ALPHA της Κυριακής

Η παραίτηση του Κιρ Στάρμερ που υπενθυμίζει τη Βρετανική μακραίωνη κουλτούρα πολιτικής ευθιξίας και την πλήρη αντιστροφή της αρχής στην Κύπρο

Η παραίτηση του Κιρ Στάρμερ από αρχηγός του Εργατικού Κόμματος και Πρωθυπουργός της Μεγάλης Βρετανίας δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία για τους πολίτες της χώρας. Ήταν μία φυσική εξέλιξη της διετούς πορείας από τη νίκη των Εργατικών στις γενικές εκλογές του 2024 η οποία σημαδεύτηκε, σύμφωνα με την ίδια τη βάση του κόμματος από υποσχέσεις που δεν υλοποιήθηκαν. Η παραίτηση πρόκειται για μία πράξη ύψιστης πολιτικής ευθύνης, βασισμένη σε ιδεολογικούς και πολιτικούς λόγους.

Σε αντίθεση με την Κύπρο, όπου ακόμη και για βασικά ζητήματα ηθικής, αυτοί που ελέγχονται δεν αναλαμβάνουν την ευθύνη που τους αναλογεί. Τουναντίον, οι πολίτες γίνονται μάρτυρες πρακτικών που μόνο ως γελοιοποίηση της λογικής της πολιτικής ευθιξίας μπορούν να ερμηνευτούν. Πολλές είναι οι περιπτώσεις όπου πολιτικοί άρχοντες της χώρας είτε απαξιούν, είτε αγνοούν τι αποτελεί ανάληψη πολιτικής ευθύνης και πολιτική ευθιξία. Ζητάνε και τα ρέστα, αντιστρέφουν τη λογική με τη δικαιολογία ότι η παραίτηση την ώρα της κρίσης αποτελεί ανευθυνότητα, ή αρκούνται, είτε ακούσια είτε εκούσια, στην ανάληψη ευθύνης με μία δήλωση που δεν συνοδεύεται με ανάλογη πράξη.

Οι μεγάλες διαφορές στην αντίδραση του ελεγχόμενου πολιτικού προσωπικού σε Βρετανία και Κύπρο, από τη μια για καθαρά πολιτικά ζητήματα, και από την άλλη για ηθικά, κατ’ ελάχιστον, καταδεικνύει και τη μεγάλη διαδρομή που έχει να διανύσει η χώρα μας μέχρι την πολιτική της ωριμότητα.

Ένα άγραφο σύνταγμα με απαρέγκλιτους κανόνες

Το Ηνωμένο Βασίλειο αποτελεί, μαζί με τη Νέα Ζηλανδία και το Ισραήλ, ένα από τα τρία και μόνο κράτη ανά το παγκόσμιο που το σύνταγμά τους δεν είναι κωδικοποιημένο σε ένα έγγραφο, όπως για παράδειγμα το σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το βρετανικό σύνταγμα, αντλείται μέσα από πέντε κύριες πηγές: τους γραπτούς νόμους, της νομολογίας των δικαστηρίων, συνταγματικές παραδόσεις, ακαδημαϊκά συγγράμματα και διεθνείς συνθήκες, συμπεριλαμβανομένου του δικαίου της ΕΕ.

Στις συνταγματικές παραδόσεις, ενός ακρογωνιαίου λίθου στον οποίο στηρίζεται η βρετανική πολιτική κουλτούρα ευρύτερα και όχι μόνο το σύνταγμα της χώρας, βασίστηκε και η πρόσφατη παραίτηση του Κιρ Στάρμερ από την πρωθυπουργία. Πρόκειται για έθιμα και πρακτικές που γίνονται αποδεκτές ως συνήθεις ή ακόμη και θέσφατες. Μία τέτοια παράδοση αποτελεί το γεγονός ότι ο πρωθυπουργός είναι ο ηγέτης του μεγαλύτερου κόμματος στο κοινοβούλιο. Σε αυτό το πλαίσιο η παραίτηση του Κιρ Στάρμερ από την θέση του πρωθυπουργού σημαίνει αυτόματα και παραίτηση από την ηγεσία των Εργατικών. Ακριβώς επειδή οι παραδόσεις αποτελούν πρακτικές που εφαρμόζονται σε βάθος χρόνου, κάποιες από αυτές κατοχυρώθηκαν και νομοθετικά όπως η υποχρεωτική παραίτηση της κυβέρνησης εάν ηττηθεί σε ψήφο μη εμπιστοσύνης.

