Το χρονικό της «επανασύνδεσης» του καλωδίου του GSI από την είσοδο της Meridiam κι έπειτα, και οι τελευταίες εξελίξεις στη διπλωματική σκακιέρα και επί του πεδίου
Η είσοδος της γαλλικής επενδυτικής εταιρείας Meridiam τον Αύγουστο που μας πέρασε υπήρξε κατά γενική ομολογία καταλυτική στο να ξαναμπεί το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης της Κύπρου με την Ελλάδα στις ράγες. Η υπογραφή της συμφωνίας μεταξύ Meridiam και ΑΔΜΗΕ για είσοδο των Γάλλων κατά 66% στο μετοχικό σχήμα του φορέα υλοποίησης στις 5 Αυγούστου, έβαλε ουσιαστικά το Γαλλικό κράτος στο έργο ως stakeholder, επιταχύνοντας τις εξελίξεις. Μπορεί η Meridiam να μην είναι κρατικών συμφερόντων, είναι ωστόσο ένας από τους μεγαλύτερους γαλλικούς επενδυτικούς ομίλους με συμφέροντα σε έργα του γαλλικού δημοσίου αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ. Αντίστοιχα, ο επενδυτικός κολοσσός εμπλέκεται σε μεγάλες επενδύσεις και στην Τουρκία. Τα δύο αυτά χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης εταιρείας οδήγησαν σε εκτιμήσεις ότι η Meridiam ενδεχομένως να αποτελέσει τον κινητήριο μοχλό που θα βάλει μπρος στο έργο. Τρεις και κάτι μήνες μετά, η γαλλική διπλωματία όχι μόνο έχει εμπλακεί ενεργά, αλλά το δηλώνει δημοσίως και επισήμως, και οι παγωμένες από το 2024 έρευνες βυθού επανήρχισαν, έχοντας ολοκληρώσει χωρίς πρόβλημα την πρώτη τους φάση.
Τα ορόσημα που έβαλαν το καλώδιο στην πρίζα
Στις 24 Ιουλίου του 2024 το ιταλικό ερευνητικό Ievoli Relume αποχωρούσε κακήν κακώς από τη θαλάσσια περιοχή ανοικτά της Κάσου όπου επιχειρούσε να ερευνήσει το βυθό για τους σκοπούς πόντισης του καλωδίου της ηλεκτρικής διασύνδεσης της Κύπρου με την Ελλάδα. Η συγκέντρωση τουρκικών πολεμικών πλοίων έφεραν την κατάσταση σε κρίσιμο σημείο, με τις προσπάθειες για υλοποίηση του έργου να εγκαταλείπονται. Μέχρι πρόσφατα, το έργο παρέμενε τελματωμένο σε σημείο που δοκιμάστηκαν ακόμα και οι ίδιες οι σχέσεις Λευκωσίας και Αθήνας και ειδικότερα του Προέδρου Χριστοδουλίδη με τον Έλληνα Πρωθυπουργό.
Όλα φαίνεται να άλλαξαν στις 5 Αυγούστου, ημερομηνία κατά την οποία υπογράφηκε συμφωνία μεταξύ του ΑΔΜΗΕ και της Meridiam, βάσει της οποίας η γαλλική επενδυτική εταιρεία απέκτησε το 66% της εταιρείας όχημα που ανέλαβε την υλοποίηση του GSI. Έκτοτε οι εξελίξεις είναι ραγδαίες και διόλου τυχαία, καθώς η συμφωνία αυτή ήταν αποτέλεσμα συναφών επαφών που είχαν για το θέμα Κυριάκος Μητσοτάκης και Εμανουέλ Μακρόν την περασμένη άνοιξη. Σε τέτοιο βαθμό έχει αλλάξει η εικόνα της πορείας υλοποίησης που ο GSI μονοπώλησε το ενδιαφέρον κατά την τέταρτη διακυβερνητική σύνοδο Ελλάδας και Κύπρου, παρά την παρουσία διψήφιου αριθμού υπουργών εκάστης πλευράς. Ενδεικτικά, ενώ λίγους μήνες προηγουμένως η – επίσης – γαλλική εταιρεία Nexans που κατασκευάζει το καλώδιο ανακοίνωνε αλλαγή χρονοδιαγραμμάτων λόγω του τέλματος που υφίστατο, την Τετάρτη ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωνε στη Λευκωσία ότι πρόκειται για «ένα έργο που προχωρά ομαλά, απρόσκοπτα και με βάση τον αρχικό σχεδιασμό».
