Άφιξη στην Κύπρο με άσσο στο μανίκι ή αγώνας για την τιμή των όπλων ;
Η Λευκωσία ετοιμάζεται για μια από τις σημαντικότερες στιγμές του Κυπριακού τα τελευταία 9 χρόνια, όταν οι συνομιλίες στο Κραν Μοντανά έληξαν άδοξα και οι διαπραγματεύσεις από τότε κρύφτηκαν καλά πίσω από την «κουρτίνα» της τουρκικής αδιαλλαξίας.
Μετά από 16 χρόνια γ.γ. του ΟΗΕ επισκέπτεται την Κύπρο. Σίγουρα για μια καθόλου τυχαία και εθιμοτυπική επίσκεψη αφού κανένας επικεφαλής του διεθνούς οργανισμού δεν θα ανάλωνε χρόνο και φαιά ουσία για περισσότερες από 48 ώρες, χωρίς να βλέπει ότι είναι ορατό το ενδεχόμενο για εξελίξεις.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Η κάθοδος του Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο δημιουργεί μια νέα ατμόσφαιρα στη διαδικασία. Αποτελεί βέβαια και μια ύστατη προσπάθεια για τον ίδιο τον γ.γ. να διασώσει την υστεροφημία του, θέλοντας να κλείσει τον κύκλο του με έστω και μια μεγάλη επιτυχία. Πίσω από την επίσκεψη του στο νησί κρύβεται αφενός η πρόθεση του για μια νέα προσπάθεια και αφετέρου η εμπέδωση ότι η σύγκλιση μιας πενταμερούς εντός Ιουλίου ή αρχές Αυγούστου θα ήταν αδύνατη λόγω του χάσματος μεταξύ των δύο πλευρών, το οποίο τροφοδοτεί καθημερινά η Τουρκία.
Έρχεται με σχέδιο λύσης ;
Εδώ και μήνες δια στόματος του ίδιου του Προέδρου της Δημοκρατίας διατυπώθηκε ότι ο Αντόνιο Γκουτέρες έχει στο μυαλό του σχέδιο λύσης για το κυπριακό. Η ύπαρξη του και το περιεχόμενο του εξακολουθούν να παραμένουν άγνωστα παρά τις διαρροές.
Ενθουσιασμός σίγουρα δεν χωρεί, υπάρχει όμως μια μικρή χαραμάδα που επιτρέπει συγκρατημένη αισιοδοξία αφού διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι ο γ.γ. έχει αυτή τη φορά κάτι διαφορετικό στο μυαλό του για να λύσει ένα πρόβλημα 60 και πλέον χρόνων.
Ο επικεφαλής του διεθνούς οργανισμού γνωρίζει καλά το κυπριακό. Το παρέλαβε σε μια από τις πιο κρίσιμες του φάσεις το 2017 στον απόηχο των συνομιλιών στο Μόν Πελεράν. Στο ναυάγιο του Κραν Μοντανά ο ίδιος εμφανίστηκε απογοητευμένος από τα όσα δεν κατάφερε να πετύχει αλλά και από τη στάση των δύο πλευρών και ευχήθηκε καλή επιτυχία σε βορά και νότο. Η φράση του προκάλεσε τότε κόμπο στο στομάχι όμως αποφάσισε να συνεχίσει. Είχε την ευκαιρία να δει από πρώτο χέρι πως σκέφτονται οι πρωταγωνιστές αλλά και να διαβάσει τις κόκκινες γραμμές και τα veto τους.
Μια επαναλαμβανόμενη συνταγή στη μορφή και στο ύφος που ξέραμε όλα τα προηγούμενα χρόνια δεν δημιουργεί υψηλές προσδοκίες για επιτυχία, αφού η Τουρκία κρατά σφικτά στο χέρι το κλειδί που θα ανοίξει την πόρτα του διαλόγου. Ο ίδιος όμως φαίνεται ότι θέλει να φέρει κάτι διαφορετικό αυτή τη φορά. Που θα είναι μεν σύμφωνο με τα ψηφίσματα του συμβουλίου ασφαλείας του ΟΗΕ, αλλά θα είναι και λίγο έξω από το κουτί.
Ο ρόλος της Ολγκίν και η Ε.Ε.
Η προσωπική απεσταλμένη διατύπωσε αρκετές φορές στις δύο πλευρές ότι πρέπει να σκεφτούν διαφορετικά αυτή τη φορά, να ακούσουν την κοινωνία και να απαλλαγούν από σύνδρομα του παρελθόντος. Χωρίς όμως να ξεχνούν την ιστορία τους.
