Το ιστορικό των φυσικών καταστροφών και του πώς αντέδρασαν ε/κ και τ/κ πλευρά
Το ναυάγιο στην κατεχόμενη Κερύνεια, προκάλεσε συγκλονισμό στην κοινωνία, είχε όμως αναπόφευκτα και πολιτικές προεκτάσεις. Η άρνηση του Τουφάν Έρχιουρμαν να δεχτεί τη βοήθεια της Κυπριακής Δημοκρατίας στις προσπάθειες έρευνας και διάσωσης προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις, όπως ήταν αναμενόμενο. Δεν πρόκειται όμως για κάτι που συμβαίνει πρώτη φορά.
Οι πυρκαγιές, οι τραγωδίες και οι φυσικές καταστροφές αποτελούν ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο οι δύο πλευρές θα μπορούσαν να παραμερίσουν, έστω προσωρινά, τις διαφορές τους και να απευθύνουν χέρι συνεργασίας η μια στην άλλη. Αποτέλεσαν όμως στο πέρασμα του χρόνου και καθρέφτη δυσπιστίας και καχυποψίας.
Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 μέχρι σήμερα καταγράφονται αρκετές περιπτώσεις κατά τις οποίες η Κυπριακή Δημοκρατία προσφέρθηκε να βοηθήσει την Τουρκοκυπριακή πλευρά ή αντίστροφα. Ωστόσο, η αποδοχή της βοήθειας δεν είναι πάντοτε αυτονόητη. Σε αρκετά παραδείγματα η ανθρωπιστική ανάγκη συγκρούστηκε με το κυπριακό ως πρόβλημα αλλά και με άλλα θέματα που σχετίζονται με την αναγνώριση του ψευδοκράτους και άλλα ζητήματα κυριαρχίας.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
1995: Τα ΜΟΕ σε νηπιακό στάδιο
Μία από τις μεγαλύτερες πυρκαγιές στην ιστορία αφορούσε την οροσειρά του Πενταδακτύλου, με το μέτωπο να εκτείνεται από την περιοχή Έξι Μίλι δυτικά της Κερύνειας μέχρι τον Μπέλλα Παΐς. Η τουρκοκυπριακή πλευρά ζήτησε βοήθεια από την Τουρκία, ενώ στην κατάσβεση συμμετείχαν και ελικόπτερα της UNFICYP. Η Κυπριακή Δημοκρατία υπό τον Γλαύκο Κληρίδη προσφέρθηκε να βοηθήσει. Η περίπτωση αυτή ήταν και η πρώτη μετά την εφαρμογή των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, ως τρόπου ενίσχυσης της συνεργασίας μεταξύ των δύο κοινοτήτων στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Το ψευδοκράτος ωστόσο έβαλε φρένο, με πολλούς, όπως ο Μουσταφά Ακιντζί μετέπειτα, να επικρίνουν την στάση του Ραούφ Ντενκτάς, χαρακτηρίζοντάς το ως ταμπού.
Οι σεισμοί στην Τουρκία
Σε ορισμένες περιπτώσεις ανθρωπιστικών κυρίως ζητημάτων το άνοιγμα για συνεργασία δεν περιοριζόταν μόνο στις σχέσεις Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων αλλά είχε πλοκάμια και στην Τουρκία. Μετά τον σεισμό της Τουρκίας τον Αύγουστο του 1999, η Κυπριακή Δημοκρατία προσφέρθηκε να στείλει βοήθεια. Δύο Κύπριοι γιατροί μάλιστα ταξίδεψαν υπό την ομπρέλα των γιατρών χωρίς σύνορα, ενώ η κυπριακή κυβέρνηση υπό τον Γλαύκο Κληρίδη αποφάσισε να στηρίξει υλικά και οικονομικά.
Ακολούθησε εκ μέρους της κυβέρνησης Τάσσου Παπαδόπουλου η στήριξη των Τουρκοκυπρίων σε θέματα ηλεκτρικής ενέργειας το 2006.
Σε μια από τις πιο μεγάλες τραγωδίες στην κυπριακή ιστορία, τον Αύγουστο του 2005, εν μέσω συνομιλιών στο κυπριακό μετά την απόρριψη του Σχεδίου Ανάν, η Τουρκοκυπριακή πλευρά υπό τον Μεχμέτ Αλί Ταλάτ εξέφρασε τη στήριξη στις οικογένειες που θρηνούσαν μετά το αεροπορικό δυστύχημα της HELIOS. Ο Ταλάτ τηλεφώνησε προσωπικά στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Τάσσο Παπαδόπουλο και στον Δημήτρη Χριστόφια, τότε γ.γ. του ΑΚΕΛ δίνοντας χέρι βοηθείας σε περίπτωση που χρειαζόταν η οποιαδήποτε συμβολή.
