ALPHA της Κυριακής

Οι υπερεξουσίες του γενικού εισαγγελέα οι προεκτάσεις και το θέμα ασυλίας σε αυτή τη δύσκολη εξίσωση

Στον τρόπο με τον οποίο θα γίνει η διερεύνηση του πορίσματος της Αρχής κατά της διαφθοράς για το «Κράτος Μαφία» επικεντρώνεται η Νομική Υπηρεσία με δεδομένη την πρόθεση της κυβέρνησης για διορισμό ανεξάρτητων ποινικών ανακριτών. Οι τελικές αποφάσεις θα ληφθούν μετά την παραλαβή του πορίσματος η οποία αναμένεται εντός των επόμενων ωρών. Στο τραπέζι παραμένει το ενδεχόμενο διορισμού ενός ή δύο εμπειρογνωμόνων από την Κύπρο ή και το εξωτερικό για συμβολή στο ανακριτικό έργο το οποίο θα βρίσκεται όπως όλα δείχνουν υπό την αιγίδα του εισαγγελικού συμβουλίου. Το  ανακριτικό κουβάρι μοιάζει  σύνθετο λόγω ακριβώς της αυτοεξαίρεσης του μοναδικού ανθρώπου στην Κυπριακή Δημοκρατία που με βάση το Άρθρο 113 του Συντάγματος έχει το δικαίωμα για έγερση ποινικών διώξεων. Αυτός είναι ο Γενικός Εισαγγελέας υπό την ιδιότητά του ως δημόσιος κατήγορος.  

Η Αρχή κατά της Διαφθοράς    

Είναι δόκιμο να ξεκαθαριστεί ότι το πόρισμα της Αρχής κατά της διαφθοράς δεν έχει επί του παρόντος κάποια νομική υπόσταση αυστηρά ομιλούντες, υπό την έννοια ότι η Αρχή δεν είναι επιφορτισμένη με ανακριτικές εξουσίες και παρόλο που έχει την δυνατότητα για συλλογή υλικού, λήψη καταθέσεων και εξαγωγή συμπερασμάτων, δεν δεσμεύει ούτε τον Γενικό Εισαγγελέα ούτε κάποιο δικαστήριο. Αποτελεί ένα όργανο που ιδρύθηκε επί θητείας Νίκου Αναστασιάδη στην Προεδρία της Δημοκρατίας προς ενίσχυση της διαφάνειας και αμεροληψίας σε μια περίοδο αμφισβήτησης των θεσμών του κράτους, η οποία διαιωνίζεται μέχρι σήμερα. Λόγω λοιπόν του περιορισμένου εύρους των αρμοδιοτήτων της, απαιτείται η διενέργεια επίσημης πλέον έρευνας από τις αρμόδιες αρχές και τους ανακριτές σε όλα τα στάδια, που θα έχει όμως για φόντο το πόρισμα των 3000 σελίδων.      

Ο ρόλος του Γενικού Εισαγγελέα

Το πιο σημαντικό όπλο που έχει στην φαρέτρα του ο εκάστοτε Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας είναι η εποπτεία εφαρμογής του ποινικού δικαίου με την εξουσία να κινεί, επιλαμβάνεται, συνεχίζει, διεξάγει ή διακόπτει οποιαδήποτε διαδικασία ή δίωξη κατά οποιοδήποτε προσώπου στη Δημοκρατία για πάσης φύσεως αδικήματα. Αυτή του η εξουσία ασκείται «είτε αυτοπροσώπως, είτε δι’ υπαλλήλων υπαγομένων και ενεργούντων υπό και συμφώνως προς τις οδηγίες αυτού». Η απόφαση του Γενικού Εισαγγελέα δεν υπάγεται σε κανένα έλεγχο ή συνταγματικό περιορισμό με τον ίδιο να λειτουργεί ως κριτής του δημοσίου συμφέροντος.

Η δυνατότητα που του παρέχεται συνταγματικά για καταρτισμό κατηγορητηρίου δεν επηρεάζεται από το εάν η εκάστοτε ανακριτική διαδικασία διεξάχθηκε από την Αστυνομία ή οποιοδήποτε άλλο όργανο του κράτους.

Σε ποιο βαθμό μπορεί να αυτοεξαιρεθεί

Το Σύνταγμα είναι ξεκάθαρο. Κανείς δεν μπορεί να δράσει εγείροντας μια ποινική διαδικασία χωρίς την τελική συναίνεση από τον Γενικό Εισαγγελέα ή εκπροσώπων του. Δεν μπορεί επομένως να αγνοηθεί.  

Ο Γιώργος Σαββίδης ανέθεσε τον χειρισμό επι του παρόντος στο εισαγγελικό συμβούλιο το οποίο αν και χωρίς να είναι θεσμοθετημένο, αποτελείται από υψηλόβαθμους δικηγόρους της Δημοκρατίας, οι οποίοι όμως διοικητικά υπάγονται και πάλι στον ίδιο τον Γενικό Εισαγγελέα. Παρόλο που ο Γιώργος Σαββίδης έχει αυτό-απαλλαγεί από την εμπλοκή του στην υπόθεση, δεν παύει να αποτελεί τον έχοντα το τελικό πρόσταγμα στην νομική υπηρεσία για διερεύνηση και άσκηση ποινικών διώξεων είτε άμεσα είτε έμμεσα.