Επίσης ο γ.γ. βασίζει την αισιοδοξία του σε δεδομένα που μόνο ο ίδιος ή ελάχιστοι μπορούν να γνωρίζουν. Είναι γρίφος για παράδειγμα το τι πραγματικά λέχθηκε την Παρασκευή στην Άγκυρα πίσω από τις κλειστές πόρτες μεταξύ Φιντάν και Ολγκίν ή ποια επιχειρήματα χρησιμοποίησε αυτή τη φορά για να τον πείσει, παρά την εμμονή στη λύση δύο κρατών. Διαφαίνεται επίσης ένας ενισχυμένος ρόλος της Ε.Ε. η οποία αν και διατηρεί τον ρόλο του παρατηρητή στο κυπριακό, πρακτικά έχει σίγουρα λόγο και ρόλο στην όλη διαδικασία με σημαία τα ευρωτουρκικά.
Οι συναντήσεις της κ. Ολγκίν στις Βρυξέλλες την εβδομάδα που πέρασε απομιμούνται πολύ θετικά, ενώ η ίδια εξέφρασε την ικανοποίηση της για το γεγονός ότι πλέον η Ένωση βλέπει πιο ζεστά το θέμα μετά από συζητήσεις και με την Κυπριακή Δημοκρατία, εξ΄ου και διόρισε απεσταλμένο με εν ενεργεία θεσμικό ρόλο. Επίσης δεν πρέπει να αγνοείται όπως λένε πηγές τόσο από το προεδρικό όσο και από τα Ηνωμένα Έθνη η τακτική παρασκηνιακή επικοινωνία μεταξύ του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα με τον γ.γ. του ΟΗΕ. Οι δύο είναι φίλοι μεταξύ τους και συμπατριώτες, ενώ ο κ. Κόστα ήταν εκ των εκλεκτών του Αντόνιο Γκουτέρες όταν ο γ.γ. ήταν πρωθυπουργός της Πορτογαλίας. Στην διακυβέρνησή του Γκουτέρες ο Κόστα ανέλαβε το χαρτοφυλάκιο του υπουργού Κοινοβουλευτικών Θεμάτων, καθώς και το χαρτοφυλάκιο του υπουργού Δικαιοσύνης από το 1997 μέχρι το 2002. Έκτοτε διατηρούν μια στενή επικοινωνία.
Η ανάγνωση της Τουρκίας για την επίσκεψη Γκουτέρες
Πάντως στην Τουρκία, τα ΜΜΕ περιμένουν με αγωνία να δουν το σχέδιο που θα καταθέσει ο Αντόνιο Γκουτέρες. Θεωρούν δεδομένη την κατάθεση μιας νέας πρότασης. Για παράδειγμα η εφημερίδα Hurriyet μίλησε για καθοριστικό σχέδιο.
Στην Άγκυρα αν και κυβερνητικές πηγές επιχειρούν δημόσια να κατεβάσουν τον πήχη για τις επαφές του γ.γ., φαίνεται ότι η επίσκεψη τους καίει πραγματικά. Δεν είναι τυχαίο που τις μέρες που ο Αντόνιο Γκουτέρες θα βρίσκεται στο νησί, ο Χακάν Φιντάν και ο Ταγίπ Ερντογάν επέλεξαν να στείλουν τον υφυπουργό εξωτερικών Κεμάλ Μποζάι. Πρόκειται για ένα αξιωματούχο με εμπειρία στο κυπριακό και τα ελληνοτουρκικά.
Στόχος για τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών είναι να υπάρχει στην Κύπρο κάποιος ο οποίος θα έχει στην έγνοια του τον Τουρκοκύπριο ηγέτη και τους χειρισμούς του. Άλλωστε οι θέσεις της νυν τουρκοκυπριακής ηγεσίας δεν ευθυγραμμίζονται με αυτές της Άγκυρας, παρά το γεγονός ότι ο Έρχιουρμαν συχνά δηλώνει, μετ’ εκπλήξεως μερικών, ότι η Τουρκία κατέχει τον πρώτο και τελευταίο λόγο στο κυπριακό.