Ενδεικτικό ότι στα Κατεχόμενα, οι σημαίες κατέβηκαν σε ένδειξη πένθους σε δημόσια κτίρια. Ο Μουσταφά Ακιντζί, τότε επικεφαλής του κόμματος Ειρήνης και Δημοκρατίας ζήτησε να ακυρωθούν οι εορτασμοί της 15ης και 16ης Αυγούστου που συνδέονταν με την εισβολή του 1974, λέγοντας ανθρώπινα ότι «όταν ο γείτονας πενθεί, δεν μπορούμε γιορτάζουμε».
Η Εποχή Αναστασιάδη- Ακιντζί που έσπασε το «φράγμα»
Στις 12 Ιουνίου 2015 ξέσπασε πυρκαγιά στην περίκλειστη πόλη των Βαρωσίων. Ο νυν Πρόεδρος και τότε κυβερνητικός εκπρόσωπος Νίκος Χριστοδουλίδης επικοινώνησε με τον εκπρόσωπο του Μουσταφά Ακιντζί, Μπαρίς Μπουρτζού, δίνοντας χέρι βοηθείας για την αντιμετώπιση της πυρκαγιάς. Πυροσβεστικά οχήματα βρίσκονταν σε ετοιμότητα κοντά στο οδόφραγμα της Δερύνειας για να μεταβούν στην περίκλειστη πόλη σε περίπτωση που αυτό επιτρεπόταν ή κρινόταν αναγκαίο.
Το 2016 κατά την καταστροφική πυρκαγιά στην Σολέα, η Τουρκία προθυμοποιήθηκε να στείλει πυροσβεστικά αεροσκάφη στην καταστροφική πυρκαγιά της Σολέας. Μία κίνηση πρωτοφανής που κάποιοι την ερμήνευσαν ως επικοινωνιακό παιχνίδι και άλλοι ενδεικτικό του καλού κλίματος που επικρατούσε.
Η φωτιά διήρκεσε αρκετές μέρες και είχε τραγική κατάληξη αφού χιλιάδες τετραγωνικά έγιναν στάχτη ενώ δύο άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στο καθήκον.
Μέσα σε αυτή την κρίση δημιουργήθηκε ένα εξαιρετικά ασυνήθιστο διπλωματικό κανάλι. Ο Μουσταφά Ακιντζί διαβίβασε προς τον Πρόεδρο Νίκο Αναστασιάδη πρόταση της Τουρκίας για αποστολή δύο πυροσβεστικών ελικοπτέρων και ενός πυροσβεστικού αεροσκάφους. Η Κυπριακή Δημοκρατία ανακοίνωσε ότι ήταν διατεθειμένη να δεχθεί τη βοήθεια, αλλά υπό τον όρο ότι τα τουρκικά αεροσκάφη θα προσγειώνονταν σε αεροδρόμιο υπό τον έλεγχο της Δημοκρατίας και θα εντάσσονταν στο επιχειρησιακό και συντονιστικό σύστημα της σε συνεργασία με την Ελλάδα και τις άλλες χώρες που απέστειλαν βοήθεια.
Η Τουρκία με δεδομένο ότι δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία απέρριψε τον όρο. Από τουρκικής πλευράς προβλήθηκαν οι κατηγορίες ότι η Λευκωσία χρησιμοποιούσε την ανθρωπιστική κρίση για να επιβάλει πολιτικούς όρους. Η προθυμία όμως και μόνο, καταγράφηκε.
Για πρώτη φορά πυροσβεστικά της Δημοκρατίας στα κατεχόμενα
Ένα ουσιαστικό βήμα έγινε τέσσερα χρόνια αργότερατο 2020. Σε μια περίοδο που οι συνομιλίες είχαν παγώσει θα μπορούσε μια συνεργασία μεταξύ των δύο πλευρών να θερμάνει την ατμόσφαιρα στο κυπριακό. Τότε πραγματοποιήθηκε η πρώτη επιχειρησιακή συνεργασία κατά την οποία πυροσβεστικά εναέρια μέσα της Κυπριακής Δημοκρατίας πέρασαν στα κατεχόμενα συμβάλλοντας στην κατάσβεση πυρκαγιάς στην περιοχή της Μόρφου.
Ο Μουσταφά Ακιντζί επικοινώνησε με τον Νίκο Αναστασιάδη και ζήτησε βοήθεια. Η Κυπριακή Δημοκρατία ανταποκρίθηκε άμεσα και έστειλε ένα πυροσβεστικό αεροπλάνο και ένα ελικόπτερο τα οποία συμμετείχαν στην επιχείρηση κατάσβεσης.
Στις 5 Ιουνίου 2020 ξέσπασε νέα μεγάλη πυρκαγιά στην κατεχόμενη Κυθρέα. Και πάλι η Κυπριακή Δημοκρατία ανταποκρίθηκε στέλνοντας τρία πυροσβεστικά αεροπλάνα και ένα ελικόπτερο.