Της απόκτησης του 66% από τη Meridiam ακολούθησε η ενεργή διπλωματική εμπλοκή του Παρισιού, καθώς μόλις λίγες μέρες μετά έγινε γνωστό οι έρευνες θα μπορούσαν, κατόπιν μίας επιτυχημένης γαλλικής παρέμβασης, να επαναρχίσουν ακόμη και το Σεπτέμβριο. Εντέλει η αίτηση για παραχώρηση άδειας για έρευνες κατατέθηκε από τη Nexans σε Αθήνα και Λευκωσία στις 8 Οκτωβρίου ενώ οι NAVTEX εκδόθηκαν κατόπιν έντονου διπλωματικού παρασκηνίου με πρωταγωνίστρια τη Γαλλία. Ο ρόλος που έπαιξε το Παρίσι κινήθηκε σε δύο κατευθύνσεις. Η πρώτη προς τη Λευκωσία, στην προσπάθεια να καμφθεί η αμφισημία της που εξέπεμπε λόγω των αμφιβολιών για τη βιωσιμότητα του έργου και τη διγλωσσία ανάμεσα στους υπουργούς της ίδιας κυβέρνησης. Η δεύτερη αφορούσε την Άγκυρα, προκείμενου να αρθούν οι αντιρρήσεις της ένεκα των διεκδικήσεών της στην Ανατολική Μεσόγειο που συγκρούονται με αυτές τις Αθήνας.
Σύμφωνα με την Καθημερινή Ελλάδος, στην όλη προσπάθεια ενεπλάκησαν έμπειροι και υψηλόβαθμοι διπλωμάτες με βασικό επιχείρημα ότι το έργο άπτεται οικονομικών και γεωπολιτικών παραγόντων. Η εξεύρεση της χρυσής τομής στο πρόσωπο της ρηματικής διακοίνωσης της Γαλλίας προς την Τουρκία χωρίς την εμπλοκή της Ελλάδας, και η ταυτόχρονη αίτηση άδειας ερευνών από τη Nexans αποκλειστικά προς Αθήνα και Λευκωσία ήταν αποτέλεσμα εντατικών επαφών μεταξύ Παρισιού και Άγκυρας. Η φόρμουλα ικανοποιούσε το αίτημα της Τουρκίας για συντονισμό μαζί της, δίνοντάς της μόνο τα επικοινωνιακά όπλα που χρειαζόταν για να διαχειριστεί το ζήτημα, διατηρώντας παράλληλα άθικτα τα νομικά όπλα της Ελλάδας επί των διεκδικήσεών της.
Η διαδικασία μπήκε στα βαθιά τον Οκτώβριο, και συγκεκριμένα στις 8 του μήνα, όταν οι ξεχωριστές επαφές κλείδωσαν τη φόρμουλα και άναψαν το πράσινο φως στη Nexans να υποβάλει το αίτημα της για την έκδοση NAVTEX από τον υδρογραφικό σταθμό Ηρακλείου και το ΚΣΕΔ Λάρνακας. Το γεγονός ότι οι Τούρκοι έλαβαν τη γαλλική ρηματική διακοίνωση δύο μόλις ώρες προτού εκδοθούν οι NAVTEX από την Κύπρο και την Ελλάδα είναι ενδεικτικό στοιχείο της λεπτότητας των χειρισμό που απαιτούνταν για να διατηρηθεί μέχρι και σήμερα η ομαλότητα. Προς τούτο, υπενθυμίζεται ότι η αρχική αντίδραση της Τουρκίας στην έκδοση των NAVTEX συνέπιπτε με την επίσκεψη Φιντάν στην κατεχόμενη Λευκωσία, υπήρξε έντονη λεκτικά και μέσω ANTINAVTEX επί του πεδίου. Την επομένη ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών διεμήνυε εντέλει ότι, «όλα καλά», προφανώς έχοντας ενημερωθεί για τη ρηματική διακοίνωση των Γάλλων, η οποία ειρήσθω εν παρόδω και εστάλη και στην Αίγυπτο.