Θα κρύβει άσσο στο μανίκι;
Ο Αντόνιο Γκουτέρες αναμένεται στην Κύπρο τη Δευτέρα το βράδυ. Όλα θα ξεκινήσουν από τις χωριστές συναντήσεις που θα έχει ο γ.γ. με τους δύο ηγέτες την Τρίτη το πρωί. Εκεί θα γίνει μια σφυγμομέτρηση των δύο κοινοτήτων ως προς τα θέλω και τις επιδιώξεις τους, ενώ ο γ.γ. θα ενημερώσει για τις προθέσεις του. Επίσης θα ενημερώσει ξεχωριστά για τις επαφές που είχε το προηγούμενο διάστημα τόσο ο ίδιος όσο και η προσωπική απεσταλμένη αλλά και αν βλέπει μια νέα δυναμική.
Το βράδυ της Τρίτης στις 19:00 ο Αντόνιο Γκουτέρες θα δεξιωθεί Χριστοδουλίδη και Έρχιουρμαν στη νεκρή ζώνη. Έχοντας στο μυαλό του τις αφιλτράριστες σκέψεις των δύο ηγετών από τις χωριστές συναντήσεις, θα επιχειρήσει να βρει ένα σημείο στο οποίο οι αξιώσεις των δύο μπορούν να συναντηθούν για επανέναρξη του διαλόγου. Πιθανότερο είναι ότι εκείνο το βράδυ όπως λένε διπλωματικές πηγές θα υποβάλει κάποιες προτάσεις στους δύο ηγέτες, τις οποίες θα κληθούν να σκεφτούν πολύ καλά μέχρι την επομένη μέρα το πρωί. Προτάσεις, που θα είναι κυρίως μεθοδολογικές και δεν θα αφορούν απαραίτητα σχέδιο λύσης.
Αναμένεται ότι από τη νύχτα στο πρωί θα μεσολαβήσουν τηλεφωνήματα κυρίως από τον Ερχιουρμαν προς την Τουρκία και οι τρείς τους θα ανανεώσουν το ραντεβού τους την Τετάρτη στις 10:00. Εκείνη τη στιγμή οι ηγέτες θα κληθούν να δώσουν τις τελικές τους απαντήσεις ενώ θα κριθεί και η έκβαση της επίσκεψης Γκουτέρες στην Κύπρο.
Αν βγει άσπρος καπνός, θα το μάθουμε γύρω στις 11:30 της Τετάρτης. Oι πιο αισιόδοξοι ελπίζουν σε σύγκληση πενταμερούς σε συγκεκριμένη βάση με όρους και προϋποθέσεις από κάθε πλευρά (και την Τουρκία), ή έστω στην ανακοίνωση για συνέχιση του διαλόγου με άλλο τρόπο.
Πάντως πληροφορίες λένε ότι τα Μέτρα Οικοδόμησης εμπιστοσύνης παραμένουν αδρανοποιημένα στην ατζέντα της τριμερούς συνάντησης. Άλλωστε γ.γ. και ελληνοκυπριακή πλευρά επενδύουν περισσότερο στις συνομιλίες παρά σε μέτρα χαμηλής πολιτικής.
Η σημασία της επίσκεψης
Αν δεν υπάρξουν εξελίξεις, στο χειρότερο σενάριο ο γ.γ. δεν θα ανακοινώσει τελικά τίποτα ουσιαστικό από την Κύπρο, το γεγονός όμως ότι επιδιώκει να δημιουργήσει όλη αυτή την κινητικότητα γύρω από το κυπριακό και να στρέψει τον προβολέα σε ένα πρόβλημα, η επίλυση του οποίου δοκιμάστηκε πολλές φορές χωρίς αποτέλεσμα, μπορεί να ωφελήσει στο τέλος τη διαδικασία.
Ακόμα και να μην πετύχει να φέρει κοντά τις δύο πλευρές και φρενάρει ξανά μπροστά στο τείχος του τουρκικού αδιεξόδου, ο γ.γ. έχει στο μυαλό του να παραδώσει στον διάδοχό του ένα ζωντανό πρόβλημα που συνοδεύεται από μια κινητικότητα – και όχι ένα κυπριακό σε λήθαργο, το οποίο η διεθνής κοινότητα θα ξεκινήσει σιγά- σιγά να εγκαταλείπει. Η επίσκεψη του στέλνει ένα μήνυμα ότι δεν έφτασε η ώρα για να μπει το εθνικό πρόβλημα στο ράφι και να εμπεδωθούν τετελεσμένα επί του εδάφους, αλλά ότι υπάρχει ακόμα ένα παράθυρο που παραμένει ανοικτό έστω και για την τιμή των «όπλων».
