητες και συνεργασίες. Ακολουθούν διερευνητικές επαφές με φίλους  του κόμματος, άλλα κόμματα, οργανωμένα σύνολα ή προσωπικότητες. Στη συνέχεια, η κεντρική επιτροπή διαμορφώνει πρόταση με έναν ή περισσότερους υποψηφίους και την υποβάλλει στις κομματικές ομάδες βάσης για συζήτηση. Ακολούθως, καταρτίζεται η τελική πρόταση και τέλος η εκλογική συνδιάσκεψη επιλέγει τον υποψήφιο με μυστική ψηφοφορία.  

Η μεγαλύτερη δυσκολία για το ΑΚΕΛ εκτός από την διαδικασία η οποία πρέπει ευλαβικά να τηρηθεί είναι ότι σχεδόν πάντοτε αναζητείται ένας υποψήφιος ο οποίος δεν είναι εγγεγραμμένος στα μητρώα του κόμματος. Πρόκειται για μια πρακτική από την οποία το κόμμα της Αριστεράς «λοξοδρόμησε» μόνο μια φορά, στις προεδρικές εκλογές του 2008 όταν αυτόνομα το ΑΚΕΛ κατήλθε με δικό του υποψήφιο. Τον ίδιο τον γ.γ. του Δημήτρη Χριστόφια ο οποίος πέτυχε μια ιστορική νίκη για το κόμμα. Όλες τις υπόλοιπες φορές στην Εζεκία Παπαιωάννου αναζητείτο ένας προοδευτικός υποψήφιος με συγκεκριμένα πολιτικά χαρακτηριστικά και κυρίως υψηλού ηθικού αναστήματος.

Δεν υπήρχε ταμπού τόσο με τις καταβολές, αν αυτές ήταν δεξιές, αριστερές ή κεντρώες, αλλά κυρίως έπρεπε ο εκάστοτε υποψήφιος να γράφει στην ίδια σελίδα με το κόμμα σε μια πλειάδα ζητημάτων στα οποία αναλόγως εποχής δίνεται μεγαλύτερη ή μικρότερη σημασία. Ανάμεσα σε αυτά η θέση στο κυπριακό, η εφαρμογή πολιτικών για καταπολέμηση της φτώχειας και της ακρίβειας, το κράτους δικαίου, η καταπολέμηση της διαπλοκής και της διαφθοράς αλλά και η σύγκλιση σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ένα άλλο κριτήριο για το ΑΚΕΛ είναι η πολυσυλλεκτικότητα. Ένας από τους λόγους που δεν επιλέγεται κατά κανόνα κομματικός υποψήφιος είναι ότι δύσκολα ένας ψηφοφόρος που δεν συντάσσεται με την Αριστερά θα ψηφίσει για Πρόεδρο της Δημοκρατίας ένα πρόσωπο με Ακελική ταυτότητα. Κυρίως λόγω επιφυλάξεων στους χειρισμούς των θεμάτων οικονομίας.

Η επιλογή σίγουρα δεν είναι εύκολη, αλλά πολλάκις καθίσταται ζόρικη για το κόμμα, υπό την έννοια ότι δεν γνωρίζει αν αυτός ο οποίος τελικά θα επιλέξει είναι ο καταλληλότερος. Το να γίνει ανάθεση ενός τόσο μεγάλου εγχειρήματος σε ένα εξωκομματικό πρόσωπο, απαιτεί σοβαρές διεργασίες προς θεμελίωση εμπιστοσύνης μαζί του αλλά και επιδίωξης συνεργασιών με άλλες πολιτικές δυνάμεις, προκειμένου να καλλιεργηθεί το έδαφος επιτυχίας στις προεδρικές εκλογές.

Το ιστορικό της επιλογής σε κάθε εκλογική αναμέτρηση 

Η ιστορία της επιλογής υποψηφίων από το ΑΚΕΛ στις προεδρικές εκλογές δεν αποτελεί μια αδιάλειπτη, ομοιόμορφη πρακτική. Η διαδικασία με την μορφή των συμμαχιών εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στις προεδρικές εκλογές του 1983.  Το ΑΚΕΛ συμφώνησε με το ΔΗΚΟ στη στήριξη του Σπύρου Κυπριανού, στη βάση ενός «μίνιμουμ προγράμματος». Η συμφωνία είχε διαμορφωθεί από τον Απρίλιο του 1982, περίπου δέκα μήνες πριν από τις εκλογές.   