Στο μεταξύ, της έκδοσης των NAVTEX είχε προηγηθεί ο απόπλους του γαλλικού ερευνητικού Abeille Marengo από το λιμάνι της Νάπολης προς το λιμάνι Ηρακλείου, όπου κατέπλευσε στις 27 Οκτωβρίου, σηματοδοτώντας ότι το διπλωματικό παρασκήνιο όδευε προς θετική κατάληξη. Οι NAVTEX εκδόθηκαν ταυτόχρονα στις 6 Νοεμβρίου, και λίγο αργότερα και οι τουρκικές ANTINAVTEX. Στις 10 του μηνός, και ενώ το γαλλικό ερευνητικό θα αναχωρούσε νωρίτερα, εκδίδεται τουρκική NAVTEX με την οποία γνωστοποιεί ότι δόθηκε τουρκική άδεια για τις έρευνες, ελληνική ANTINAVTEX απορρίπτει τον ισχυρισμό. Το Abeille Marengo κατοπινά ξεκινά την πρώτη φάση των ερευνών του, με τα διαδικαστικά που είχαν υπολογιστεί στο πλαίσιο της διπλωματικής προεργασίας να έχουν εκπληρωθεί ως είχαν εκτιμηθεί.
Τα τελευταία διπλωματικά επεισόδια
Η πλήρης επισημοποίηση της γαλλικής εμπλοκής ήρθε τη Δευτέρα που μας πέρασε. Εκπρόσωπος του Γαλλικού Υπουργείο Εξωτερικών, εξέφρασε τη «σταθερή στήριξη της Γαλλίας στην υλοποίηση του έργου», συμπληρώνοντας ότι «το υποστηρίζουμε για προφανείς στρατηγικούς λόγους που αφορούν την Ανατολική Ευρώπη, αλλά και για τη διασύνδεση της Κύπρου με την υπόλοιπη ήπειρο σε επίπεδο ενέργειας». Σε σχέση με όσα είχα διατυπωθεί για τι περιεχόμενο της ρηματικής διακοίνωσης, που κρίνεται ως καθοριστικής σημασίας, ο Γάλλος εκπρόσωπος αρκέστηκε να επιβεβαιώσει εύσχημα το παρασκήνιο που προηγήθηκε: «δεν σχολιάζουμε τέτοια πράγματα, τα οποία αποτελούν, ας πούμε, μέρος της καθημερινής διπλωματικής μας εργασίας». Σύμφωνα με Έλληνες συνάδελφους, οι γαλλικοί χειρισμοί άφησαν πλήρως ικανοποιημένο το Μέγαρο Μαξίμου. Επί τούτου, σχετική είναι πρόσφατη ανάλυση του Δρ. Κωνσταντίνου Μπαλωμένου, πολιτικού επιστήμονα και διεθνολόγου, στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων που ανήκει στο ελληνικό δημόσιο: «η διπλωματική ενημέρωση δεν ταυτίζεται με την αναγνώριση δικαιοδοσίας, ούτε συνιστά αίτημα έκδοσης άδειας. Αντίστοιχα, η γνωστοποίηση μιας δραστηριότητας σε τρίτο κράτος δεν συνεπάγεται αυτομάτως αποδοχή των νομικών ισχυρισμών του».
Στη γαλλική παρέμβαση αναφέρεται εκτενώς σε πρόσφατο της δημοσίευμα η εφημερίδα Le Figaro, αναδεικνύοντας τη σημασία των γαλλικών κεφαλαίων και τεχνογνωσίας που ωθούν το έργο προς τα εμπρός. Γάλλος διπλωμάτης που υπηρετεί στην Ελλάδα συμπύκνωσε στην εφημερίδα το διακύβευμα γύρω από τη συνέχιση των ερευνών: «Για την Άγκυρα, η έκδοση NAVTEX αποτελεί τρόπο να δείξει ότι κανένα έργο δεν μπορεί να προχωρήσει στην περιοχή χωρίς τη δική της έγκριση. Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, είναι αδιανόητο να αναγνωρίσουν στην Τουρκία οποιοδήποτε δικαίωμα ελέγχου επί εργασιών που έχουν εγκρίνει».