Ένα άλλο εξαιρετικό παράδειγμα νομοθετικής ρύθμισης τέτοιων παραδόσεων αποτελεί ο Υπουργικός Κώδικας που πρωτοεκδόθηκε το 2011 βασισμένος ακριβώς σε ιστορικές πρακτικές και παραδόσεις. Αποτελεί έναν κώδικα δεοντολογίας που καθορίζει τα ελάχιστα πρότυπα συμπεριφοράς των υπουργών της κυβέρνησης. Προβλέπει μεταξύ άλλων ότι τα μέλη του υπουργικού συμβουλίου πρέπει να συμμορφώνονται με τις «Επτά Αρχές της Δημόσιας Ζωής», γνωστές ως «Αρχές του Νόλαν», που από το 1995 αποτελούν το ηθικό θεμέλιο όσων κατέχουν δημόσιο αξίωμα στο Ηνωμένο Βασίλειο: ανιδιοτέλεια, ακεραιότητα, αντικειμενικότητα, λογοδοσία, διαφάνεια, ειλικρίνεια, ηγεσία. Ανατρέχοντας το ιστορικό των παραιτήσεων υπουργών και πρωθυπουργών της χώρας διαπιστώνει κανείς ότι η κάθε μία από αυτές τις περιπτώσεις, παρότι δεν αφορούσε καθαρά λόγους υγείας, αφορούσε την παραβίαση μίας από τις επτά πιο πάνω αρχές.

Οι λόγοι παραίτησης του Στάρμερ

Με την παραίτησή του, ο Κιρ Στάρμερ έγινε ο 21^ος Βρετανός πρωθυπουργός που υποβάλλει παραίτηση από το 1721. Με εξαίρεση πέντε περιπτώσεις στις οποίες η παραίτηση υποβλήθηκε για λόγους υγείας, όλοι οι υπόλοιποι ηγέτες της χώρας που παραιτήθηκαν, το έπραξαν είτε για καθαρά πολιτικούς λόγους, είτε μετά από επικρίσεις για τη διαχείριση κρίσεων, είτε γιατί απώλεσαν την εμπιστοσύνη του κόμματός τους ή του κοινοβουλίου. Ορισμένα χαρακτηριστικά και γνώριμα παραδείγματα αποτελούν ο Άνθονι Ίντεν, ο οποίος παραιτήθηκε, επικαλούμενος λόγους υγείας, λόγω της κρίσης του Σουέζ, ο Τόνι Μπλερ μετά από εσωκομματικές πιέσεις με αφορμή τον πόλεμο στο Ιράκ, ο Μπόρις Τζόνσον μετά τις μαζικές παραιτήσεις μελών του υπουργικού συμβουλίου του λόγω του partygate και του σκανδάλου Pincher. Πλέον εμβληματική είναι η μόλις 49 ημερών, και συντομότερη στην ιστορία της χώρας, θητεία της Λις Τρας, η οποία κλήθηκε σε παραίτηση λόγω της κατάρρευσης της εμπιστοσύνης των αγορών και του κόμματός της μετά το «mini-budget».

Κατά συνέπεια, η παραίτηση του Στάρμερ δεν είναι τίποτε άλλο παρά η συνέχιση μίας μακράς παράδοσης που υποδηλώνει συνέπεια στην τήρηση της πολιτική ηθικής, σταθερότητας του πολιτικού συστήματος και μίας συνεχούς προσπάθειας του πολιτικού προσωπικού της χώρας να περνά πάνω από έναν υψηλό πήχη. Ο Στάρμερ υπήρξε από το 2020, ηγέτης της αξιωματικής αντιπολίτευσης, έχοντας αναλάβει την ηγεσία του Εργατικού Κόμματος από τον Τζέρεμι Κόρμπιν. Ανέλαβε τα ηνία μετά από μία δεκαετία συνεχούς διακυβέρνησης των Συντηρητικών, και τέσσερα χρόνια αργότερα οδήγησε το κόμμα του σε μία συντριπτική νίκη στις γενικές εκλογές του 2024.

Το κεντρικό μήνυμα εκείνης της νίκης, ήταν η αλλαγή της καθεστηκυίας τάξης, με τον διακεκριμένο νομικό και ακαδημαϊκό Κιρ Στάρμερ να εκστρατεύει υπέρ της επαναφοράς της σοβαρότητας στην πολιτική. Το 33,7% των Εργατικών ήταν η αντίδραση σε μια 14χρονη ταραχώδη διακυβέρνηση που είδε τη χώρα να αποχωρεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ως αποτέλεσμα των αδέξιων χειρισμών του Τζέιμς Κάμερον – ο οποίος επίσης παραιτήθηκε – και της στρατιάς των ασόβαρων και απόμακρων από τη βάση που ακολούθησαν, από τον Μπόρις Τζόνσον μέχρι τη Λιζ Τρας και τον Ρίσι Σούνακ.

Ο Στάρμερ απέτυχε να φέρει τις αλλαγές που προσδοκούσαν οι ψηφοφόροι και το κόμμα του, ακροβατώντας μεταξύ κατευνασμού και στάσης αρχών έναντι Συντηρητικών και Ντόναλντ Τραμπ. Οι αμφιταλαντεύσεις του δεν άρεσαν και κρίθηκαν ασύμβατες με τις προεκλογικές διακηρύξεις του 2024 με αποτέλεσμα το κόμμα να ηττηθεί στις πρόσφατες τοπικές εκλογές και οι φωνές εντός Εργατικών βρήκαν εκφραστή στο πρόσωπο του δήμαρχου του Μαντσεστερ, Άντι Μπέρναμ. Οι αντιδράσεις, από τη βάση μέχρι τις παρυφές της ηγεσίας κορυφώθηκαν τον περασμένο μήνα όταν ο βουλευτής στην περιφέρεια Makerfield, Τζος Σίμονς, παραιτήθηκε από την έδρα του για να ανοίξει το δρόμο στον «βασιλιά του Βορρά», ο οποίος, όπως αναμενόταν, κέρδισε τις αναπληρωματικές εκλογές και πλέον ετοιμάζεται να μετακομίσει στην Downing Street.