Στη διαδικασία ανάδειξης υποψηφίου το 1988 διαφαινόταν πρόκριση του  Κοκή Ιωαννίδη,  ο οποίος αναδείχθηκε μέσα από διεργασίες στην κομματική βάση. Η υποψηφιότητά του, ωστόσο δεν προχώρησε αφού ο Εζεκίας Παπαϊωάννου παρουσίασε φωτογραφία του Ιωαννίδη σε μασονική στοά κρίνοντας ότι το κόμμα και δη αυτό της Αριστεράς, δεν μπορούσε να ρισκάρει, υποστηρίζοντας ένα πρόσωπο για το οποίο υπήρχαν υπόνοιες ότι ήταν τέκτονας. Από τον Απρίλη του 1987, πρόβαλε στο προσκήνιο ο Γιώργος Βασιλείου.  Ο Βασιλείου εξήγγειλε την πρόθεση του να πολιτευτεί διεκδικώντας το ύπατο αξίωμα και το ΑΚΕΛ ανακοίνωσε την υποστήριξη του τον Ιούλιο του 1987.Η υποψηφιότητα Βασιλείου οδήγησε το ΑΚΕΛ σε νίκη και επικράτηση απέναντι στον Γλαύκο Κληρίδη.  

Το 1993, το ΑΚΕΛ υποστήριξε εκ νέου τον Γιώργο Βασιλείου. Η Συμφωνία ΑΚΕΛ – Βασιλείου κλείδωσε τον Οκτώβριο του 1992. Στο κείμενο όμως της συμφωνίας διατυπώθηκε με σαφή τρόπο η πλήρης διαφωνία του ΑΚΕΛ με τον Βασιλείου πάνω στο θέμα της ένταξης της Κύπρου στην ΕΟΚ. Μια διαφωνία που το ΑΚΕΛ δέχτηκε να παραμερίσει προκειμένου να στηρίξει την υποψηφιότητά του λόγω σύγκλισης στο κυπριακό. Τελικά, ο Γιώργος Βασιλείου ηττήθηκε στις εκλογές από τον Γλαύκο Κληρίδη, ως αποτέλεσμα της για κάποιους αλαζονικής στάσης του αείμνηστου προέδρου, ο οποίος παρασυρόμενος από το ψηλό ποσοστό του στον πρώτο γύρο δήλωσε ότι αν ήταν στη θέση του Κληρίδη θα αποχωρούσε από την εκλογική μάχη. Επίσης παρά τις επίμονες εκκλήσεις του τότε γ.γ. του ΑΚΕΛ Δημήτρη Χριστόφια για να έρθουν στην Κύπρο οι φοιτητές του κόμματος να ψηφίσουν, ο Γιώργος Βασιλείου αρνήθηκε. Και αυτό γιατί θεωρούσε ότι θα μπορούσε με άνεση να επικρατήσει.   

Η επιλογή Ιακώβου 2  μήνες πριν τις εκλογές

Για τις προεδρικές του 1998, το ΑΚΕΛ, οι Ενωμένοι Δημοκράτες και η ΕΔΕΚ  είχαν τον Ιούλιο του 1997 προωθήσει την υποψηφιότητα του Μάριου Ηλιάδη, αλλά η προσπάθεια δεν ολοκληρώθηκε λόγω διαφωνιών. Μάλιστα φαίνεται να εξετάστηκε και η υποψηφιότητα του Γιάννου Κρανιδιώτη, τότε Ευρωβουλευτή και μετέπειτα Αν. Υπουργού Εξωτερικών της Ελλάδας. Το κόμμα στράφηκε στη συνέχεια στον Γιώργο Ιακώβου, υπουργό Εξωτερικών της κυβέρνησης Βασιλείου,  ο οποίος τελικά υποστηρίχθηκε από το ΑΚΕΛ απέναντι στον εν ενεργεία Πρόεδρο Γλαύκο Κληρίδη. Το κόμμα της Αριστεράς έσπασε κάθε ρεκόρ στην ημερομηνία επιλογής υποψηφίου αφού κατέληξε στην υποψηφιότητα Ιακώβου μόλις τις παραμονές των Χριστουγέννων του 1997.  

Στις εκλογές του 2003, το ΑΚΕΛ συμμετείχε σε ευρύτερη διακομματική συμφωνία με το ΔΗΚΟ και την ΕΔΕΚ για τη στήριξη του Τάσσου Παπαδόπουλου. Κάτι που εξέπληξε τότε μέρος της κοινωνίας κυρίως λόγω της άτεγκτης στάσης που ακολουθούσε ο Παπαδόπουλος στο κυπριακό. Στην ιστορία έμεινε μάλιστα η φράση «εν να αλλάξει σιορ ο άνθρωπος» η οποία αποδίδεται στον Δημήτρη Χριστόφια, στην προσπάθεια του να πείσει για την επιλογή του. Η συμφωνία διαμορφώθηκε τον Ιούλιο του 2002, αρκετούς μήνες πριν από την ψηφοφορία του Φεβρουαρίου 2003. 