Στη μετά Ακιντζί εποχή
Το επόμενο ορόσημο ήταν η πυρκαγιά στην Καντάρα τον Ιούνιο του 2022. Ο Ερσίν Τατάρ είχε ήδη «εκλεγεί» στην ηγεσία του ψευδοκράτους και το κλίμα στο κυπριακό ήταν πολύ βαρύ με τον ίδιο να διατυπώνει συνεχώς τις αδιάλλακτες θέσεις περί δύο κρατών. Η τουρκοκυπριακή πλευρά ωστόσο βρέθηκε στην ανάγκη και ζήτησε βοήθεια από την Κυπριακή Δημοκρατία.
Η Τουρκοκυπριακή πλευρά αντιμετώπιζε σοβαρές ελλείψεις σε εναέρια μέσα πυρόσβεσης, έτσι η Κυπριακή Δημοκρατία έστειλε τρία πυροσβεστικά αεροσκάφη για κατάσβεση της φωτιάς. Η συνεργασία πραγματοποιήθηκε στην παρουσία των Ηνωμένων Εθνών.
Ήταν μια από τις περιπτώσεις στις οποίες η πρακτική ανάγκη οδήγησε σε συνεργασία.
Το 2023 η Κυπριακή Δημοκρατία προσφέρθηκε να βοηθήσει στην αντιμετώπιση των συνεπειών από τους σεισμούς στην Τουρκία. Η πρόταση όμως απορρίφθηκε από την Άγκυρα. Στις 6 Μαρτίου του ίδιου έτους ξέσπασε πυρκαγιά σε βιομηχανική περιοχή στην κατεχόμενη Λευκωσία. Ο νεοεκλεγείς Πρόεδρος Χριστοδουλίδης επικοινώνησε με τον Ερσίν Τατάρ προσφέροντας βοήθεια για την κατάσβεση, η οποία τελικά δεν κρίθηκε σε αυτή την περίπτωση αναγκαία.
Το 2025 η Κυπριακή Δημοκρατία βρέθηκε σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης προσπαθώντας να αναχαιτίσει την μεγαλύτερη πυρκαγιά στην ορεινή Λεμεσού και την πιο δραματική στη σύγχρονη ιστορία του νησιού. Η τουρκοκυπριακή πλευρά προσέφερε βοήθεια για να πάρει την απάντηση ότι δεν υπήρχε ανάγκη πρόσθετων δυνάμεων.
Εκείνη τη στιγμή το κύριο πρόβλημα, όπως δήλωνε το προεδρικό, δεν ήταν η έλλειψη επίγειων δυνάμεων αλλά η ανάγκη για επιπλέον εναέρια μέσα.
Πόσο το κυπριακό επηρεάζει το ανθρωπιστικό;
Η αναδρομή στα περιστατικά δείχνει ότι η διαχείριση κρίσεων στην Κύπρο και το κατά πόσο οι δύο κοινότητες θα συνεργαστούν μεταξύ τους επηρεάζεται διαχρονικά – λίγο ή πολύ- από την κατάσταση και το κλίμα στο κυπριακό.
Σε περιόδους που οι συνομιλίες έβαιναν καλώς ή που υπήρχαν σοβαρές πιθανότητες για εξελίξεις, αναλόγως του εδάφους, Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι έδειχναν έμπρακτα την αμοιβαία στήριξή τους.
Η αμηχανία ή/και ο φόβος για τις πολιτικές προεκτάσεις που μπορεί να έχει μια συνεργασία σε κάθε κοινότητα λόγω των πολιτικών σοβαρών κωλυμάτων που υπάρχουν όπως για παράδειγμα η νομική υπόσταση του ψευδοκράτους, ή η αντιβαίνουσα με το διεθνές δίκαιο στάση της Τουρκίας προς την Κυπριακή Δημοκρατία, είχε ως αποτέλεσμα σε ορισμένες περιπτώσεις να βλέπει ο κάθε ένας τελικά τα του οίκου του, αφού η μια ή άλλη πλευρά δεν αποδεχόταν την παροχή βοήθειας από την άλλη.
Ακόμα και μια ανακοίνωση, μια δήλωση μια ενέργεια της μιας πλευράς προς την άλλη σε περιόδους τραγωδιών ή δύσκολων στιγμών παίρνει αυτομάτως πολιτικό πρόσημο και τυγχάνει ερμηνειών και αναλύσεων λόγω της έκρυθμης κατάστασης που επικρατεί, ενώ τοποθετείται σε συγκεκριμένο πλαίσιο αναλόγως του πόσο καλό ή κακό είναι το κλίμα στο εθνικό θέμα.