Δικηγόροι μάλιστα θεωρούν προβληματική την ανάληψη της υπόθεσης αποκλειστικά από το εισαγγελικό συμβούλιο, αφού ο Γενικός Εισαγγελέας είναι ο πολιτικός τους προϊστάμενος, με τον οποίο καθημερινά διατηρούν επαφές, με τον κίνδυνο επηρεασμού ανθρωπίνως να είναι ορατός.

Μέσα από την ανακοίνωση της Νομικής Υπηρεσίας που εκδόθηκε την Τετάρτη διακρίνει κανείς ότι εκ προοιμίου ο Γενικός Εισαγγελέας παραδέχεται ότι η όποια εμπλοκή του στην υπόθεση θα ήταν μη αντικειμενική, λόγω της στενής του φιλίας με τον Νίκο Αναστασιάδη την οποία και ορθά ονοματίζει και που είναι ευρέως γνωστή. Από το λεκτικό και μόνο διαπιστώνεται ότι ο ίδιος θέτει την κρίση του εν αμφιβόλω προκειμένου να μπορέσει να πάρει καθαρές αποφάσεις που αφορούν τον τέως Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

Η τοποθέτηση αυτή δεν τον καθιστά άμοιρο ευθυνών παρά τον μονόδρομο της αυτοεξαίρεσής του, αφού ο ίδιος ο θεματοφύλακας της ποινικής δικαιοσύνης στην Κύπρο και αποκλειστικός άρχοντας των ποινικών διώξεων, παραδέχεται ουσιαστικά ότι δεν μπορεί να χειριστεί ίσως την πιο κρίσιμη υπόθεση που βρέθηκε ενώπιον του κατά τη διάρκεια της θητείας του.   

Η αυτοεξαίρεση αποτελεί μια τακτική σε δικαστικές διαδικασίες όταν αυτή κριθεί απαραίτητη από ένα μέλος της δικαστικής εξουσίας, γι’ αυτό και παρατηρείται  αντικατάσταση ενός δικαστή από κάποιο συνάδελφό του, για λόγους αμεροληψίας ή σύγκρουσης συμφέροντος.

Σε αυτή όμως την περίπτωση ο Γενικός Εισαγγελέας και ο βοηθός του δεν έχουν αντικαταστάτη, ούτε συνταγματικά μπορεί κάποιος άλλος να έχει τις υπερεξουσίες που το ίδιο το σύνταγμα τους παραχωρεί, όπως στην περίπτωση ενός δικαστή. Ακόμα και στην περίπτωση διορισμού ανεξάρτητων ανακριτών ή κατηγόρου οι άνθρωποι αυτοί δεν μπορούν να είναι επιφορτισμένοι με το προνόμιο της πρόσαψης πιθανών κατηγοριών ενώπιον του δικαστηρίου, χωρίς πρώτα να τους έχει δώσει μια τέτοια εξουσία ο ίδιος ο Γενικός Εισαγγελέας. Η όποια κατάληξη στην υπόθεση θα πρέπει και πάλι να περάσει από τη βάσανο της Νομικής Υπηρεσίας ή τις οδηγίες του γενικού εισαγγελέα, όση ελευθερία κινήσεων και αν δοθεί σε τρίτους.

Η αφυπηρέτηση Σαββίδη

Όποιος πάντως και αν αναλάβει την έρευνα έχει ιδιαίτερη το timing στο οποίο θα κτιστεί η ενδεχόμενη ποινική υπόθεση εναντίον των προσώπων που αναγράφονται στο πόρισμα. 

Η χρονική συγκυρία είναι σημαντική αφού ο Γενικός Εισαγγελέας τον Σεπτέμβριο του 2027 κλείνει 68 χρόνια ζωής. Αυτό σημαίνει ότι βάσει Συντάγματος θα πρέπει να αφυπηρετήσει σε ένα χρόνο. Εάν δεν ολοκληρωθεί το ανακριτικό έργο μέχρι τότε, η καυτή «πατάτα» των ενδεχόμενων διώξεων θα βαραίνει τον επόμενο επικεφαλής της Εισαγγελίας. Νομικοί πάντως εκτιμούν ότι είναι πολύ δύσκολο η υπόθεση να έχει ολοκληρωθεί εντός μερικών μηνών, αφού θα πρέπει να γίνει διεξοδική και εις βάθος διερεύνηση επί ενός ογκωδέστατου υλικού και καταθέσεων. Για τον ίδιο η αποχώρησή του ως προϊστάμενος της νομικής υπηρεσίας πριν την έκβαση της υπόθεσης θα ήταν ίσως ένα ιδανικό σενάριο για ευνόητους λόγους, παρά την αυτοεξαίρεσή του.