Η σημαντικότερη στιγμή για το ΑΚΕΛ στην ιστορία των προεδρικών επιλογών ήρθε το 2007. Για πρώτη φορά από την ανεξαρτησία, το κόμμα αποφάσισε να υποστηρίξει δικό του υποψήφιο, τον τότε Γενικό Γραμματέα του, Δημήτρη Χριστόφια. Η απόφαση εγκρίθηκε από έκτακτη Παγκύπρια Συνδιάσκεψη στις 8 Ιουλίου 2007, περίπου επτά μήνες πριν από τις εκλογές. Ο Δημήτρης Χριστόφιας εκλέγηκε πρόεδρος της Δημοκρατίας με την υποστήριξη του ΑΚΕΛ, της ΕΔΕΚ, του ΔΗΚΟ και των Οικολόγων στον δεύτερο γύρο. 

Σταύρος Μαλάς Χ2

Στις εκλογές του 2013, το ΑΚΕΛ κουβαλώντας βαθιές πληγές από την κριτική της διακυβέρνησης Χριστόφια επέστρεψε στην επιλογή ανεξάρτητου υποψηφίου, στηρίζοντας τον Σταύρο Μαλά. Η υποψηφιότητά του εγκρίθηκε από έκτακτο Συνέδριο στις 21 Ιουλίου 2012. Ο απερχόμενος Πρόεδρος είχε προκρίνει για ένα διάστημα την υποψηφιότητα του υπουργού Οικονομικών του Κίκη Καζαμία. Τον θεωρούσε πιο πολυσυλλεκτικό υποψήφιο, ωστόσο ο ίδιος αρνήθηκε επικαλούμενος λόγους υγείας.   

Στις 27 Απριλίου 2017, το Πολιτικό Γραφείο του ΑΚΕΛ ανακοίνωσε την έναρξη της συζήτησης για τις προεδρικές εκλογές του 2018.   Η Κεντρική Επιτροπή διερεύνησε την υποψηφιότητα του επιχειρηματία Μάικ Σπανού και, στις 7 Ιουνίου 2017, πρότεινε επίσημα το όνομά του προς συζήτηση στις κομματικές ομάδες βάσης. Η υποψηφιότητα δεν προχώρησε αφού, η βάση του κόμματος δεν εμφανιζόταν ιδιαίτερα θερμή λόγω της διάστασης απόψεων κυρίως σε θέματα οικονομίας.  Το ΑΚΕΛ επανήλθε στον Σταύρο Μαλά, η επιλογή του οποίου επικυρώθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2017. 

Για τις εκλογές του 2023, το ΑΚΕΛ στήριξε τον ανεξάρτητο υποψήφιο Ανδρέα Μαυρογιάννη, αφού είχαν μπει επι τάπητος και άλλα ονόματα όπως αυτό του Δικηγόρου Αχιλλέα Δημητριάδη. Η πρόταση επικυρώθηκε από την έκτακτη Παγκύπρια Συνδιάσκεψη στις 5 Ιουνίου 2022. 

Κρίσιμη επιλογή 15 χρόνια μετά την απώλεια της εξουσίας

Η επιλογή εξωκομματικού υποψηφίου από το ΑΚΕΛ αποτελεί συνήθως μια στρατηγική επιλογή για το κόμμα με πλεονεκτήματα, αλλά και εγγενείς περιορισμούς. Επίσης καθόλου τυχαία το ΑΚΕΛ αναμένει συνήθως πρώτα να κλειδώσει ο υποψήφιος της δεξιάς και εν συνεχεία να προχωρήσει στην δική του εξαγγελία. Η τακτική αυτή ακολουθείται προκειμένου να μετρηθούν δυναμικές αλλά και επειδή χρειάζεται συχνά μεγαλύτερος χρόνος έρευνας και επιλογής του εκλεκτού του σε σχέση με τον Συναγερμό, όπου ο υποψήφιος προέρχεται κατά κανόνα από τον κομματικό του σωλήνα. 

Η πολυσυλλεκτικότητα, μπορεί να διευρύνει την εκλογική απήχηση του ΑΚΕΛ, να προσελκύσει ψηφοφόρους πέραν της παραδοσιακής του βάσης και να διευκολύνει τη συγκρότηση πολιτικών συμμαχιών. Ωστόσο, η πρακτική αυτή ενέχει τον κίνδυνο προγραμματικών αποκλίσεων, εσωκομματικών αντιδράσεων και δυσκολιών αφού υπάρχει ο κίνδυνος τελικά το ΑΚΕΛ με τον εκάστοτε υποψήφιο του να μην γράφουν στην ίδια σελίδα.  

Οι προεδρικές εκλογές του 2028 καθίστανται ακόμα πιο κρίσιμες για το ΑΚΕΛ και για ένα άλλο λόγο. Έπειτα από δεκαπέντε χρόνια στην αντιπολίτευση, είναι εύλογο να εξετάζεται κατά πόσο η αναζήτηση ευρύτερων συνεργασιών συνδέεται με εντονότερη επιδίωξη επιστροφής στην εξουσία.