Ισραήλ και τέλη φυσικού αερίου, οι βαθύτερες αιτίες πίσω από το ρήγμα στις σχέσεις Τουρκίας – Αζερμπαϊτζάν
Μπορεί η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από την Βεγγάζη να αποτέλεσε διπλωματική νίκη για την Άγκυρα, όπως και η υπογραφή του Συμφώνου της Μέκκας, ωστόσο το όνειρο του Ερντογάν για τουρκική ηγεμονία στον μουσουλμανικό κόσμο πόρρω απέχει από την υλοποίηση του. Η κρίση εξερράγη από εκεί, που λίγοι περίμεναν. Οι σχέσεις της Άγκυρας με τον πιστότερο σύμμαχο της, το Μπακού, διανύουν περίοδο έντασης και το δόγμα «δύο κράτη, ένα έθνος» άρχισε να εμφανίζει ρωγμές. Οι Αζέροι κατηγορούν την Τουρκία για παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις ενός κυριάρχου κράτους και ηγεμονική συμπεριφορά.
Αφορμή στάθηκε η απαγόρευση της ισλαμικής μαντίλας που επέβαλε στα σχολεία η κυβέρνηση του Αζερμπαϊτζάν και οδήγησε στην απομάκρυνση μαθητριών και εκπαιδευτικών από σχολικές αίθουσες. Ακολούθησαν διαμαρτυρίες στις δυο χώρες, υποκινούμενες από το ερντογανικό καθεστώς και τις τουρκικές μυστικές υπηρεσίες. Στην Άγκυρα βουλευτές του κυβερνώντος AKP, όπως ο ανώτατος σύμβουλος του Ερντογάν Οκτάι Σαράλ, επέκριναν σφοδρά το Μπακού, καλώντας το να επανεξετάσει την απόφαση.
Η κόκκινη γραμμή του Μπακού
Η αντίδραση υπήρξε ασυνήθιστα σκληρή. Μιλώντας στον «Alpha της Κυριακής» ο αντιστράτηγος εν αποστρατεία και γεωστρατηγικός αναλυτής Κωνσταντίνος Λουκόπουλος εκτίμησε ότι ο Αλίγιεφ δεν είναι διατεθειμένος να δεχθεί ότι η στενή συμμαχία με την Άγκυρα συνεπάγεται πολιτική υποταγή.
Το κυβερνών κόμμα Νέο Αζερμπαϊτζάν κατηγόρησε το AKP ότι εργαλειοποιεί το ζήτημα της μαντίλας και το κάλεσε να σεβαστεί την κυριαρχία του Αζερμπαϊτζάν. Την Τετάρτη το Μπακού προχώρησε ακόμη ένα βήμα, απαγορεύοντας την είσοδο σε 31 Τούρκους βουλευτές, κομματικά στελέχη, δημοσιογράφους και μπλόγκερ, οι οποίοι σύμφωνα με το Αζέρικο ΥΠΕΞ προέτρεπαν σε ανατροπή της κυβέρνησης και υποκίνηση μίσους.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Το Ισραήλ εκτόπισε 1.2000 Παλαιστίνιους από τη Χεβρώνα
Η αντίδραση του Αλίγιεφ σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο Λουκόπουλο αποτελεί μήνυμα προς την τουρκική ηγεσία: η συμμαχία είναι στρατηγική, όχι σχέση κηδεμονίας.
Και στο βάθος ο στρατηγικός εταίρος
Πίσω από την ένταση σύμφωνα με τον Ελλαδίτη γεωστρατηγικό αναλυτή κρύβεται η βαθιάστρατηγική συνεργασία που έχει αναπτύξει το Αζερμπαϊτζάν με το Ισραήλ. Η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι ήταν η επίσκεψη του Ισραηλινού προέδρου Ισαάκ Χέρτσογκ στο Μπακού στις 14 Οκτωβρίου, εν μέσω κορύφωσης της τουρκο-ισραηλινής αντιπαράθεσης. «Είναι σαφές πως η Άγκυρα ενοχλείται από τη στρατηγική συνεργασία Αζερμπαϊτζάν και Ισραήλ, πλην όμως το Μπακού δεν πρόκειται να αλλάξει σχεδιασμούς», ανέφερε ο κ. Λουκόπουλος. Η στρατηγική αυτή σχέση έχει αμοιβαία οφέλη: το Ισραήλ αποτελεί σημαντικό προμηθευτή προηγμένων οπλικών συστημάτων του Αζερμπαϊτζάν, ενώ το αζερικό πετρέλαιο έχει ιδιαίτερη σημασία για την ισραηλινή ενεργειακή τροφοδοσία.
Η συνεργασία αυτή απέκτησε καθοριστική στρατιωτική διάσταση στον πόλεμο του Ναγκόρνο-Καραμπάχ το 2020. Τα ισραηλινά μη επανδρωμένα συστήματα, τα πυρομαχικά ακριβείας και άλλες τεχνολογίες ενίσχυσαν σημαντικά τις δυνατότητες των αζερικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Το χρήμα πάνω απ’ όλα
Ένα άλλο πεδίο έντασης στις σχέσεις των δυο, κατά τα άλλα, αδελφικών κρατών είναι και οι τριβές που παρατηρούνται σχετικά με τα τιμολόγια του αγωγού. Η τουρκική Botaş και η αζερική SOCAR βρέθηκαν πρόσφατα αντιμέτωπες με εμπορικό αδιέξοδο όσον αφορά τις προτεινόμενες αυξήσεις τελών για τη διέλευση μέσω του Αγωγού Φυσικού Αερίου TANAP.
Το Μπακού επιδιώκει απευθείας μακροπρόθεσμες πωλήσεις με βάση τις ευρωπαϊκές τιμές αναφοράς, ενώ η Άγκυρα πιέζει για την απόκτηση δικαιωμάτων επανεξαγωγής, ώστε να λειτουργήσει ως περιφερειακός κόμβος φυσικού αερίου.
Το αίμα νερό δεν γίνεται
Ο Κωνσταντίνος Λουκόπουλος δεν θεωρεί ότι η κρίση προμηνύει κατάρρευση της συμμαχίας Τουρκίας –Αζερμπαϊτζάν. Οι στρατιωτικοί, ενεργειακοί και μεταφορικοί δεσμοί των δύο χωρών παραμένουν βαθύτατοι, ενώ το κόστος μιας πλήρους ρήξης θα ήταν σημαντικό και για τις δύο πλευρές. Η τουρκική υποστήριξη εξάλλου υπήρξε σημαντική για την ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων του Μπακού, ενώ η Άγκυρα επιτρέπει στο Αζερμπαϊτζάν να διοχετεύει ενέργεια προς τις ευρωπαϊκές αγορές, μέσω του αγωγού Μπακού–Τιφλίδας–Τσεϊχάν.
Επισήμως η Άγκυρα τηρεί σιγή ιχθύος για να διαφυλάξει μια συμμαχία συμφερόντων, με τους Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και Ιλχάμ Αλίεφ να επιχειρούν να ανοίξουν γραμμή επικοινωνίας σε μια προσπάθεια αποκλιμάκωσης της έντασης.