Αυτά ακριβώς τα ζητήματα συζήτησαν και οι υπουργοί εξωτερικών Ελλάδας και Τουρκίας στη συνάντηση που είχαν στις 16 του μηνός στο περιθώριο του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ. Όπως αναφέρουν ελληνικά δημοσιεύματα ο Γιώργος Γεραπετρίτης τόνισε στον Χακάν Φιντάν την ανάγκη οι έρευνες να συνεχιστούν απρόσκοπτα. Το κλίμα που καταγράφηκε ήταν θετικό, με πηγές να αναφέρουν ότι οι δύο άνδρες συμφώνησαν επί της αρχής για την ανάγκη διασφάλισης της ασφάλειας και της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, ως ζωτικής σημασία ζήτημα για την ενεργειακή ασφάλεια.
Εν αναμονή του επόμενου απόπλου
Η Δευτέρα, 16 του μηνός, ημέρα συνάντησης των δύο υπουργών, συνέπιπτε με τον κατάπλου του Abeille Marengo στο Ηράκλειο. Το γαλλικό ερευνητικό ολοκλήρωσε επιτυχώς την πρώτη φάση των ερευνών του, με μετρήσεις του πυθμένα νοτιοανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου. Ως εκ τούτου, το σκάφος επέστρεψε στο Ηράκλειο, με σκοπό τον ανεφοδιασμό, τους τεχνικούς ελέγχους και την ανανέωση του πληρώματος. Παράλληλα, ο εξοπλισμός που χρησιμοποιήθηκε κατά το πρώτο στάδιο των ερευνών θα τύχει ελέγχου και αν χρειαστεί, συντήρησης ώστε να διασφαλιστεί η αξιοπιστία των μετρήσεων. Σύμφωνα με ελληνικά δημοσιεύματα, το σκάφος θα χρειαστεί να πάει και να έρθει στο λιμάνι Ηρακλείου αρκετές φορές για τους ίδιους λόγους. Κάθε φορά που καταπλέει στο Ηράκλειο, η επόμενη ρότα του θα έχει ανατολικότερο στόχο. Τελικός προορισμός είναι η Κύπρος, με τη NAVTEX που εξέδωσε το ΚΣΕΔ Λάρνακας να έχει μπει σε ισχύ από την Πέμπτη 19 του μηνός, ενώ εκπνέει στις 19 Μαρτίου 2027.
Η επιτυχής ολοκλήρωση της πρώτης φάσης των ερευνών ωστόσο δεν προεξοφλεί κάτι ανάλογο στη συνέχεια. Αν και οι ενδείξεις ότι οι Τούρκοι δε θα προβούν σε ακραίες αντιδράσεις, οι δηλώσεις του Γιώργου Γεραπετρίτη την περασμένη Δευτέρα, ότι δεν πρέπει να υπάρξει καμία απολύτως παρεμπόδιση του έργου δείχνει ότι η Αθήνα δεν είναι απολύτως βέβαιη ότι δε θα κλιμακώσει την ένταση η Τουρκία. Εξάλλου, η πρώτη φάση των ερευνών του Abeille Marengo συνοδεύτηκε από την εξ αποστάσεων παρακολούθηση του από την τουρκική φρεγάτα Γκιόκοβα, ενώ από την άλλη βρισκόταν η ελληνική φρεγάτα Λήμνος. Στα θετικά καταγράφεται ότι πέραν από το πρώτο τουρκικό διά ασυρμάτου σινιάλο προς το γαλλικό πλοίο, μόλις εισήλθε σε διεθνή ύδατα, δεν υπήρξε καμία άλλη επαφή, ούτε καταγράφηκαν εντάσεις που θα μπορούσαν να διακόψουν τις έρευνες.
Τόσο η γαλλική Le Figaro, όσο και το διεθνές Modern Diplomacy καταγράφουν την καθοριστική εμπλοκή της Γαλλίας. Η Nexans προσφέρει τη βιομηχανική υποστήριξη του έργου, η Meridiam τη χρηματοδοτική και το γαλλικό κράτος τη διπλωματική. Η επανέναρξη των ερευνών δεν είναι απλώς μια τεχνική εξέλιξη, αλλά μία δοκιμή της γαλλικής ισχύος μακριά από τα σύνορά της, αλλά και τις δυνατότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να προστατεύει υποδομές που κρίνει ως στρατηγικής σημασίας για την ίδια και τα κράτη μέλη της. Οι επόμενες φάσεις των ερευνών, θα κρίνουν κατά πόσο μπορεί να διατηρηθεί η αισιοδοξία για επιτυχή ολοκλήρωση του έργου μέχρι το 2031.