Γιατί το πένθος από την απώλεια του κατοικίδιου είναι τόσο βαθύ και συχνά αθέατο
Η σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα στον άνθρωπο και τον σκύλο του δεν είναι απλώς μια σχέση φροντίδας. Για πολλούς ανθρώπους, το κατοικίδιο αποτελεί καθημερινή συντροφιά, πηγή ασφάλειας, συναισθηματικής σύνδεσης και ένα σημαντικό μέλος της οικογένειας. Τι συμβαίνει, όμως, στον άνθρωπο όταν αυτή η σχέση διακόπτεται απότομα; Γιατί η απώλεια ενός σκύλου μπορεί να προκαλέσει τόσο έντονο πένθος και γιατί πολλές φορές αρκετοί άνθρωποι δυσκολεύονται να το αναγνωρίσουν;
Σύμφωνα με δηλώσεις της Διδάκτωρ Σχολικής και Εξελικτικής Ψυχολογίας Αριστονίκης Θεοδοσίου Τρυφωνίδου στον «Alpha της Κυριακής», η σχέση ανθρώπου και σκύλου μπορεί να ενεργοποιήσει ισχυρούς μηχανισμούς συναισθηματικού δεσμού.
Γιατί μπορούμε να δεθούμε τόσο βαθιά με έναν σκύλο;
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Έρευνες (όπως αυτή της ομάδας του Nagasawa στο περιοδικό Science) απέδειξαν ότι το παρατεταμένο βλέμμα ανάμεσα σε έναν άνθρωπο και τον σκύλο του ενεργοποιεί έναν κλειστό κύκλο νευροβιολογικής ανατροφοδότησης οξυτοκίνης (Oxytocin Feedback Loop). Αναφερόμενη στις συγκεκριμένες έρευνες, η κυρία Τρυφωνίδου ανέφερε πως πρόκειται για τον ίδιο ακριβώς εξελικτικό μηχανισμό που αναπτύσσεται ανάμεσα στη μητέρα και το νεογέννητο βρέφος της.
Τι συμβαίνει όμως όταν χάνεις τον σκύλο σου; Η κυρία Τρυφωνίδου εξηγεί ότι «όταν ο σκύλος σου φεύγει, ο εγκέφαλός σου βιώνει ένα βιολογικό σύνδρομο στέρησης λόγω της απότομης πτώσης της οξυτοκίνης, της ντοπαμίνης και της σεροτονίνης».
Το «Ακυρωμένο Πένθος»
Ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια του να ξεπεράσεις την απώλεια, είναι αυτό που ο Kenneth Doka ονόμασε «ακυρωμένο πένθος» (Disenfranchised Grief). Πρόκειται για το πένθος που το άτομο βιώνει όταν η απώλειά του δεν αναγνωρίζεται ανοιχτά, δεν θρηνείται δημόσια και δεν υποστηρίζεται κοινωνικά.
«Έλα καλέ, ένας σκύλος ήταν, πάρε άλλο» είναι μία από τις συνηθισμένες φράσεις που χρησιμοποιεί ο περίγυρος και σύμφωνα με την Δρ. Τρυφωνίδου, ουσιαστικά ακυρώνει τον πόνο του ανθρώπου και του στερεί το δικαίωμα να πενθήσει. Υποστηρίζει ότι, οι ανθρώπινες σχέσεις περιλαμβάνουν θυμό, λύπη, ανταγωνισμό. Αντιθέτως, όπως αναφέρει, η σχέση με τον σκύλο προσφέρει συναισθήματα χαράς, ασφάλειας και αγάπης.
Όταν κάποιος αισθάνεται ότι «δεν δικαιούται» να πενθήσει επειδή έχασε ένα ζώο, μπορεί να καταλήξει να κρύβει τη θλίψη του, να αποφεύγει να μιλήσει για την απώλεια ή ακόμη και να νιώθει ενοχές επειδή πονά. Αυτό όπως αναφέρει η κυρία Τρυφωνίδου, μπορεί να μετατραπεί σε Παρατεταμένη Διαταραχή Πένθους (Prolonged Grief Disorder).
Η αρχιτεκτονική του πόνου
Η απώλεια ενός σκύλου μπορεί να αφήσει ένα κενό που γίνεται αισθητό σε κάθε ώρα της ημέρας. Η απουσία της βόλτας, της φροντίδας, του παιχνιδιού ή ακόμη και της απλής παρουσίας του ζώου δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα, στην οποία ο άνθρωπος χρειάζεται σταδιακά να προσαρμοστεί.
Η Δρ. Θεοδοσίου Τρυφωνίδου αναφέρεται στο Μοντέλο των Διπλών Διαδικασιών (Dual Process Model) των Stroebe και Schut, σύμφωνα με το οποίο ο άνθρωπος κινείται ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς προσανατολισμούς.
Από τη μία βρίσκεται ο προσανατολισμός στην απώλεια: οι στιγμές κατά τις οποίες κλαίει, θυμάται, επεξεργάζεται τον πόνο και έρχεται αντιμέτωπος με την απουσία.
Από την άλλη βρίσκεται ο προσανατολισμός στην αποκατάσταση: η προσπάθεια να επιστρέψει στην εργασία του, να δημιουργήσει μία νέα ρουτίνα και να συνεχίσει την καθημερινότητά του. «Αυτό το -ψυχολογικό εκκρεμές- είναι που επουλώνει το τραύμα».
«Θέλω να πάρω σκύλο, αλλά δεν θα το κάνω γιατί δεν θα αντέξω την απώλεια του» είναι κάτι που αρκετοί άνθρωποι σκέφτονται, ωστόσο η Δρ. Τρυφωνίδου αναφέρει ότι «το τίμημα της βαθιάς αγάπης είναι ο πόνος της απώλειας». Την ίδια ώρα προσθέτει ότι, «το να αρνείσαι τη σύνδεση για να γλιτώσεις τον πόνο είναι σαν να αρνείσαι την ίδια τη ζωή. Ένας σκύλος θα ζήσει 10 ή 15 χρόνια. Αυτά είναι 15 χρόνια αδιαπραγμάτευτης ευτυχίας, γέλιου και μείωσης του δικού σου στρες. Στη ζυγαριά της ύπαρξης, οι λίγοι μήνες του πένθους στο τέλος δεν μπορούν να κλέψουν την αξία των τόσων χρόνων απόλυτης αφοσίωσης».