Ο ιδιώτης κατήγορος

Την βδομάδα που μας πέρασε ξεκίνησε η συζήτηση για ενδεχόμενο διορισμό ιδιώτη κατηγόρου. Ο ιδιώτης κατήγορος είναι αυτός ο οποίος θα οδηγήσει και θα χειριστεί την υπόθεση ενώπιον του δικαστηρίου στη θέση του Γενικού Εισαγγελέα ή και των δικηγόρων-δημόσιων κατηγόρων της Δημοκρατίας. Ο  κατήγορος αυτός  θα δρα και πάλι εξ ονόματός του ή αντί αυτού λόγω των περιορισμών που το ίδιο το Σύνταγμα θέτει. Η διαφορά όμως με την ανάληψη της υπόθεσης εξ ολοκλήρου από το εισαγγελικό συμβούλιο, είναι ότι με ένα τρίτο πρόσωπο εκτός νομικής υπηρεσίας, φαινομενικά θα υπάρχουν εχέγγυα διαφάνειας και αξιοπιστίας υπό την έννοια ότι το πρόσωπο αυτό δεν θα είναι λειτουργός της Εισαγγελίας που δύναται να λαμβάνει εντολές από τον πολιτικό του προϊστάμενο.  

Ιδιώτης κατήγορος είχε διοριστεί στο πρόσφατο παρελθόν και συγκεκριμένα το 2015 για χειρισμό της υπόθεσης που αφορούσε τον τέως βοηθό Γενικού Εισαγγελέα Ρίκκο Ερωτοκρίτου, ο οποίος είχε κατηγορηθεί από τον τότε Γενικό Εισαγγελέα Κώστα Κληρίδη. Ο Κώστας Κληρίδης, είχε προχωρήσει στον διορισμό του δικηγόρου Ηλία Στεφάνου, για να τον εκπροσωπήσει στην υπόθεση. Ο Ηλίας Στεφάνου εμφανίστηκε στο κακουργιοδικείο ως κατήγορος, καθώς οι εισαγγελείς της Νομικής Υπηρεσίας ήταν υφιστάμενοι του βοηθού και Γενικού Εισαγγελέα οι οποίοι είχαν άμεση εμπλοκή στην υπόθεση. Στην εν λόγω υπόθεση μάλιστα ο Κώστας Κληρίδης κατέθεσε ως μάρτυρας, ενώ υπηρετούσε ως Γενικός Εισαγγελέας του κράτους, ενώ ο Νίκος Αναστασιάδης, τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας ως Μάρτυρας υπεράσπισης του κ. Ερωτοκρίτου ο οποίος τελικά καταδικάστηκε.

Στην περίπτωση ιδιώτη κατηγόρου, εφόσον δοθούν εξ αρχής τέτοιοι όροι εντολής από το εισαγγελικό συμβούλιο και πάλι εξ ονόματος του Γιώργου Σαββίδη, δύναται το πρόσωπο που θα διοριστεί στη θέση αυτή να δρα αυτοβούλως καταρτίζοντας κατηγορητήριο, χωρίς να απαιτείται έγκριση από τον Γενικό Εισαγγελέα για τα μετέπειτα στάδια της υπόθεσης.

Χωρίς Ασυλία ο Νίκος Αναστασιάδης

Η υπόθεση πάντως για το Κράτος Μαφία φαίνεται εκ πρώτης όψεως ότι θα προχωρήσει χωρίς ασυλία για τον τέως Πρόεδρο της Δημοκρατίας, σε περίπτωση που απαιτηθεί η λήψη κατάθεσης ή ακόμα και η πρόσαψη κατηγοριών αφού αυτό το προνόμιο ισχύει μόνο για όσο κάποιος βρίσκεται στο ύπατο αξίωμα. Μετά την αποχώρησή του από την προεδρία σύμφωνα με την νομολογία δεν προκύπτει συνταγματικό εμπόδιο για ποινική διερεύνηση.   

Κάθε πρόεδρος της Δημοκρατίας απολαμβάνει ασυλίας για πράξεις ή παραλήψεις που γίνονται εν τη εκτελέσει του λειτουργήματός του ή των καθηκόντων του. Καλύπτεται επομένως κάθε πράξη του Προέδρου όταν αυτός λειτουργεί υπό την ιδιότητα του ως Πρόεδρος και σε κάθε περίπτωση εξαιρούνται πράξεις του σε συναλλαγές, δικαιοπραξίες ή άλλης ιδιωτικής φύσεως ενέργειες για τις οποίες μπορεί να διωχθεί μετά το τέλος της θητείας του. Αυτά κρίθηκαν στην υπόθεση Μαρία Ιωαννίδη ν. Δημήτρη Χριστόφια. Η απόφαση θεωρείται σταθμός για την αποσαφήνιση του εύρους του προνομίου της ασυλίας για τον εκάστοτε πρώτο τη τάξει πολίτη της χώρας.