Ανάληψη πολιτικής ευθύνης κυπριακής πατέντας

Είναι ευκόλως αντιληπτό ότι ουδεμία σύγκριση με πρόσωπα και καταστάσεις μπορεί να γίνει με την Κύπρο, λαμβάνοντας υπόψη τον απόηχο της ανακοίνωσης του πορίσματος για το «Κράτος Μαφία» και την αντίδραση Νίκου Αναστασιάδη και Δημοκρατικού Συναγερμού. Το ζήτημα δεν είναι οι παραιτήσεις Προέδρων και οι πτώσεις κυβερνήσεων, ούτε η αντιγραφή ενός συστήματος κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, αλλά ο διαχωρισμός του νόμιμου από το ηθικό και η ανάληψη πολιτικής ευθύνης. Προφανώς, κανείς δεν είναι ένοχος μέχρι αποδείξεως του αντιθέτου, πέραν πάσης αμφιβολίας. Η περιχαράκωση γύρω από αυτή τη νομική αρχή όμως δεν αρκεί για πολιτικά εκτεθειμένα πρόσωπα, τα οποία, επειδή ακριβώς εκπροσωπούν θεσμούς, πρέπει, όπως η γυναίκα του Καίσαρα, και να είναι και να φαίνονται τίμια.

Για να διαπιστωθεί το μέγεθος της απόστασης από τη βρετανική κουλτούρα πολιτικής ευθιξίας, αρκεί κανείς να ανατρέξει στη «χάρτα δεοντολογίας» που υπέγραψε το Υπουργικό Συμβούλιο επί Προεδρίας Νίκου Αναστασιάδη το 2013 και 2018. Ο τέως Πρόεδρος και το κόμμα του θα βρουν ότι τόσο οι πράξεις που περιγράφει η ανακοίνωση της Αρχής όσο και οι δηλώσεις που ακολούθησαν αυτής διαφωνούν με όσα διακήρυττε η χάρτα. Είναι «υποδειγματική συμπεριφορά» οι δωρεάν πτήσεις εκπροσώπων θεσμών – και δη του υψηλότερου – με ιδιωτικά τζετ; Είναι «αποτροπή κάθε υποψίας προσωπικού συμφέροντος» η έγκριση διαβατηρίων που προωθούνται από δικηγορικό γραφείο που φέρει το όνομα του Προέδρου που άρχεται του Υπουργικού Συμβουλίου που τις εγκρίνει; Είναι οι υπεκφυγές έναντι σε αυταπόδεικτες περιπτώσεις σύγκρουσης συμφέροντος – ανεξαρτήτως διάπραξης ποινικών αδικημάτων ή όχι – εφάμιλλη της παραίτησης σε περίπτωση παραβίασης της «χάρτας δεοντολογίας»;

Ο Κιρ Στάρμερ παραιτήθηκε γιατί το πολιτικό οικοσύστημα του Ηνωμένου Βασιλείου επιτρέπει την αμφισβήτηση, τον έλεγχο για πράξεις διαφθοράς, πολιτικής εκτροπής ή παραβίασης υποσχέσεων και την ανατροπή της ηγεσίας, με τρόπο πολιτικό, ιδεολογικά φορτισμένο αλλά απόλυτα συντεταγμένο, που δε θέτει σε αμφιβολία την ομαλή συνέχεια του κόμματος. Εν αντιθέσει, τα αντίστοιχα αντανακλαστικά που είδαμε από τον ΔΗΣΥ, είναι το κρυφτό πίσω από νομικές αναλύσεις που λειτουργούν ως παραπέτασμα για το φόβο της αμφισβήτησης ακόμη και της ηγεσίας του παρελθόντος. Η ετεροχρονισμένη ανακοίνωση αποχής του τέως Προέδρου από τα συλλογικά όργανα, μπορεί να ερμηνευθεί ως έμμεση παραδοχή της ζημιάς που προκαλεί το όλο ζήτημα στην ηθική υπόσταση του κόμματος. Μία πράξη που έβγαλε την παρούσα ηγεσία από μια θέση που δε θα έπρεπε να ήταν δύσκολη αλλά αυτονόητη, βασισμένη όχι μόνο σε βασικές αρχές πολιτικής ευθιξίας και ηθικής με λαμπρό παράδειγμα το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά στην «χάρτα δεοντολογίας» που διακήρυξε η ίδια η παράταξη.

Το πρόσφατο παράδειγμα ωστόσο, δεν αποτελεί πρωτοτυπία, αλλά το σύμπτωμα ενός ανώριμου πολιτικού συστήματος που δεν έχει ακόμη εμπεδώσει βασικές πολιτικές αρχές και αξίες που θα διασφαλίσουν την υγεία της δημοκρατίας στη χώρα.